صفحات پي دي اف روزنامه اطلاعات فردا، ساعت 11 هرشب آپلود ميشود
Ettelaat Twitter تويتر روزنامه اطلاعات  Ettelaat Facebook فيس بوك روزنامه اطلاعات  Ettelaat RSS آراس اس روزنامه اطلاعات  دريافت آخرين اخبار روزنامه اطلاعات از طريق ايميل

تاريخ خبر: چهار‌شنبه 2 اسفند 1391 ـ 9 ربيع‌الثاني 1434ـ 20 فوريه 2013ـ شماره 25534 چهارشنبه 8 بهمن 1393- 7 ربيع الثاني 1436ـ 28 ژانويه 2015ـ شماره 25079
ياد/مردان مُلقب به سردار اسعد بختياري در تاريخ ايران
کدامين سردار اسعد؟
رضا حيدري شکيب


ديباچه:‏‏ حسين‌قلي خان پسر ارشد جعفرقلي خان بختياري و مادرش بي بي شاه‌پسند، به سال 1240 ق در چهار محال و بختياري ديده به جهان گشود. نسب حسين قلي خان به حيدر کور مي‌رسد. حيدر که به علت نابينا بودن چشمانش به حيدر کور معروف شده بود از طايفه پاپي لرستان مي‌باشد. حسين قلي خان شش پسر به نامهاي اسفنديار خان (سردار اسعد اول)، نجفقلي خان (صمصام‌السلطنه)، حاج عليقلي خان (سردار اسعد دوم)، حاج خسرو خان (سردار ظفر)، يوسف خان امير مجاهد و اميرقلي داشت و صاحب دوازده زن بوده است. از رجال بختياري سه تن ملقب به «سردار اسعد» بوده اند. اولين سردار اسعد اسفنديارخان پسر ارشد حسينقليخان بختياري است. بعد از مرگ اسفنديار خان در سال 1321 لقب به برادرش حاجي عليقليخان رسيد و بعد از وفات او پسر بزرگش جعفرقليخان امير بهادر اين لقب را به ارث برد1. اين پژوهش به شرح اين سه تن در اين مجال مي‌پردازد.
سردار اسعد اول: اسفنديارخان بختياري (صمصام‏السلطنه) ‏در سال 1265ق در سرزمين بختياري متولد شد. حسينقلي‏خان در ميان فرزندانش از همه بيشتر به اسفنديارخان و حاج عليقلي‏خان علاقه داشت و مناصب مهم را به آن دو داده بود. اسفنديارخان سرتيپ فوج سوار بختياري در قشون ظل‏السلطان بود و وظيفة نگهداري و حفظ مخارج فوج بختياري را برعهده داشت. در حقيقت حسينقلي‏خان از پر و بال دادن به اسفنديارخان قصد جانشيني او را داشت که اين محبت بي‏اندازة خان به پسرش موجبات حسادت عموزادگان اسفنديارخان، به‏ويژه محمدحسين‏خان سپهدار شد. در سال 1299ق، اسفنديارخان که به همراه پدرش از سفر قشلاقي خوزستان به اصفهان آمده بود، پس از قتل پدرش به همراه حاج عليقلي‏خان به زنجير کشيده شده و به زندان افتادند. يک سال بعد ظل‏السلطان حاج عليقلي‏خان را آزاد کرد. اما اسفنديارخان در زندان ماند. ولي پس از هفت سال در 1307ق به دستور ناصرالدين شاه بخشيده شد. در اصل او از زندان فرار کرد. ولي با شفاعت عمويش ــ رضاقلي‏خان ميرزا ــ بخشيده شد و شاه از او دلجويي کرد. بعد از عزل ظل‏السلطان، امين‏السلطان ــ صدراعظم ــ اسفنديارخان را به تهران فراخواند و او را به سمت ايلخاني بختياري منصوب و ملقب به سردار اسعد (اول) کرد. اما اسفنديارخان بنا به ملاحظاتي، عموي خود رضاقلي ميرزا را به عنوان ايلخان و خود را به عنوان ايل‏بيگي معرفي کرد. ولي چون امامقلي‏خان حاجي‏ايلخاني از حکم عزل خود سرباز زد، حسينقلي‏خان نظام‏السلطنه به اتفاق ايلخاني و ايل‏بيگي جديد مأمور توقيف او شدند. حاجي‏ايلخاني به دژ ملکان در دزفول فرار کرد. قواي دولتي و بختياري‏ها او را تعقيب کردند، اما با وساطت بعضي خوانين از او درگذشتند و او به خوزستان فرستاده شد. اسفنديارخان که در آرامش و نظم خوزستان به امين‏السلطان ــ صدراعظم ــ کمک کرده بود، لقب صمصام‏السلطنه دريافت کرد. در 1890م/1308ق امامقلي‏خان به ايلخاني رسيد و اسفنديارخان کماکان ايل‏بيگ بود. در 1892م/1310ق رابطة امين‏السلطان و اسفنديارخان به سردي گراييد و امامقلي‏خان و رضاقلي‏خان دستگير و زنداني شدند و خود او نيز مستعفي شد. با درگذشت حاج امام‏قلي‏خان در 1317ق اسفنديارخان به ايلخاني منصوب شد. اسفنديارخان مردي جاه‏‌طلب و قدرتمند بود که هواخواه و پيرو زيادي هم داشت. در اصفهان ترياکي شد و بسياري از خوانين بختياري را هم ترياکي کرد. او در 1903م/1321ق در سن 56 سالگي فوت کرد.‏
سردار اسعد دوم:علي قلي خان ايلخاني
عليقلي خان ايلخاني بختياري در چهار محال در منطقه‌اي قشلاقي ديده به جهان گشود. عليقلي خان از خردسالي نسبت به برادران خود برتري داشت. وي به مناسبت هوش و ذکاوت فطري بيش از ساير فرزندان مورد توجه ايلخاني قرار گرفت. در سال 1294 ق با «بي بي مهرجان» دختر يکي از بزرگان بختياري ازدواج کرد. او در سال 1318 ق راهي اروپا شد و در سال 1321 ق زماني که اسفنديار خان، سردار اسعد اول فوت کرد. عليقلي خان مدتي به بختياري رفت و ميان برادران خود با فرزندان امام قلي خان صلح و آشتي برقرار کرد و در سال 1323 ق به دستور مظفرالدين شاه لقب سردار اسعد (دوم) و نشان حمايل به وي اعطا گرديد و وي را مأمور استقرار امنيت در لرستان نمودند. و پس از درگذشت مظفرالدين شاه براي بار دوم براي معالجه چشم رهسپار فرنگ شد. در ايام اقامتش در پاريس مدعي آزادي در ايران بود و براي آن تلاش مي‌کرد تا اينکه خبر سقوط اصفهان و قتل آقا بالا خان سبب گرديد تا عليقلي خان عزم خود را جزم نمايد و به ايران بيايد و از راه خوزستان راهي بختياري شود. عليقلي خان سردار اسعد در 27 خرداد وارد قم شد. متولي باشي قم که نهايت قدرت را در قم در دست داشت از اردوي سردار اسعد پذيرايي نمود. بختياريها براي هزينه اردوي خود موجودي توليت آستانه حضرت معصومه را تصرف کردند در اين ميان، خبر نزديک شدن قشون، دولت را به وحشت انداخت به طوري که رمانفسکي و استوکس وابسته نظامي سفارت روس و انگليس در قم به ديدار سردار اسعد شتافتند و ظاهراً مي‌خواستند وي را از حرکت به سوي طهران باز دارند. در اين اوضاع و احوال نيروهاي شمال از قزوين حرکت نمودند و عازم طهران شدند و در 23 تير ماه 1288 دو نيرو در حالي که پرچم سفيد در دست داشتند وارد طهران شدند. با فرار محمدعلي شاه به سفارت روس، مأموريت لياخف پايان يافت. پس از فتح تهران و پناهنده شدن محمدعلي شاه به سفارت دولت روسيه تزاري در روز 27 جمادي‌الثاني 1327 ساعت چهار بعدازظهر در بهارستان مجلس مهمي به نام مجلس فوق العاده عالي با حضور رؤساي دوره اول مجلس شوراي ملي و سرداران قشون ملي و عده‌اي از تجار و وزراء و شاهزادگان تشکيل گرديد. در همين مجلس به اتفاق آراء سردار اسعد به سمت وزير داخله منصوب گرديد. در مجلس فوق العاده عالي به اتفاق آراء، محمدعلي شاه از سلطنت خلع و سلطنت به پسرش احمد ميرزا واگذار گرديد و چون احمد ميرزا کوچک بود و بيش از دوازده سال نداشت علي رضا خان ملقب به عضدالملک به سمت نيابت سلطنت تعيين گشت و همچنين در کابينه‌اي که به تاريخ 18 ربيع الثاني 1328 ق تشکيل گرديد عليقلي خان سردار اسعد به مقام وزارت جنگ منصوب گرديد. با استعفاي سپهدار تنکابني، مستوفي الممالک رئيس الوزراء گرديد و بالاخره دوره اول زمامداري سپهدار که از فتح تهران در 27 جمادي الثاني 1327 ق آغاز گرديده بود، پس از يک سال به پايان رسيد. با سقوط کابينه مستوفي‌الممالک سپهدار تنکابني براي بار دوم، تشکيل کابينه داد. سردار اسعد از زمامداري مجدد سپهدار دلتنگ شد و از مجلس سه ماه مرخصي خواست و راه اروپا را در پيش گرفت. در اين ايام محمدعلي شاه مخلوع که قريب به دو سال در ادسا بود تصميم به مراجعت نمود. حاجعليقلي‌خان سردار اسعد که در آن ايام در پاريس زندگي مي‌کرد، اولين کسي بود که دولت ايران را از سوء نيت محمدعلي شاه آگاه ساخت و با تلگراف رمز به صمصام‌السلطنه که رياست بختياريها را برعهده داشت توصيه کرد براي حفظ مشروطيت و آزادي ملت ايران از هيچ گونه فداکاري خودداري نکنند. ‏
در ايامي که عليقلي خان در پاريس حضور داشت، تلگرافهاي متعددي از طرف مجلس شوراي ملي و ناصرالملک نايب السلطنه به وي رسيد. سردار اسعد قريب يک سال در اروپا بود، مجلس مکرراً او را براي بازگشت به ايران دعوت کرده بود ولي او تا ماه رجب 1330 در اروپا ماند، در اين هنگام ناصرالملک تصميم مسافرت خود را به اروپا به اطلاع سردار اسعد رسانيده او را براي نظارت در امر حکومت به طهران دعوت کرد. وي به طهران آمد و ناصرالملک راه اروپا را در پيش گرفت. سردار اسعد بر حسب خواهش ناصرالملک نيابت سلطنت را چندي زير نظر داشت و خانه‌اش محل مراجعات مردم بود و تلاش نمود افراد مسلح بختياري را به نظم وادار کند و همچنين صَمصام‌السلطنه را در کارهاي کشورداري راهنمايي نمايد. کم کم بينايي سردار اسعد نقصان يافت و وي را از مطالعه محروم کرد و در اواخر سال 1332 ق به کلي باصره خود را از دست داد، در سال 1334 نيز دچار سکته و فلج گرديد و پس از چهار سال روز پنج شنبه 7 محرم 1336 ق درگذشت و جنازه‌اش از طرف دولت با تشريفات رسمي و احترام نظامي در حالي که جسد وي روي توپ حمل مي‌شد تشييع گرديد و به اصفهان منتقل گرديد و در مقبره خانوادگي در تخت فولاد اصفهان مدفون گرديد.‏
سردار اسعد سوم:جعفرقلي‏ خان بختياري
جعفرقلي‏ خان پسر بزرگ حاجي عليقلي‏ خان و همسر مورد علاقه‏اش بي‏بي صنم است. جعفرقلي‏خان در سال 1927ه. ق در چهارمحال متولد شد. وي در اوان کودکي به خاطر محبوس بودن پدرش، عليقلي ‏خان در زندان ظل‏السلطان صدمات زيادي ديد و به همين دليل به تهران آمد و چند سالي را تحت حمايت ميرزا علي‏اصغر خان امين‏السلطان ايام خود را گذرانيد. پس از طي دوران کودکي، تحصيلات ابتدايي و دروس معمول زمان تعليمات نظامي از قبيل سوارکاري و تيراندازي را فراگرفت. در سال 1321ه. ق که امين‏السلطان از صدارت عزل و به سفر اروپا عزيمت کرد، جعفرقلي ‏خان نيز به ايل خود برگشت و پس از مدتي کوتاه به اروپا رفت و در آنجا مقيم شد. وي در سال 1323ه. ق ملقب به سردار بهادر شد و هنگام فتح تهران توسط قواي بختياري، جزو سواران بختياري بود. پس از خروج محمدعلي‏ شاه از ايران، در زنجان و اهر و سراب و قراچه‏داغ با کمک يپرم‏خان قيام طرفداران شاه مخلوع را سرکوب کرد و در سال 1328ه. ق بنا بر امر مستوفي‏الملک مأمور خلع سلاح مجاهدين پارک اتابک شد. در سال 1336ه. ق عليقلي‏ خان سرداراسعد درگذشت و طبق فرمان احمدشاه عنوان و لقب سرداراسعد به جعفرقلي ‏خان تعلق گرفت و عنوان سرداراسعد بختياري يافت و در سال 1336ه. ق براي اولين بار در دورة چهارم رئيس‏الوزرايي مستوفي‏الملک به وزارت پست و تلگراف منصوب شد و مدت کوتاهي در اين مقام باقي بود که کابينه سقوط کرد. پس از سقوط مستوفي و روي کار آمدن وثوق‏الدوله، جعفرقلي ‏خان به حکومت کرمان منصوب شد. و حدود دو سال و نيم حاکم کرمان بود و بعد از آن جاي خود را به عبدالحسين‏ خان تيمورتاش داد. او در طول حيات سياسي خود ده بار به مقام وزارت منصوب شد که مجموعاً پنج بار پست تلگراف و پنج بار وزارت جنگ را به عهده داشت. سرانجام در حالي که در کابينه فروغي سمت وزير جنگ را عهده‏دار بود متهم به توطئه عليه کشور شد و هنگامي که با رضاشاه در بابل بود در آن شهر توقيف و او را به تهران آوردند. سرداراسعد در روزهاي اول ورود به زندان از ترس آنکه او را مسموم نکنند لب به غذا نزد، ولي در پايان پس از چهارماه و اندي که در زندان بود در فروردين سال 1313ه. ش به وسيله پزشک احمدي با تزريق آمپول هوا مقتول گرديد. در علت دستگيري و قتل وي گمانهاي بسيار وجود دارد، از جمله قصد بازگرداندن محمدحسن ميرزا قاجار به حکومت، سهام نفت، ارتباط با انگليس و خريد اسلحه، قصد ترور شاه در چالوس، دوستي با تيمورتاش، سخن‏چينيهاي آيرم رئيس نظميه، خودخواهي و بي‏سياستي و اعتماد بي‏جا به رضاشاه. با قتل او بسياري از خوانين بختياري دستگير، زندان و يا اعدام شدند و دوران درخشش خوانين و بختياريها پايان يافت.
منابع و ماخذ:
* ده نفر پيشتاز، تهران، انتشارات علمي و فرهنگي، بي تا.* عليقلي خان سردار اسعد بختياري،‎ ‎تاريخ بختياري، تهران، انتشارات اساطير، 1376.‏* عبدالحسين نوايي،‎ ‎تاريخ ايران و جهان از مشروطيت تا پايان قاجاريه، تهران، انتشارات هما، 1375)، ج3.‏* يحيي دولت آبادي،‎ ‎حيات يحيي‎ ‎، تهران، انتشارات عطا، 1369)، ج3.‏* اسماعيل رائين، يپرم خان سردار، تهران، انتشارات زرين،‏ 1350.‏‏* عبدالحسين نوايي، فتح تهران، گوشه‌هايي از تاريخ مشروطيت (تهران، انتشارات بابک، بي تا).‏‏* 31. عبدالحسين نوايي، تاريخ ايران و جهان از مشروطيت تا پايان قاجاريه، ج3.‏ * ابراهيم صفايي،‎ ‎رهبران مشروطه، جزوه هشتم.‏* http://iichs.org/index.asp?doc_cat=7&start=3‏ موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران.‏1 ‎ر.ک: دالوند، حميدرضا؛ ماجراي قتل سردار اسعد بختياري، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامي، تهران، 1379، ص 67‏

codexzam7x

PDF صفحات روزنامه

1
Text Box (double-click to edit)

Ettelaat International

حكمت و معرفت
يادداشت
فرم اشتراك
ettelaat newspaper روزنامه اطلاعات

آدرس: تهران. بلوار ميرداماد - خيابان نفت جنوبي

تلفن : 29999
22258022 : فاكس

Ettelaat Newspaper

Tehran Mirdamad Boulvard

Tel : 009821 29999

Fax : 009821 29999

email: ettelaat@ettelaat.com

چهار‌شنبه 2 اسفند 1391 ـ 9 ربيع‌الثاني 1434ـ 20 فوريه 2013ـ شماره 25534 سه‌شنبه 31 اردیبهشت 1398- 15 رمضان 1440ـ 21 مه 2019ـ شماره 27287

 

صفحات روزنامه را ورق بزنيد Latest Edition آخرين شماره

88 سال حضور مستمر در صحنه اطلاع رساني کشور

PDF صفحات نيازمنديها

PDF صفحات ضميمه

فروشكاه كتاب
روزنامه PDFآرشيو
آرشيو روزنامه