|
تاريخ خبر: جشنواره رغائب جشن آرزوها
 |
|
اشاره: شهر كلور خلخال در منتهي اليه جنوبي استان اردبيل هر سال در نخستين جمعه ماه مبارك رجب ميزبان جشنوارهاي زيبا و جذاب با ويژگيهاي خاص با نام «جشنواره رغايب» است . اين جشنواره امسال به علت تقارن با سالروز شهادت حضرت امام عليالنقي(ع) دومين جمعه ماه رجب (دوازدهم تيرماه) برگزار خواهد شد. *** رغايب جمع رغيبه به معني چيزهاي مرغوب و پسنديده، عطاها، دهشها و شب جمعه اول ماه رجب است (لغتنامه دهخدا) رغايب، مراسم و آييني تاريخي است كه در آذربايجان از جمله در منطقه شاهرود خلخال و اطراف و اكناف آن به شكل و ترتيب خاصي برگزار ميشود. سابقه مراسم و جشن رغايب در آذربايجان داراي سابقه تاريخي و طولاني است، به طوري كه پيش از دوره قاجاريه در آذربايجان برپا ميشده است؛ نمونه بارز و مدرك مستدل آن در كتاب تاريخ و جغرافي دارالسلطنه تبريز نوشته شاهزاده نادر ميرزا در صفحه 308 آمده است. در اين كتاب آمده است: «چون پنجشنبه اول رجب رسد، ليلهالرغايب باشد. بوميان حلوا پزند از عسل و دوشاب، به گورستان برند و به خانههاي دوستان فرستند. اين حلوا نيز به ناچار به خانه نامزد ببايد فرستاد.» نادر ميرزا در كتاب خود به بخشهايي از يك سنت ويژه اشاره ميكند و اما آنچه كه طي ساليان گذشته در بخشهايي از آذربايجان شكل و سيماي يك جشنواره تمام عيار يك روزه را به خود گرفته بسيار پيچيدهتر از آنست كه ذكر آن رفت. جشن رغايب يا جشن آرزوها كه در مناطق مختلف آذربايجان به «اوللربايرامي» شهرت دارد، در شهر كلور در قسمت جنوبي استان اردبيل و در جوار استانهاي گيلان و زنجان به سبك و سياق خاص برگزار ميشود. مردم منطقه شاهرود خلخال به عنوان معدود پاسداران زبان اصيل تاتي (زبان پهلوي باستان) اين جشنواره را دستاويزي براي انس و الفت با همديگر قرار داده و بر آنند تا به اين وسيله، زمينه براي عرضه فرهنگ و تبادل فرهنگي را فراهم و مهيا سازند. فضيلت ديني رغايب اولين شب جمعه ماه مبارك رجب، ليلةالرغائب يا به عبارتي «شب آرزوها» است كه فضيلت بسياري دارد و به منظور كسب هرچه بيشتر رحمت الهي و رسيدن به حوائج معنوي، اعمالي براي آن ذكر شده است. يكي از اين اعمال نماز 12 ركعتي است كه بين نماز مغرب و عشاء اقامه ميشود. هر دو ركعت اين نماز به يك سلام ختم و در هر ركعت يك مرتبه سوره حمد، سه مرتبه سوره قدر و دوازده مرتبه سوره توحيد خوانده ميشود. وقتي 12 ركعت به پايان رسيد، 70 بار ذكر «اللهم صل علي محمدالنبي الامي و علي آله» گفته شود. پس از آن در سجده 70 بار ذكر «سبوح قدوس ربالملائكة والروح» گفته شود. پس از سر برداشتن از سجده، 70 بار ذكر «رباغفر وارحم و تجاوز عما تعلم انك انت العلي الاعظم» گفته ميشود. دوباره به سجده رفته و 70 مرتبه ذكر «سبوح قدوس رب الملائكة و الروح» گفته شود. در اينجا ميتوان حاجت خود را از خداي متعال درخواست كرد. پيامبر اكرم در فضيلت اين نماز فرموده است: كسي كه اين نماز را بخواند، شب اول قبرش خداي متعال ثواب اين نماز را با زيباترين صورت و با روي گشاده و درخشان و با زبان فصيح به سويش ميفرستد. پس او به آن فرد ميگويد: اي حبيب من، بشارت بر تو باد كه از هر شدت و سختي نجات يافتي. فوت شده ميپرسد تو كيستي؟ به خدا سوگند كه من صورتي زيباتر از تو نديدهام و كلامي شيرينتر از كلام تو نشنيدهام و بويي، بهتر از بوي تو نبوئيدهام. آن زيباروي پاسخ ميدهد: من ثواب آن نمازي هستم كه در فلان شب از فلان ماه از فلان سال به جا آوردي. امشب به نزد تو آمدهام تا حق تو را ادا كنم و مونس تنهايي تو باشم و وحشت را از تو بردارم و چون در صور دميده شود و قيامت برپا شود، من سايه بر سر تو خواهم نهاد. تمهيدات جشنواره تمهيدات جشن رغايب و زمينههاي برگزاري باشكوه آن از هفتهها قبل آغاز ميشود. اعتقاد ويژه اهالي منطقه بر آن است كه چون در عيد رغايب حضرت خديجه(س) همه اموال و داراييهايش را براي اعتلاي اسلام و ترويج آن به حضرت محمد(ص) بخشيد به شكرانه آن بايد بهترين سوغاتيهاي محلي را پخت و خيرات كرد. در هفتههاي منتهي به برگزاري جشن رغايب، پخت و پز سوغاتهاي محلي رواج خاصي دارد. به طوري كه زنان و دختران جوان منطقه با تشكيل گروههاي چند نفره شروع به پخت سوغاتيها ميكنند. از جمله اين سوغاتيها نوعي حلواي محلي است. اين حلوا كه به سه شيوه و شكل متفاوت تهيه ميشود، «طبقي، ضيابري، و موچه» نام دارد كه تركيب ساده و در عين حال ماهرانهاي از آردبرنج، عسل و دوشاب است كه همراه با گردوي خرد شده مزه بسيار لذيذي به خود ميگيرد. اين حلواها از خوردنيهاي ثابت مراسمهاي عقد و عروسي و عزا و در مجموع تمامي آيينهاي شادي و غم مردمان منطقه است. از ديگر سوغاتيهايي كه تهيه آن باعث الفت بيشتر اهالي منطقه ميشود، پخت نوعي نان مخصوص با نام محلي «زرينهنان» است. اين نان از گردو، شكر، آرد برنج و آرد گندم تهيه ميشود و در داخل هر قرص آن معجوني خوشمزه قرار ميگيرد. البته پخت نانهاي ديگري از جمله «خشك وا» نيز در اين ايام صورت ميپذيرد. اين نانها هديه و سوغاتي ويژه منطقه شاهرود است كه به علت پرزحمت و پر دردسر بودن مراحل تهيه و پخت آن صرفاً در ايام خاصي از سال براي ميهمانان ويژه، عروسي و ساير جشنها آماده ميشود. بيشتر خانوادههاي شاهرودي، عظمت جشن رغايب را به اندازهاي ميدانند كه از مدتها قبل تلاش ميكنند بهترين شرايط را براي برگزاري آن فراهم كنند. آيين جشنواره رغايب جشنواره رغايب امسال با استقرار گروههاي مختلف مردم و خانوادههايشان در كنار امامزاده عبدالله كلور از نوادگان امام موسي بن جعفر(ع) در اولين ساعات روز جمعه دوازدهم تيرماه آغاز خواهد شد. اين امامزاده در دره سرسبز شاهرود، زير كوه زيباي «پلنگا» در كنار رودخانه شاهرود قرار دارد. محوطه اين امامزاده و اطراف آن به سبب وجود انبوهي از باغهاي ميوه، محيط با طراوت و شادي را به منظور برپايي اين جشن فراهم ميكند. مردم اين منطقه در اين روز با لباسهاي محلي سعي در پاسداشت فرهنگ و گذشته خود دارند. مردان كت و شلوار و جليقههايي از جنس پارچههاي بافته از پشم بز بر تن دارند و كلاههايي به شكل تاس و از همين جنس بر سر ميگذارند. بعضي از آنها نيز به ياد آبا و اجداد خود تفنگهاي سرپر را به همراه دارند. زنان منطقه نيز معمولاً لباسهاي محلي خاصي با نام «شي شلوار» ميپوشند. از نكات جالب، نوع پوشش نوجوانان، جوانان و ميهماناني است كه در اين مراسم حضور مييابند. آنان نيز تلاش ميكنند با خريد يا اجاره و امانت گرفتن اين لباسها اين روز را با لباس محلي منطقه سپري كنند. نخستين برنامه جشن رغايب، زيارت اهل قبور و زيارت امامزاده عبدالله است. حضور در نمايشگاه توليدات و صنايعدستي منطقه از ديگر برنامهها است. در اين نمايشگاه نمونههاي كوچكي از توليدات، صنايعدستي و آداب و رسوم مردم منطقه به نمايش عمومي درميآيد. بافت انواع گيوههاي محلي با نامهاي «پاتاني» و «پويه گوري» منقوش به نقشهاي زيباي طبيعت و نقوش اسليمي يا جملات زيباي محلي، نمايش مراحل پخت انواع غذاها، نان و انواع شيرينيهاي محلي، نمايش بافت انواع طنابها، نمدها، گليم، جاجيم و لباسهاي محلي از بخشهاي اين نمايشگاه است. منطقه شاهرود با وجود قدمت بسيار زياد تاريخي و برخورداري از ساختمانها و تپههاي تاريخي و باستاني فاقد موزه است، از اين رو يك بخش اصلي در نمايشگاه روز رغايب به نمايش عمومي ظروف ، لوازم آشپزخانه، لوازم دوخت و دوز، ابزارآلات كشاورزي، لوازم موسيقي و ... اختصاص مييابد. اين اقلام همگي فاقد شناسنامه تاريخي است و با همت بانيان نمايشگاه از مردم محلي جمعآوري ميشود. در جوار اين نمايشگاه يكي از بخشهاي اصلي جشن رغايب قرار دارد و آن برپايي بازارچه محلي است، در اين بازارچه كسبه و بازاريان منطقه شاهرود، شهرهاي مجاور و حتي استانهاي مجاور نيز حضور مي يابند و اجناس و كالاهاي گلچين خود را عرضه ميكنند. انواع و اقسام ميوههاي محلي، ترشيها، لباسها و بافتنيها در اين بازار عرضه ميشود. در روز رغايب كمتر مغازهاي در سطح شهر باز است. كسبه به قصد رونق بازار رغايب هم كه شده در اين بازارچه حضور پيدا ميكنند و اهالي نيز به قصد تبرك يا يادگاري كالايي را از اين بازار خريداري ميكنند. خانوادههايي كه از صبح در محل برگزاري جشنواره حضور دارند ناهار را در همان محل با انواع غذاهاي محلي از جمله «يوز كوكو»، «سير آوريج»، «ميرزاقاسمي»، «فسنجان» يا كباب صرف ميكنند. بعدازظهر كه خانوادههايي از شهرها و استانهاي مجاور و مسئولان محلي و استاني اضافه ميشوند، بيشتر به اجراي برنامهها و بازيهاي خاص محلي سپري ميشود. از جمله اين آيين، مراسم «شنبه درزن خواني» است. در اين مراسم زنان ميانسال و پيشكسوت با پركردن كاسهاي از آب چشمه زلال كنار امامزاده عبدالله و به نيت برآورده شدن آرزوهاي جــوانان دمبخت دو عدد سوزن يا سنجــاق را در قطعه چوبي كوچك فرو مي كنند و در داخل كاسه آب مياندازند، سپس اشعار خاصي را به زبان تاتي زمزمه ميكنند، با نزديك شدن اين دو قطعه چوب سوزندار به هم به نشانه ازدواج شخص نيت كرده فال او خوش يمن تلقي و با كف زدن و شعرخواني حاضرين همراه ميشود. از ديگر آيين اين روز كه ويژه بانوان و زنان ميانسال است، اجراي مراسم «ايمچه سر» است. در اين مراسم زنان در چندين گروه دايرهاي شكل به دور هم مي چرخند و به طور متناوب و با ريتم خاصي دستهاي گرهكرده همديگر را به بالا و پايين ميبرند. مشابه اين آيين در سيزدهم فروردين هر سال به اجرا درميآيد. مردان منطقه كه در جشن روز رغايب حاضر شدهاند نيز مراسم و بازيهاي خاصي را اجرا ميكنند كه از آن جمله بازي «قيشه مزا» است. اين بازي كه حول يك دايره بزرگ و در محوطهاي وسيع به اجرا درميآيد، توسط دو گروه اجرا ميشود. گروهي داخل دايره و پاسدار كمربندهاي چرمي كاشته شده در داخل دايرهاند و دستهاي ديگر در خارج از دايره درصدد هستند بدون دريافت ضربهاي از داخل دايره يا اسارت نفرات نسبت به تصاحب كمربندها اقدام كنند. تنبيه مهيج و مفرح و در عين حال گاهي طولاني گروه بازنده با همان كمربندهاي به غنيمت گرفته شده صورت مي گيرد. در اين روز پيران محلي نيز به ياد دوران جواني خود پاي ثابت مراسماند و با برپايي كشتي محلي تعداد بسيار زيادي از شركتكنندگان در جشن رغايب را با خود همراه ميكنند. اين كشتيها كه برنده و بازنده ندارد به صورت نمادين بين سالخوردگان به اجرا درميآيد. «طنابكشي»، «سرسنگه مزا»، «جيخس مزا» نيز از جمله بازيهاي مفرح نوجوانان و كودكان در اين جشن است كه به سبك و سياق خاص خود به اجرا درميآيد. سيد جعفر ايراني عكس ها از : بهرام شعباني codex30x page21 |
PDF صفحات روزنامه
Text Box (double-click to edit)
Ettelaat International
آدرس: تهران. بلوار ميرداماد - خيابان نفت جنوبي
تلفن : 29999
22258022 : فاكس
Ettelaat Newspaper
Tehran Mirdamad Boulvard
Tel : 009821 29999
Fax : 009821 29999
email: ettelaat@ettelaat.com
صفحات روزنامه را ورق بزنيد
84 سال حضور مستمر در صحنه اطلاع رساني کشور
PDF صفحات نيازمنديها
PDF صفحات ضميمه