جایگاه اروپا در جبهه تقابل تهران- واشنگتن
ایران؛ محور واگرایی دو سوی آتلانتیک
بخش دوم و پایانی
 

ایران و موضوع حفظ توافق هسته ای به مهمترین محور اختلاف میان ایالات متحده و اتحادیه اروپا تبدیل شده است به گونه ای که رسانه‌های غربی اقدامات بروکسل را پشتیبانی بروکسل از تهران برای بی تاثیر کردن تحریم‌های کاخ سفید ارزیابی می کنند.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، از اردیبهشت ماه گذشته که «دونالد ترامپ» ایالات متحده را از توافق هسته‌ای با ایران خارج ساخت تلاش‌های گسترده‌ای برای حفظ برجام صورت گرفته است. مهمترین این اقدامات از سوی نزدیک‌ترین متحدان آمریکا در اروپا انجام شد. مقام‌های ارشد سه کشور اروپایی (فرانسه، انگلستان و آلمان) به عنوان رهبران بالقوه اتحادیه اروپا از هر فرصتی که به دست آوردند استفاده کرده‌اند تا ضمن دفاع از توافق هسته‌ای، انتقادهای تند خود را هم از تصمیم رئیس جمهوری آمریکا بیان کنند.

اصلی ترین استدلال اتحادیه اروپا بر پایه استناد به بیش از ۱۰ گزارش آژانس بین المللی انرژی اتمی بوده که بارها بر پایبندی ایران به توافق هسته‌ای صحه گذاشته است. این نهاد تخصصی سازمان ملل متحد در گزارش‌های خود ضمن تاکید بر مزایای برجام با فروپاشی آن به شدت مخالفت کرده است. در همین ارتباط و در چارچوب اتحادیه اروپا و کشورهای قاره سبز نیز راهکارهای گوناگونی را برای ادامه تعامل با ایران در قالب مفاد توافق هسته‌ای مطرح کردند. سه کشور اروپایی حتی گام‌های عملی را برای انجام اقدامات مستقل از واشنگتن در دستور کار خود قرار دادند. در واقع قدرت‌های اروپایی با ابتکاراتی همچون مقررات مسدود‌ساز، فعال‌سازی بانک سرمایه‌گذاری اتحادیه اروپا و ایجاد کانال مالی ویژه برای ادامه خرید نفت و تجارت با ایران به صورت آشکار برای بی اثر کردن تحریم‌های کاخ سفید پا به میدان گذاشته است. تهدید و مجازات‌هایی که ترامپ علیه کشورهای معامله کننده با ایران به ویژه در اروپا مطرح کرده است نه تنها منافع مالی بنگاه‌های اقتصادی اروپا بلکه حیثیت قاره سبز را که بیش از ۱۰ سال برای به نتیجه رساندن توافق هسته‌ای تلاش کرد نشانه رفته است. از این رو بروکسل تلاش می کند تا به هر طریق ممکن نشان دهد که با توجه به کارکردهای مثبت توافق هسته‌ای حاضر است برای حفظ اعتبار و برجسته سازی نقش خود در عرصه‌های گوناگون بین‌المللی در کنار ایران و رو در روی واشنگتن بایستد.

* اروپا و ایران در مقابل کاخ سفید

«حسن روحانی» رئیس جمهوری کشورمان نیز در جمع اساتید، دانشجویان و کارکنان دانشگاه‌‌ها اظهار داشت: امروز بر اثر قوانین ظالمانه آمریکا سرنوشت شرکت‌های اروپایی این است که آنهایی که با ما کار می‌کنند اگر ادامه کار را قطع کنند، توسط دادگاه اروپا جریمه می‌ شوند و اگر بر اساس توافق ادامه همکاری دهند، توسط آمریکا جریمه می‌شوند و چنین مقوله‌‌ای در تاریخ روابط اتحادیه اروپا و آمریکا نبوده است.

روحانی با اشاره به دیدارهای خود با اکثر رهبران اروپا در سفر نیویورک، گفت: یک نخست‌ وزیر کشور مهم اروپایی به من گفت اگر ۵ سال پیش به من می‌گفتند روزی پیش می ‌آید که در دعوا بین ایران و آمریکا، اتحادیه اروپا به طرف ایران می آید، می ‌گفتم از محالات تاریخ است چراکه ما متحد آمریکا هستیم و امنیت و اقتصاد ما با آمریکا گره خورده و امکان ندارد اگر روزی ایران و آمریکا رو در روی هم قرار بگیرند پشت سر ایران برویم. اما گویا این امر اکنون رنگ واقعیت به خود گرفته است به گونه‌ای که برخی رسانه‌ها حتی در آمریکا هم به این موضوع و اختلافات در دو سوی آتلانتیک پرداخته‌اند. در همین زمینه روزنامه «وال استریت ژورنال» چندی قبل نوشت که ترامپ مجبور شد در سازمان ملل متحد با مساله شکاف میان ایالات متحده و متحدان اروپایی آن بر سر مساله ایران روبرو شود. این روزنامه آمریکایی مهمترین چالش سیاسی میان کاخ سفید و قدیمی‌ترین متحدان ایالات متحده را ایران و چگونگی تنظیم خط مشی‌ها در مورد توافق هسته‌ای عنوان کرد. رئیس جمهوری کشورمان نیز در این زمینه عنوان داشت: این مسأله‌‌ای که به ذهن غیرممکن می‌آمد، امروز ممکن شده و اتحادیه اروپا در برابر آمریکا ایستاده است و درست روز قبل اینکه ترامپ می‌خواهد علیه ایران جلسه شورای امنیت را برگزار کند، اتحادیه اروپا، چین و روسیه علیه آمریکا جلسه تشکیل می‌دهند و این حادثه، حادثه کمی نیست. روزنامه «نیویورک تایمز» نیز نوشت ایران باعث گسترده‌تر شدن شکاف موجود میان اتحادیه اروپا و ایالات متحده شده است.

به نوشته این روزنامه آمریکایی از میان همه موضوعاتی که باعث اختلاف میان بروکسل و واشنگتن شده، ایران به تندترین و مهمترین محرک برای تلاش همه جانبه اتحادیه اروپا در مقابل سیاست‌های ایالات متحده تبدیل گردیده است. کشورهای اروپایی اکنون بر سر این موضوع با چین و روسیه یک اتحاد را تشکیل داده‌اند. در همین راستا است که بسیاری از تحلیلگران اعتقاد دارند به علت مخالفت‌های گسترده و پرقدرت بین المللی، تحریم‌های یکجانبه کاخ سفید نمی‌تواند اثرگذار باشد.

به گزارش شبکه تلویزیونی «بلومبرگ» اتحادیه اروپا در شرایط کنونی می‌تواند موجب بی اثر شدن تلاش‌های ترامپ شود. بنا بر تحلیل‌ها اتحادیه اروپا نشان داده است «همزمان با برقراری دوباره تحریم‌ها علیه ایران، برای حفظ توافق هسته‌ای حاضر به مناقشه مستقیم با آمریکا است». نشریه «پلتیکو» با بیان این نکته آورده است اتحادیه اروپا در جست وجوی راه‌هایی است تا از منافع شرکت‌های خود در تجارت با ایران دفاع کند.

نشانه چنین تحولاتی در این موضوع است که چندی قبل رهبران اروپایی که به نوعی امضاکننده برجام هم بودند در یک بیانیه مشترک برای ایالات متحده روشن ساختند فعالانه برای خنثی کردن تحریم‌های کاخ سفید گام برمی دارند. به نوشته این نشریه آن‌ها در بیانیه خود اعلام کردند: توافق هسته‌ای (برجام) در حال انجام کارکردهای خود است و اهداف را برآورده کرده است. این کشورها تاکید دارند پایبندی ایران به این توافق در زمینه صلح آمیز بودن فعالیت‌های هسته‌ای آن از سوی آژانس هم مورد تایید قرار گرفته است. اگرچه جنگ تجاری میان دو سوی اقیانوس بر عمیق تر شدن این اختلاف نظرها تاثیرگذار بوده است اما بر اساس تحلیل کارشناسان و رسانه‌های غربی شکاف میان اروپا و آمریکا بر سر توافق هسته‌ای در واضح ترین شکل آن قرار دارد و شاید بتوان گفت این شرایط مهمترین نمونه از زوال روابط دیرپا میان کاخ سفید و قاره سبز است که به دلیل سیاست‌های دونالد ترامپ حادث شده است.

راهبردهای اقتصادی و اجتماعی ترامپ علیه ایران

تحلیلگران آمریکایی راهبردهای «دونالد ترامپ» رییس‌جمهوری آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران را استفاده از ابزارهای اقتصادی و روانی برای ناکارآمد جلوه دادن نظام و تغییر آن بیان می کنند. دشمنی ایالات متحده با نظام جمهوری اسلامی در ایران از همان سال‌های ابتدایی پیروزی انقلاب آغاز شد. اگرچه در طول حدود چهار دهه گذشته این مخاصمه با نوسان‌هایی در ظاهر همراه بود اما ماهیت اصلی آن تغییر نظام و یا سیاست‌های ایران بوده است. دولت ایالات متحده در برخی دوره‌ها هیچ ابایی نداشت تا هدف خود را تغییر نظام

(Regime Change) در ایران اعلام کند. اگرچه این هدف تاکنون با ابزار گوناگون و در شکل‌های مختلف دنبال شده اما در دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ صریح تر از قبل و به صورت کاملا منازعه آمیز نمایش داده شد. با اینکه برخی مقام‌های آمریکایی داشتن چنین هدفی را تکذیب می‌کنند‌ اما به اعتقاد کارشناسان مسائل بین‌المللی بدون تردید شروط ۱۲گانه‌ای که مایک پومپئو وزیر امور خارجه کنونی آمریکا چند ماه قبل، پس از خروج واشنگتن از برجام بیان داشت همه شاخصه‌های تغییر نظام در ایران را به همراه داشت. رئیس جمهوری ایالات متحده از همان ابتدای دوره و ورود به کاخ سفید در سال ۲۰۱۶، رویکرد خود را متفاوت با اوباما و توام با تشدید فشار بر تهران اعلام کرد. از آن زمان تاکنون وی افراد تندرویی همچون جان بولتون و مایک پومپئو را به کابینه خود وارد ساخت و خط مشی‌های خود در قبال ایران را تندتر کرده است. رئیس جمهوری کشورمان نیز ضمن ارائه همین تحلیل به هدف نهایی کاخ سفید در برخورد با ایران پرداخت و گفت: در تاریخ آمریکا طی ۴۰ سال گذشته، کینه‌ توزتر از تیم فعلی دولت آمریکا نسبت به ایران، ایرانی، نظام جمهوری اسلامی شکل نگرفته بود. دشمنی‌ها بوده اما یک نفر بوده و بقیه در دشمنی متوسط بودند اما الان در کاخ سفید بدترین‌ها دور هم جمع شده‌اند. رئیس جمهوری کشورمان با تشریح اهداف گردانندگان کاخ سفید علیه ایران اسلامی، تاکتیک‌های رهبران واشنگتن را بر شمرد و اظهار داشت: آنها کار خود را با یک جنگ روانی شروع کردند و جنگ اقتصادی به عنوان هدف میان‌مدت آنهاست. جنگ برای موضوع کارآمدی نظام، هدف سوم و مشروعیت‌زدایی از نظام هدف نهایی آنها است. آن تغییر رژیمی را که سخن می‌‌گویند با مشروعیت‌‌زدایی دنبال می کنند که این مشروعیت زدایی را با جنگ روانی، اقتصادی و موضوع کارآمدی پی می گیرند.

روزنامه «دیلی اکسپرس» در بررسی سیاست‌های ترامپ در مورد ایران نوشت: رئیس جمهوری ایالات متحده پس از خروج از توافق هسته ای چندجانبه با ایران، اقداماتی محدودیت ساز را دوباره در حوزه اقتصاد و صنایع ایران برقرار کرد و رویکردهای تخاصمی را در پیش گرفت. به نوشته این روزنامه، ترامپ با هدف گرفتن موضوع ارز، فلزات، صنایع خودرویی و نفت به دنبال آن است تا شرایطی به مراتب سخت?تر از دوره پیش از امضای برجام در سال‌های میان ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ را برای تهران ایجاد کند.

حداکثر فشار با ابزارهای روانی و اقتصادی

تارنمای «هیل» (THE HILL) وابسته به کنگره آمریکا نیز اعتقاد دارد استراتژی دولت ترامپ آن است تا با حداکثر توان، فشار اقتصادی، سیاسی یا نظامی را بر ایران وارد کند تا بتواند رفتار تهران را تغییر دهد. این تارنما در تحلیل خود به نامه جمعی از تحلیلگران حوزه سیاست خارجی و نمایندگان کنگره به ترامپ اشاره داشت که نتیجه تندروی‌های ترامپ را رو در رویی تا حد جنگ پیش بینی کرده‌اند. این تحلیلگران آورده اند: دولت (ایالات متحده) سیاست تغییر نظام در ایران را دنبال می‌کند که بازتابی از آرزوهای آن‌ها و تفسیری اشتباه و ناقص از میزان آسیب پذیری‌های ایران است. نمایندگان کنگره نمونه برآوردهای اشتباه دولت را حمله سال ۲۰۰۳ واشنگتن به عراق عنوان کردند که ناتوانی، اشتباه و بی تاثیر بودن سیاست‌های آمریکا را به نمایش گذاشت.

نشریه NEW YORK MAGAZINE در تحلیل راهبردهای ترامپ در مورد ایران به موضوع مشابهی اشاره داشت و نوشت: ترامپ تلاش می?کند تا با افزایش فشار بر ایران و توقف صادرات نفت این کشور آن را وادار به مصالحه کند. وزیر امور خارجه آمریکا هم در سخنرانی خود در بنیاد هریتیج سخنان مشابهی را ابراز داشت که تحریم‌های آمریکا برای آن است تا ایران مجبور شود تصمیم‌های سختی را اتخاذ کند. منظور وی از این سخنان حفظ اقتصاد در داخل یا ادامه سیاست‌های منطقه ای بود. این نشریه آمریکایی مدعی شد: افزایش فشارهای اقتصادی بر ایران باعث می شود تا اعتراض‌هایی در ایران شکل بگیرد. افزایش این موج نارضایتی‌ها دولت ایران را مجبور خواهد کرد تا به برخی توافق‌ها با آمریکا رضایت دهد. براساس اعتراف صریح این گزارش، «دولت ترامپ اعتراض‌ها در ایران را بهترین مسیر برای تغییر نظام ایران بدون دست زدن به مداخله می بیند».

به نوشته این نشریه یکی از پایه‌های اصلی در راهبرد واشنگتن در قبال ایران، تقویت نارضایتی‌ها است اما نه به صورت شفاف و آشکار. در این چارچوب حمایت تمام عیار کاخ سفید از نارضایتی‌ها می تواند سرکوب را تسهیل کند بنابراین از نگاه واشنگتن باید به صورت خاموش مشروعیت اقدامات نظام زیر سوال برده شود. این نشریه در پایان آورد: جنگ آمریکا با ایران فاجعه‌ای را ایجاد می کند اما برنامه اصلی کاخ سفید برای تغییر نظام با این روش، خطرات فراوانی را به همراه دارد. بهترین راه برای رسیدن واشنگتن به اهداف واقعی خود، تلاش برای رسیدن به آن‌ها بدون هزینه و نشانه‌های ظاهری یک درگیری نظامی است.

Email this page

نسخه مناسب چاپ