ettelaat newspaper

تاريخ خبر: یکشنبه 20 بهمن 1387، 12 صفر 1430، 8 فوریه 2009، شماره 24405یکشنبه 20 بهمن 1387، 12 صفر 1430، 8 فوریه 2009، شماره 24405

«پيرشاليار» آييني با قدمت يك هزار سال

سرويس شهرستانها: آئين باستاني <پيرشاليار>، هر سال دو بار در فصل زمستان در روستاي <اورامان تخت> كردستان برگزار مي‌شود كه نماد عيني مشاركت و حضور فعال مردم در مناسبتهاي مختلف اجتماعي و فرهنگي به شمار مي رود.‌

اين مراسم كه هر سال در آخرين چهارشنبه و پنج شنبه منتهي به نيمه بهمن برگزار مي‌شود، آئيني است كه بعضي از مورخان، تاريخ برگزاري آن را به بيش از يك هزار سال قبل نسبت مي‌دهند.‌

مراسم پيرشاليار امسال نيز همچون سال‌هاي گذشته و با حضور بيش از 15 هزار نفر از مردم استان و خيل عظيم گردشگران داخلي و خارجي در روستاي اورامان تخت برگزار شد. گزارشي كه درزير ازنظر گرامي تان مي‌گذرد، چگونگي برگزاري اين آيين كهن را بازگو مي‌كند: ‌

اورامان روستاي نمونه گردشگري كشور

پس از پشت سرگذاشتن كوه‌هاي سربه فلك كشيده و عبور از جاده‌هاي پر پيچ و خم و گذر در مسير رودخانه سيروان كه با آرامش خاصي همراه است، در دل كوه‌هاي سربه فلك كشيده رشته كوه‌هاي زاگرس، به يكي از روستاهاي استان كردستان قدم مي‌نهيم كه معماري آن زبانزد خاص و عام است، اين روستا به عنوان يكي از قطبهاي گردشگري در سطح كشور نيز به ثبت رسيده است.‌

روستايي كه معماري ويژه و خاص آن در كنار طبيعتي بكر و زيبا هم اكنون به عنوان يكي از مناطق گردشگري كشور مطرح است و حتي در بعضي از روزها علاوه بر گردشگران داخلي افرادي را نيز از ديگر كشورهاي خارجي به دامان خود مي‌پذيرد.‌

روستايي كه بام خانه جلو آن به عنوان حياطي براي خانه ديگراست و اين شكل همچنان تا پشت روستا ادامه مي‌يابد و نوع معماري به كار رفته در آن نيز چشم هر بيننده‌اي را تسخيرمي كند. معماري سنتي اين روستا مبتني بر سنگ بوده و در ساخت خانه‌هاي مسكوني از ملات به هيچ وجه استفاده نشده است.‌

روستاي اورامان تخت، در دهستاني به همين نام و در مسير رودخانه سيروان يكي از بزرگترين رودخانه‌هاي كشور قرار دارد كه برگزاري آيين‌هاي مختلف در كنار معماري خاص و ويژه كه با استفاده از صنايع بومي و محلي ساخته مي‌شود باعث شده است كه اورامان به شهرتي جهاني دست يابد.‌

واژه < اورامان> يا < هورامان> از دو بخش < هورا > به معني اهورا و < مان> به معني خانه، جايگاه و سرزمين تشكيل شده‌است.‌

بنابراين اورامان به معني < سرزمين اهورايي> و جايگاه اهورامزدا است. هور در اوستا به معني خورشيد نيز آمده و <هورامان جايگاه خورشيد> نيز معني مي‌دهد.‌

از سوي ديگر فرهنگ و تمدن اين ديار كهن به عنوان بخشي از تمدن بزرگ ايران باستان با زيرساختهايي محكم و استوار از موسيقي و عرفان گرفته تا ادبيات نوشته و نانوشته اش و آداب ورسوم مبتني بر خرد جمعي و نبوغي سازگار با طبيعت اهورايي اش شايسته است.‌

مردم روستاي اورامان به زبان اورامي سخن مي‌گويند و مردان اوراماني چوخه، پانتول، ملكي شال، دستار، فرنجي و كله بال و زنان آن جاني، كلنجه، شال، كلاه و كلله مي‌پوشند كه علاوه بر وجود رنگ‌هاي متنوع انواع اين لباس‌ها با زيور آلات مختلف تزئين شده است.‌

پيش از ورود پارچه و كفشهاي خارجي و ساير منسوجات داخلي به استان كردستان، بيشتر پارچه‌ها و

پاي افزار مورد نياز مردم روستاي اورامان توسط بافندگان و دوزندگان محلي بافته و ساخته مي‌شد كه هنوز هم تعداد محدودي از اين نوع البسه وجود دارد (انواع لباس رانه چوخه و فرنجي ).‌

قدمت يك هزار ساله مراسم پيرشاليار

مراسم پير شاليار (پير شهريار<شاليار به زبان كردي و اورامي>) يكي از آيينهاي رايج است كه هر ساله 40 روز بعد از آغاز فصل زمستان به مدت دو هفته برگزار مي‌شود. اين مراسم سالگرد ازدواج پيرمردي افسانه‌اي به نام شهريار است كه ريشه در اسطوره‌ها و اعتقادات و آيين‌هاي قديم مردم اين سرزمين دارد. ‌اين مراسم شامگاه روز سه شنبه، با تقسيم گردوهاي باغ پير شاليار بين اهالي روستا آغاز مي‌شود و به ترتيب با مراسم <كلاو روچنه>، قرباني كردن گاو و گوسفند و بز، پخت غذاهاي مخصوص، دف‌نوازي و رقص عرفاني، پخش نذورات بين اهالي، نماز و ذكر و دعا، همچنين برپايي مراسم شب‌نشيني و دست به دست گرداندن كفش چرمي پير شاليار و تبرك آن و پخت نان مخصوصي به نام <كليره مژگه> ( كه از خمير آرد، گردو خرد شده و پياز درست مي‌شود) كه در روزهاي متوالي ادامه مي‌يابد.‌

اما امروزه جمعه قبل از 15بهمن ماه را در نظر مي‌گيرند و چهارشنبه قبل از آن را روز آغاز مراسم اعلام مي‌كنند. انتخاب روز و اعلام آغاز برنامه بر عهده متولي پير شاليار است كه اين كار را با تقسيم گردوهاي درخت‌هاي وقفي پير شاليار بين خانواده‌هاي روستاي اورامان و روستاهاي اطراف انجام مي‌دهند.‌

برگزاري مراسم كلاو روچنه‌

كودكان وظيفه تقسيم گردوها را بين اهالي روستا بر عهده دارند به نحوي كه كودكان روستاي اورامان صبح چهارشنبه و قبل از طلوع آفتاب به گروه‌هاي سه يا چهار نفري تقسيم مي‌شوند و با در زدن و گفتن كلمه <كلاوروچنه >

حضور خود در محل را اعلام مي‌كنند و سپس صاحب خانه نيز در قبال برداشت چند عدد گردو از كيسه كودكان به آنها تنقلات هديه مي‌دهد. ‌

هر سال تعداد زيادي گوسفند كه نذورات مردم براي پير شاليار است، در صبح روز چهارشنبه قرباني مي‌شودكه اين دام‌ها توسط اهالي و يا افرادي از روستاهاي ديگر در اواخر فصل پاييز براي متولي فرستاده مي‌شود و او در فصل زمستان از آن دام‌ها نگهداري كرده ودر روز جشن همه آنها را قرباني مي‌كند. ‌

تعداد گوسفندان قرباني شده، گاه به 70 تا 80 راس نيز مي‌رسد و گوشت‌هاي قرباني را بين اهالي تقسيم كرده و با مقداري از آن نوعي آش به نام <ولوشين> تهيه مي‌كنند و روز برگزاري مراسم آن آش نيز بين اهالي تقسيم مي‌شود. ‌

مراسم عصر روز پنجشنبه با شركت اهالي روستا و افرادي از روستاها و شهرهاي اطراف برگزار مي‌شود، اين مراسم توام با برپايي سماع عرفاني به شكل دسته‌جمعي و نواختن دف است.‌

وظايف هر كدام از طوايف اوراماني در اين مراسم مشخص است.كارگزاران اين مناسك مذهبي را افرادي از طوايف مختلف روستاي اورامان تخت و روستاهاي اطراف تشكيل مي‌دهند. در ميان اين طوايف بر اساس يك قرارداد نامكتوب و شفاف اجتماعي نوعي تقسيم كار بر اساس طايفه‌اي وجود دارد.‌

سماع عرفاني دراويش كه در بيشتر روزهاي اين جشن همراه با نواختن دف برپا مي‌شود، نوعي رفتار جمعي است كه آنان را به احساس مشترك مي‌رساند. گروه سماع شانه به شانه و دست در دست هم به سماع پرداخته و روح جمعي و عمل مشترك در ميان طوايف مختلف شركت كننده در اين مراسم به حد اعلاي خود مي‌رسد.‌

آش تهيه شده از مواد مشاركتي و گوشت‌هاي قرباني (كه به آن <هه لوشين> مي‌گويند) به عنوان خوراكي سمبليك و نمادين غذايي است كه در روز مراسم همه اهالي روستا با دارا بودن نقش‌ها و پايگاه‌هاي اجتماعي مختلف از آن مي‌خورند.‌

حضور دسته‌جمعي افراد شركت كننده در مراسم، دعا و ذكر همگاني در محوطه مزار، خوردن نان <كوليره مژگه> و ماست به صورت دسته‌جمعي و تثبيت باورهاي ذهني خود به وسيله بستن پارچه‌اي بر در و ديوار و درخت مزار آخرين مرحله از اين حركت جمعي است.‌

مشاركت فعالانه زنان‌

باور ذهني زنان روستا نيز نسبت به پيرشاليار در رفتار جمعي و نقش مسلط آنان در پخت نان متجلي مي‌شود. مشاركت آنها همراه با دعاها، اعتقاد قلبي به پيرشاليار، جديت در انجام كار و صحبت كردن با يكديگر فضايي صميمي هنگام پخت نان ايجاد مي‌كند.‌

‌خبرگزاري مهر

codex28x

page07

ارسال خبر از طريق ايميل

نسخه مناسب چاپ

PDF صفحات روزنامه