آموزه‌های کار تابستانه
سمیه میرزایی
 

اوقات «فراغت» را « زمان»هایی تعریف می‌کنند که افراد فارغ از مسئولیت‌های شغلی، تحصیلی، اجتماعی و شخصی که انجام آنها وظیفه است در اختیار دارند تا به اموری که به آن علاقه‌مندند، بپردازند. تا پیش از فراگیر شدن علوم اجتماعی و درگیری آن با وجوه مختلف زندگی فردی و جمعی افراد، تعریف هدفمندی برای اوقات فراغت نبود، اما امروز این علوم، تعریف سازمان یافته‌ای از «فراغت» ارائه می‌کنند که بر اساس آن، برنامه‌ریزی مناسب برای استفاده از اوقات فراغت باید دارای کارکردهای اجتماعی، روان شناختی و آموزشی باشد. با این تعریف، معنای فراغت از یک «زمان خالی» صرف، خارج می‌شود و هویت می‌یابد.
با این پیش فرض، اوقات فراغت دانش‌آموزی، فرصتی است که کودکان و نوجوانان با فاصله گرفتن از مسئولیت‌های دانش‌آموزی و اتمام سال تحصیلی به دست می‌آورند. با توجه به آنچه از تعاریف و کارکردهای اوقات فراغت گفته شد، صاحبنظران معتقدند تهیه برنامه برای بهره‌مندی از اوقات فراغت باید بدون هرگونه اجبار و در راستای تأمین نیازهای جسمی، روانی، شغلی و البته آموزشی دانش‌آموزان همراه باشد. تأکید این نکته ضروری است، منظور از نیازهای آموزشی اصلا به معنای فرستادن دانش‌آموز به این کلاس و آن کلاس تقویتی در زمان اوقات فراغت نیست. اساسا استفاده از تمامی فرصت‌ها برای آموزش بچه‌ها در دوران تحصیل، مترادف با مسابقه والدین بر سر ثبت‌نام کلاس‌های تابستانی فرزندان‌شان که یکی از نشانه‌های فخر فروشی در کنار انبوه نشانه‌هایی از این دست که از امراض جدی جامعه ماست؛ نیست. متأسفانه این بزرگ‌ترین مشکلی است که در راستای کژفهمی برخی از اولیاء خانه و مدرسه از لزوم توجه به «آموختن» در سنین حساس کودکی و نوجوانی، با آن مواجهیم.
بارها صاحبنظران تأکید داشته‌اند که اشتغال مستمر و بدون وقفه دانش‌آموزان به یادگیری دروس در طول یک سال و نپرداختن به کارهای مورد علاقه در طول تابستان که فصل فراغت بچه‌ها از تحصیل است، موجب خستگی جسمی و ذهنی دانش‌آموزان می‌شود؛ به گونه‌ای که دانش‌آموز به تدریج نشاط و سرزندگی خود را از دست می‌دهد و اگر حتی به ظاهر کلاس‌های تقویتی در تابستان منجر به کسب نمرات بالاتری در طول سال تحصیلی شوند، در طولانی مدت، دلزدگی و خستگی به همراه خواهند داشت. در واقع فشارهای ناشی از خستگی‌های ممتد ذهنی نه تنها ممکن است با از دست‌رفتن نشاط فرد همراه شوند بلکه در مواقعی عامل مهمی برای بروز بسیاری از اختلالات روانی همچون افسردگی ها و نارسایی‌های جسمی خواهند شد که منشاء روانی دارند. به همین دلیل در تعریف اوقات فراغت گفته شده که افراد در این زمان‌ها به فعالیت‌هایی بپردازند که از علاقه آنان نشأت می‌گیرد و باعث بروز حس شادی در آنان می‌شود. حتی فراتر از بحث اوقات فراغت دانش‌آموزان در تابستان گفته می‌شود، فقدان حداقلی از اوقات فراغت در زندگی روزمره در طول سال تحصیلی هم، باعث افزایش اضطراب و فشار روانی در دانش‌آموزان شده و زمینه اختلال یادگیری را فراهم می‌کند.
ضرورت آنچه در پرهیز از اجبار در برنامه‌ریزی برای اوقات فراغت بچه‌ها گفته شد، نیل به یکی از مهم‌ترین کارکردهای اوقات فراغت یعنی تأمین بهداشت روانی افراد است. به همین دلیل باید در نظر داشت اوقات فراغت پدیده‌ای است که از یک سو مناسب‌ترین بستر برای رشد و شکوفایی استعدادهای گوناگون و ابعاد مختلف وجود کودکان و نوجوانان به شمار می‌آید و از سویی دیگر می‌تواند زمینه‌ساز بسیاری از مشکلات اجتماعی باشد. بنابراین اگر با آگاهی و دانش با آن
رو‌به‌رو نشویم و برنامه‌ای سنجیده و منظم برای آن نداشته باشیم، دچار صدمات و ضررهای جبران ناپذیری خواهیم شد.
کار تابستانه
کار تابستانه، از جمله سنت‌های پسندیده‌ای است که می‌تواند توأمان بسیاری از اهداف اوقات فراغت سالم را محقق سازد. منظور از کار تابستانه، کارآموزی در حرفه‌ای است که بچه‌ها خودشان نسبت به آن ابراز علاقه می‌کنند. سابق بر این و بنا بر سنت دیرینه، دانش‌آموزان تابستان‌ها را در حجره‌های پدرانشان یا کاسبان معتمد می‌گذراندند که خود می‌توانست مقدمه آشنایی بچه‌ها با مشاغل و انتخاب شغل مورد علاقه‌شان شود. اکنون با توجه به رشد جمعیت و پیشرفت‌های علوم در تمامی زمینه‌ها که خود مولد مشاغل جدید است و البته برخی تغییرات فرهنگی به وجود آمده در جامعه، کار تابستانه به شکل سابق را شاید کمتر بتوان دنبال کرد، اما باید دید که هدف اصلی از کار تابستانه چیست و چطور می‌توان این اهداف را در شرایط حاضر هم دنبال کرد؟
کار تابستانه در واقع نوعی آموزش غیررسمی است. آموزش غیر رسمی به نوعی از آموزش اطلاق می‌شود که خارج از نظام آموزش رسمی است. در گذشته آموزش غیررسمی بیشتر متداول بود. از طریق این نوع آموزش، اطلاعات و دانش و مهارت‌ها از طریق خانواده و تعدادی از نهادهای اجتماعی به صورت سنتی ارایه می‌شد، اما امروز آموزش‌های رسمی جای آموزش‌های غیررسمی را گرفته است و دیگر شرایط اجتماعی و پیشرفت های تکنولوژیکی بشری اجاره نمی‌دهند افراد، آموزش‌های خود را خانوادگی یا مهارت‌هایشان را از طریق شاگرد- استادی فرا بگیرند. البته این اصلا به معنای نادیده گرفتن و به فراموشی سپردن ارزش‌های کار تابستانه برای بچه‌ها نیست کما اینکه حتما باید با توجه به الگوهای جدید، کارتابستانه را دنبال کرد.
حرفه آموزی در فصل اوقات فراغت بچه‌ها، از جمله فرصت‌هایی است که می‌تواند با خودشناسی و آگاهی بخشی به دانش‌آموزان، دید بازتری برای انتخاب رشته مورد نظر به دانش‌آموز ارائه کند. برای این که فرد شغلی را انتخاب کند، باید اطلاعات کافی از مشاغل داشته باشد و اصولاً هر نوع انتخاب و تصمیم‌گیری بدون داشتن اطلاعات، عملی بی‌پایه و اساس محسوب می‌شود. بیشتر اندیشمندان بر این نظر هستند که باید از دوره نوجوانی و حتی کودکی اطلاعات شغلی به افراد منتقل شود. کار تابستانه می‌تواند اطلاعات شغلی و حرفه‌ای را به روش و شیوه‌هایی درست به دانش‌آموزان منتقل کند. کارآموزی‌های تابستانی، بهترین فرصت برای آشنایی دانش‌آموزان با شغل مورد علاقه و چشم‌انداز تحصیلی آنهاست. امروز در بسیاری از مدارس دنیا به بچه‌ها کارآفرین شدن را آموزش می‌دهند و ما همچنان به دانش‌آموزان یاد می‌دهیم چطور تست بزنند و بعد با همین احساس شعف ناشی از مهارت بالای تست‌زنی وارد دانشگاه‌ها شوند و همچنان برای همیشه پز آموزشگاه‌ها و مدارس خاصی را که در آن درس خوانده‌اند را به یکدیگر بدهند!
کارآموزی به دانش‌آموز یاد می‌دهد هر شغلی در اهداف خود ارزشمند است و جایگاه خود را دارد. فرهنگ کار و تلاش را برای او نهادینه می‌کند. مفهوم مسئولیت‌پذیری و چگونگی ارتباطات میان فردی و اجتماعی را به او آموزش می‌دهد. دانش‌آموزان باید بتوانند در هر دوره‌ای از زندگی مسئولیت‌هایی را که به عهده‌شان است به خوبی انجام داده و در مواجهه با هر موقعیت و بحرانی بهترین تصمیم را اتخاذ کنند و کارآموزی فرصت آموختن این مفاهیم را به بچه‌ها می‌دهد.
با توجه به شرایط جدید اجتماعی، اکنون بسیاری از اهداف کار تابستانه از طریق برنامه‌ریزی برای انجام کارهای داوطلبانه برای دانش‌آموزان در اوقات تابستان قابل تحقق است. با انجام کارهای داوطلبانه‌ای مانند کمک به نهادهای محیط‌زیستی، نهادهایی که با هدف نگهداشت و ترویج ارزش‌های ملی ایرانی فعالیت می‌کنند، سازمان‌هایی که در راستای حمایت از حقوق حیوانات کار می‌کنند یا نهادهایی که فعالیت‌های عام‌المنفعه دارند، بچه‌ها ضمن رشد شخصی و افزایش اعتماد به نفس یاد می‌گیرند در هر زمانی می‌توانند بخشی از انرژی خود را صرف انجام کارهایی کنند که منفعت جمعی در بر دارد.
باید حواسمان باشد، انجام کارتابستانه نباید باعث صدمات فیزیکی در بچه‌ها شود، مداومت داشته باشد و مانع شوق ادامه تحصیل در آنان شود.

code

Email this page

نسخه مناسب چاپ