نگاه/پروفسور سیف‌الدین نجم‌آبادی
پاسدار ادب در آلمان
حسین‌عسکری
 

پروفسور سیف الدین نجم آبادی استاد زبان شناسی و ایران پژوه نامدار، امسال وارد نود و دوّمین سال از زندگی پربار خود شده است. ایشان نوه آیت الله حاج شیخ‌هادی نجم‌آبادی (م۱۳۲۰ق) روحانی نواندیش، آزادی خواه و قرآن پژوه عقلگرای روزگار قاجار است. آشنایی بنده با این استاد فرهیخته، برمی‌گردد به روند تحقیقاتم درباره خاندان‌های علمی و فرهنگی که از منطقه تاریخی ساوُجبُلاغ واقع در استان البرز برخاسته‌اند. نجم‌آباد، مهد «روستازادگانِ دانشمند» است. سرسلسله خاندان علمی نجم‌آبادی، آهنگری ساده‌دل به نام استاد باقر است که در سال‌های آغازین حکومت قاجار، در روستای نجم‌آباد از توابع شهرستان نظرآباد به آهنگری مشغول بود. آخوند ملاابراهیم سنگلجی نجم‌آبادی (م۱۲۴۵ق) از مدرّسان حکمت صدرایی و آیت‌الله حاج ملامهدی نجم‌آبادی تهرانی (م۱۲۷۳ق) پدر حاج شیخ‌هادی و از مجتهدان دوره قاجار، فرزندان او هستند.
با جستجو در فضای مجازی و حقیقی دریافتم که بزرگ این خاندان، پروفسور نجم‌آبادی و اکنون مقیم کشور آلمان است. رایانامه استاد را از طریق فرزندش دکتر شهناز نجم‌آبادی (متولد ۱۳۲۵ش) مردم‌شناس و استاد دانشگاه فرانکفورت و هیدلبرگ به دست آوردم. امیدی نداشتم که استاد به رایانامه یک نوقلم اعتنایی کند. نخستین رایانامه را در ۱۱ بهمن ۱۳۹۱ راهی فرنگ کردم. به فاصله چند روز، پاسخی مهرآمیز و مفصّل دریافت کردم. استاد با شکیبایی و دقّت فراوان به پرسش‌هایم درباره نام‌آوران خاندان نجم‌آبادی پاسخ دادند. در ادامه این گفتگو، از طریق یکی از شاگردانش «درخت‌واره خاندان نجم‌آبادی» و ویراست جدید کتاب «تحریرالعقلا» نوشته مرحوم شیخ‌هادی نجم‌آبادی چاپ‌هامبورگ را برایم فرستادند. درخت‌واره خاندان نجم‌آبادی را مهندس منوچهر نجم‌آبادی (م۱۳۹۰ش) در تابستان۱۳۸۰ ش زیرنظر پروفسور نجم‌آبادی در آلمان تدوین کرده است. این مقدّمه را عرض کردم تا خوانندگان جوان این ویژه‌نامه وزین را با زندگی و آثار این استاد فرهیخته آشنا کنم.
پروفسور سیف‌الدین نجم‌آبادی استاد دانشگاه‌های تهران و هیدلبرگ آلمان در سال ۱۳۰۱ ش در خاندان نجم‌آبادی مقیم تهران زاده شد. پدرش شیخ مهدی نجم‌آبادی (م۱۳۳۶ش) از روحانیون مشروطه‌خواه است که علاوه بر نمایندگی مردم کرمان در مجلس دوّم مشروطه، در سال ۱۳۲۷ش مسئول نظارت بر مطبوعات در اداره معارف بود. او از سال۱۳۲۷ تا ۱۳۳۲ش در دانشگاه تهران تحصیل کرد. در سال ۱۳۳۴ش برای ادامه تحصیل به آلمان رفت و در سال ۱۳۳۶ش از دانشگاه توبینگن، موفق به دریافت درجه دکتری شد. «رست‌خیز نزد زردشت» عنوان پایان‌نامه دکتری او است. سپس به ایران بازگشت و از سال ۱۳۳۹ تا ۱۳۵۷ش در رشته زبانشناسی و زبانهای باستانی در دانشگاه تهران به تدریس پرداخت. در سال ۱۳۵۷ش به دعوت دانشگاه هیدلبرگ به آلمان رفت و از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۹۰ش در رشته‌های ایرانشناسی، فارسی آغازین، فارسی میانه و فارسی باستان به تدریس پرداخت.
کوشش‌های علمی و پژوهشی پروفسور نجم‌آبادی به این شرح است: برگردان از آلمانی به فارسی کتاب‌های «زبان و ادبیات پهلوی» نوشته جهانگیر تاوادیا در سال ۱۳۴۸ش، «دین‌های ایران باستان» نوشته هنریک ساموئل نیبرگ در سال ۱۳۵۹ش و «آرمان شهریاری در ایران باستان» در سال ۱۳۵۵ش؛ برگردان از فارسی به آلمانی کتابهای «قابوسنامه» نوشته عنصرالمعالی کیکاوس وشمگیر در سال ۱۳۶۷ش، «کلیله و دمنه» نوشته نصرالله منشی در سال ۱۳۷۵ش، «سفرنامه ناصرخسرو» در سال ۱۳۷۲ش؛ تألیف کتابهای «دستنویس‌های فارسی و اوستایی در کتابخانه دانشگاه هیدلبرگ آلمان» در سال ۱۳۶۹ش، «گزیده‌هایی از زبان و ادب فارسی برای نوآموزان آلمانی‌زبان همراه با پژوهشی درباره دستور زبان فارسی به آلمانی» با همکاری دکتر زیگفرید وبر در سال۱۳۹۱ش؛ ویرایش و چاپ کتاب‌های «تحریرالعقلا» نوشته شیخ‌هادی نجم‌آبادی در سال ۱۳۸۸ش در‌هامبورگ، «مختصر مفید در احوال بلاد و ولایات ایران» نوشته محمّد مفید مستوفی یزدی بافقی در سال ۱۳۶۸ش، «مختصر مفید، فهرست‌ها و یادداشت‌ها» در سال ۱۳۷۰ش و «مجمل التواریخ و القصص» با همکاری دکتر زیگفرید وبر در سال ۱۳۷۸ش؛ پژوهش اخیر در سال ۱۳۷۹ش به عنوان اثر برگزیده بخش بین‌الملل پنجمین دوره پژوهش فرهنگی ایران معرفی شد. در اردیبهشت ۱۳۹۱ش، پروفسور نجم‌آبادی آثار مخطوط و چاپ سنگی خاندان نجم‌آبادی را به کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی هدیه کرد. این مجموعه نفیس، پیش از این درکتابخانه مقبره شیخ‌هادی نجم‌آبادی واقع در خیابان شیخ‌هادی تهران نگهداری می‌شد.

code

Email this page

نسخه مناسب چاپ