یادداشت

ابعاد ژئوپلیتیکی کنوانسیون خزر

‏* بهرام قاسمی‏
چهارشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۷
29
‌یکی از شیوه‌های شناخته شده عملیات روانی و جنگ رسانه‌ای دشمن، بزرگنمایی مشکلات و نادیده گرفتن توفیقات و دستاوردهاست. این دقیقاّ همان روش عملیاتی و شانتاژ روانی رسانه‌های معاند و مخالف خوان است که به سادگی چشم بر موفقیت‌ها و دستاوردهای نظام جمهوری اسلامی ایران بسته و بر چالش‌ها و دشواری‌ها و نقصان‌ها تاکید و تمرکز می‌کنند. نگاهی به کارکرد رسانه‌ای و نوع اطلاع رسانی و نحوه تحلیل و تفسیر رسانه‌های معاند و مخالف در قبال کشورمان، از موضوعات داخلی تا مسائل و چالش‌های سیاست خارجی، گویای همین قاعده ساده عملیات روانی یعنی بزرگنمایی مشکلات و نادیده انگاشتن موفقیت‌هاست. به علاوه، قلب واقعیات و جعل اخبار و وارونه سازی حقایق هم از جمله شگردهای دشمنان و مخالفین است. امری که به خوبی در قضایای اخیر مرتبط با موضوع امضای کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر؛ شاهد آن بوده و هستیم. طرح ادعاهای موهوم و کذب از زبان برخی افراد، استناد نادرست به اسناد تاریخی مانند معاهده‌های ۱۹۲۱ و ۱۹۴۰ فیمابین اتحاد جماهیر شوری سابق با دولت وقت ایران، القای وادادگی و کرنش ایران در برابر دیگران و تعابیر جعلی و نادرست در مورد تقسیم نامساوی دریای خزر و از بین رفتن حق و سهم ایران در این معامله؛ خط خبری و تحلیلی رسانه‌های معاند و مخالف بوده است.‏

از رسانه‌های مخالف و معاند جز این انتظار نمی‌رود، اما تعجب و شگفتی اینجاست که به رغم همه مواضع روشنگرانه، تنویرافکارعمومی ازطریق انتشار مطالب توجیهی، انجام مصاحبه مسئولان امر و اظهارات صریح مقامات ارشد از جمله رئیس‌جمهوری و وزیر امور خارجه کشورمان در ارتباط با موضوع کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر؛ باز هم برخی رسانه‌ها و افراد بخصوص در فضای مجازی و رسانه‌های منتسب به خطوط سیاسی مشخص بی آنکه به واقعیات بیندیشند، صرفا از نگاه رقابت‌ها و مبارزات سیاسی و گروهی خاص راه خود را می‌روند و بر ادعا‌های خود مبنی بر فروش سهم ایران در خزر! و انفعال و کرنش! اصرار می‌ورزند. روش و منش این افراد همان به گروگان گرفتن یک اقدام اساسی دیگر نظام تلقی می‌شود، البته همواره در همه جا و در همه حوزه‌ها جای نقد و نقادی برای افراد صاحب نظر باید باز باشد و این گونه نقادی‌ها و آن هم از سر آگاهی و دانایی و علم و شناخت امری لازم و إلزامی است و هیچ گلایه و تردیدی در گفتار این نقادان و منتقدین فهیم و دانا که دل در گرو منافع و مصالح کشور و ایران خود دارند نیست، مشکل آنانی هستند که قرار نیست هرگز نقش و اعتباری برای تلاش‌ها و پایمردی‌های دیگران قائل و بی هیچ دانایی و شناختی و تحت تاثیر القائات جناحی همواره ناسازگاری و بی‌تابی می‌کنند.‏

در واقع جنجال رسانه‌ای دشمنان دانا و برخی دوستان ناآگاه، باعث تغافل و نادیده گرفتن جنبه‌های مثبت و ارزشمند کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر از جمله قطع ید از بیگانگان، جلوگیری از بروز آنارشی و بی نظمی و ممانعت از تقسیم ناعادلانه و خودکامگی و یکجانبه گرایی شد. چنانچه از منظر ملاحظات ژئوپلیتیکی به توافق اخیر ۵ کشور ساحلی دریای خزر بنگریم، به بصیرت‌های قابل تأملی دست می‌یابیم. رویکرد ژئوپلیتیکی، یعنی نگاه به جغرافیا از منظر ملاحظات سیاسی و تحلیل سیاسی – امنیتی از واقعیات جغرافیائی، به کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر دریچه‌های مهمی از ابعاد و زوایای نه چندان آشکار توافق اخیر بر سر چارچوب حقوقی دریای خزر به روی ما می‌گشاید. نخستین وجه این کنوانسیون که واجدآثار و تبعات ژئوپلیتیکی ارزشمندی است، تاکید بر اجماع و همگرایی به جای افتراق و واگرایی است. دیگر بعد ژئوپلیتیکیِ کنوانسیون، تکیه بر نقاط اشتراک و همکاری در حوزه‌های منافع مشترک بجای انشقاق و افتادن در دام یکجانبه گرایی است. شناسایی پهنه آبی خزر بعنوان یک دریاچه به جای دریا و خروج آن از شمول رژیم‌های حقوقی حاکم بر دریاهای آزاد و انحصاری شدن بهره برداری از دریا به ۵ کشور ساحلی، ازجمله دیگر دستاوردهای ژئوپلیتیکی توافق سران ۵ کشور ساحلی خزر در اوکتائو قزاقستان است، اما بدون تردید مهمترین و حساسترین بعد و دستآورد ژئوپلیتیکی این توافق، قطع ید از بیگانگان و بریدن پای نیروهای مداخله گر خارجی و قدرت‌های زیاده خواه فرامنطقه‌ای از حوضه آبی خزر است که باعث تامین ثبات و آرامش و تضمین امنیت آن صرفاً توسط ۵ کشور ساحلی می‌شود.‏

کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر، گرچه هنوز همه آنچه باید باشد نیست و باید پیرامون چند موضوع مهم دیگر مثل خط مبدأ و تحدید حدود مذاکرات ادامه یابد، ولی به عنوان یک سند مادر و بالادستی، زیربنا و چارچوب حقوقی مستحکمی را ایجاد می‌کند که می‌توان با ابتناء برآن به سمت حل و فصل اختلافات باقی مانده از جمله تعیین خط مبداء و تحدید حدود دریایی حرکت کرد. جمهوری اسلامی ایران مصمم است با حفظ اصول، حقوق و منافع خود؛ با کمک و همراهی و همکاری دیگر کشورهای ساحلی، دریای خزر را به منطقه دوستی و همکاری تبدیل کرده و آن را به عنوان الگویی از همکاری و ثبات، بدون دست اندازی و مداخله بیگانگان، معرفی کند.‏

‏* سخنگوی وزارت خارجه