هنر/استاد علی‌اشرف والی
هنرمندی عارف
حسین‌عسکری
 

حسین عسگری: استاد علی‌اشرف والی (م۱۳۸۹ش) عارف، شاعر، خوشنویس و نقاش معاصر مکتب کمال‌الملک است.
در سال ۱۲۹۹ش در روستای وِلیان از توابع شهرستان ساوجبلاغ زاده شد اما از اوان کودکی، زندگی و تحصیلات خود را در تهران گذراند. در سال ۱۳۱۷ش به مدرسه (دانشکده) هنرهای زیبای نوین راه یافت و از تجربیات و آموزش استادانی چون میرزا علیاکبر خان نجم‌آبادی (م۱۳۷۳ش)، علیمحمّد حیدریان (م۱۳۶۹ش)، رفیع حالتی و ابوالحسن صدیقی (م۱۳۷۴ش) بهره‌مند شد. هرچند خود، تربیت هنری‌اش را وامدار استاد اسماعیل آشتیانی (م۱۳۴۹ش) شاگرد برگزیده استاد کمال‌الملک می‌دانست. در سال ۱۳۲۳ش با مارکار قارابگیان (م۱۳۵۵ش) از ارامنه مهاجر روس و از نخستین گالری‌داران تهران آشنا شد و طی قراردادی، در سالن مانی بیش از دو هزار پرتره را اجرا کرد اما همه آنها با امضای قارابگیان عرضه شد.
استاد والی در سال ۱۳۲۶ش نخستین آبگینه شخصی خود به نام «هنرگاه والی» را در سرای طاهباز واقع در خیابان لاله‌زار ایجاد کرد. آثار او تنها یکبار در سال ۱۳۴۳ش در معرض دید عموم قرار گرفت. این نمایشگاه انفرادی، در انجمن روابط فرهنگی ایران و اتحاد جماهیر شوروی (وکس) و با حضور هنرمندان، شخصیت‌های فرهنگی و سیاسی ایران و جهان از جمله جواهر لعل نهرو (م۱۹۶۴م) و ایندیرا گاندی (م۱۹۸۴م) به مدت ۵۵ روز دایر شد.
استاد والی علاوه بر نقاشی، به هنرهای خوشنویسی، تذهیب و صفحه‌آرایی نیز پرداخت و در خوشنویسی از شیوه استاد حسن زرّین‌خط (م۱۳۵۷ش) پیروی می‌کرد. طراحی کتاب‌های «ترجمه الصلوه» نوشته ملامحسن فیض کاشانی، «بانگ تکبیر»، «درس دین» نوشته شیخ محمود شبستری و «سرود اسلامی» از آثار او است. نفیس‌ترین نقاشی وی، تمثالی از امام علی علیه‌السلام است که از سال ۱۳۷۲ش در موزه آستان قدس رضوی(مشهد) نگهداری می‌شود. گفته می‌شود استاد والی وقتی در سیزده سالگی امام را ۳۲ در رویا دید، تصمیم به یادگیری نقاشی گرفت اما بیست‌وسه سال بعد توانایی نقاشی چهره امام را پیدا کرد. در آن تابلو، امام علی علیه‌السلام قرآن به دست گرفته و شمشیر را زمین گذاشته است.
دیگر آثار هنری معروف او، نقش و نگارهای کاشی‌های حسینیه ارشاد تهران، تابلوهای «آیت‌الله سیّدابوالحسن اصفهانی»، «حضرت صفیعلی شاه» محفوظ در خانقاه صفیعلی شاه تهران، «حضرت شاه نعمت‌الله ولی» محفوظ در مقبره وی در ماهان کرمان و «سنگر شرف» است.
تابلوی بزرگ سنگر شرف به سفارش تیمسار امان‌الله جهانبانی (م۱۳۵۳ش) از روی تصویری بی‌کیفیت از سرداران مشروطه‌خواه تبریز ساخته و پرداخته شده و دارای تصاویر بیش از ۸۵ تن از مجاهدان است. استاد والی این اثر ارزشمند را در سال ۱۳۴۸ش به پایان رساند و سالها بعد به وزارت فرهنگ و هنر واگذار کرد. این تابلو چند سالی در وزارت فرهنگ و هنر بوده و بعد به موزهای در تبریز سپس به موزه دیگری در قزوین منتقل شده است. از وضعیت فعلی این اثر، آگاهی چندانی در دست نیست. استاد اسماعیل آشتیانی درباره این تابلو نوشته است: «تابلوی سنگر شرف که به افتخار مجاهدین آذربایجان از قلم دوست هنرمندم آقای والی تراوش نموده… اثری است که امروزه کمتر هنرمندی از عهده انجام آن برمی‌آید و خود من اعتراف می‌کنم از روی چنین عکسی ایجاد چنین اثری از عهده من خارج است. خداوند وجود ایشان را در این دوره قحطی هنر برای هنردوستان حفظ کند.»
می‌گویند او از سن میانسالی، پس از آشنایی با پیر پاره‌دوز ملقّب به شوقعلی شاه (م۱۳۸۳ش) در حرم حضرت عبدالعظیم حسنی(ری) و آیت‌الله محمّد فیّاض همدانی (م۱۳۵۴ش) از فقیهان و عارفان معاصر، به سیر و سلوک معنوی روی آورد. ویژگی دیگر استاد والی، مطالعه و تأمّل در ادبیات عرفانی بود که «کشف رموز مقالات شمس تبریزی» از سال ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۷ش حاصل آن است. نخستین جلد این مطالعات عرفانی در سال ۱۳۹۳ش در کتابی ۵۸۴ صفحه‌ای، با عنوان «طلوع دوباره شمس» منتشر شده است. استاد والی در بامداد ۱۱ دی ۱۳۸۹ ش در نود سالگی درگذشت و در قطعه هنرمندان آرامستان بهشت‌زهرای تهران به خاک سپرده شد. آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب طی پیام تسلیتی، درباره او نوشته است: «درگذشت هنرمند مؤمن و اهل معنی و اهل دل، جناب آقای علی‌اشرف والی رحمت‌الله علیه را به آن خاندان محترم و به جامعه هنری کشور و به آشنایان باهنر آن مرحوم تسلیت می‌گویم؛ و رحمت و معرفت الهی و علوّ درجات را برای آن مرد صالح که نشانهای ایمان و تعهد را در مدت سی‌وپنج ساله آشنایی با ایشان بارها مشاهده کرده‌ام، از خداوند متعال مسألت می‌کنم.» از اوست:
من فقیرم با خـود و با تو غنیّ و بی‌نیاز
تو کریمی، من کَرَم،‌ ای دوست می‌دانم کیم
من نبودم؟ بوده‌ام از کِی؟ ز ماقبل نخــست
حادث از کِتم قِدَم،‌ ای دوست می‌دانـم کیم
یک زمان در عرش ساکن، یک زمان در فرش مات
حیرت اندر حیرتم،‌ ای دوست می‌دانم کیم

منابع: علی‌اشرف والی، طلوع دوباره شمس، ج ۱، ص ۲۶؛ یادنامه استاد علی‌اشرف والی، ص ۵؛ محمّدحسن حامدی، برگ‌های پژوهش ۳، ص ۲۱۴؛ کیهان فرهنگی، ش ۳۸، ص۴۸؛ مجله تلاش، ش ۶۷، ص ۱۰؛ دو هفته‌نامه تندیس، ویژه‌نامه نکوداشت علی‌اشرف والی، ص ۲ و ۸؛ سالنامه کشور ایران، سال پنجم، ص ۲۵۷؛ مجله پایمردی، ش ۲ (مخصوص)، ص ۶ و ۸؛ علی بنان (هومن)، علی‌اشرف والی، ص ۹؛ شهروز مهاجر و محمّدحسن حامدی، مکتب کمال‌الملک، ص ۷۴؛ وبگاه خبرگزاری مهر، ۱۲ دی ۱۳۸۹٫

code

Email this page

نسخه مناسب چاپ