آهنگ زبان و وزن شعر
سید مسعود رضوی - بخش نهم
 

تتبعات ابوالحسن نجفی

۲۰ـ استاد، مترجم و محقق فقید ابوالحسن نجفی، در جامعه فرهنگی و در میان کتابخوانان ایرانی، شناخته‌شده و بسیار خوشنام است. ترجمه‌های او را از آثار ادبی، فلسفی و به ویژه رمان‌های فرانسویان، باید جداگانه مورد بحث قرار داد و معرفی کرد. برخی از آنها دهها بار چاپ شده و شمارگان زیادش گاهی تعجب علاقه‌مندان به کتاب‌های ادبی و ادبیات داستانی را برانگیخته است. او بهترین و دقیق‌ترین برگردان آثار بزرگان فرانسوی را به پارسی‌ عرضه کرد و از این جهت، اثر مهمی بر شیوه و شگردهای رمان و قصه‌نویسی معاصر ایران برجای نهاد. از جمله نمایشنامه‌های «گوشه‌نشینان آلتونا» و «شیطان و خدا»، اثر ژان پل سارتر، و دو کتاب نظری «ادبیات چیست؟» و «درباره نمایش» را از همان فیلسوف و نویسنده نامدار ترجمه کرد که هنوز اعتبارشان را از دست نداده‌اند. وی آثاری از رومن گاری، آلبر کامو، آندره مالرو، روبر مرل، آنتون دوسنت اگزوپری، تیری مونیه، روژه مارتن دوگار، هنری پیر، آرتور آداموف، کریستیان دوشفور، ژیل پرو و دیگر بزرگان فرانسه را ترجمه کرد و بی‌هیچ اغراقی می‌توان گفت که برخی از این ترجمه‌ها را باید بازآفرینی در ادب پارسی و جزو سرمایه‌های معاصر قلمداد کرد؛ به‌ویژه کتاب دشوار «ضد خاطرات» به قلم آندره مالرو و رمان مفصل «خانواده تیبو» اثر روژه مارتن دوگار که از حیث تفصیل و پیچیدگی، جزو آثار برتر ادبیات مدرن فرانسه محسوب می‌شود. قدرت نگارش و سبک والای قلم نجفی سبب شده این آثار در زبان پارسی نیز در تراز و سیاقی عالی و کم‌نظیر بازآفرینی و بازنوشته شده است.

اما اگر از سایه ترجمه بر آثار قلمی ابوالحسن نجفی بگذریم، دیگر کارهایش را باید در محیط زبان، ادب، شعر و فرهنگ ایرانی، بااهمیت قلمداد کنیم. هرچند به گمان من، نثرهایی همچون برگردان پارسی «ضد خاطرات» را نباید صرفاً ترجمه قلمداد کرد، واقعا نثر فاخر ادبی و گاه چنان موجز، حیرت‌انگیز و بدیع است که نمی‌توان نمونه‌ای مشابه برایش پیدا کرد. ضد خاطرات از آن دسته کتاب‌هایی است که به بخت مساعد ایرانیان، با چرخش قلمی درخشان، به دست نجفی بازآفرینی شده؛ اثری استعلایی در ذهن و ضمیر خواننده باقی می‌گذارد و موجب غنای ذهنی و هنری و پالایش فکری و معنوی در خوانندگان نکته‌سنج خواهد شد. امری که قدرت شگرف واژگان را در ضمن آثار ادبی نشان می‌دهد و به ما گوشزد می‌کند که تنها ادبیات و هنر است که رابط میان خرد ناب و اخلاقیات بی‌پیرایه و بنیادین تواند بود.

شیلر، شاعر برجسته آلمانی در کتابی به نام «نامه‌هایی در تربیت زیباشناسی انسان» در این باره به تفصیل سخن گفته و بر اساس نقدهای سه‌گانه کانت (سنجش خرد ناب یا نقادی عقل محض، سنجش خرد کاربردی یا نقد عقل عملی و زیباشناسی و هنر)، تفسیر جالبی عرضه کرده است. او فرزانگی و استعلای هویت انسانی، یا «تمامت» و «وحدت» شخصیت فرد را هدف زندگی عقلی و معنوی می‌داند؛ اما دستیابی به چنین کمالی را مستلزم حیات عقلی و اخلاقی توامان در وجود انسان می‌داند. در اینجا یک پرسش فلسفی پیدا می‌شود که باید پاسخی برایش یافت: به‌راستی فاصله میان خرد ناب (عقل محض) با اخلاق، یا عقل عملی چگونه باید طی شود؟ درّه‌ای عمیق در این میانه وجود دارد که تنها یک پل می‌تواند آنها را به هم وصل نماید و تعامل استعلایی را در آن هویدا کند و وحدت یا تمامت انسانی را برقرار سازد.

ادامه دارد

Email this page

نسخه مناسب چاپ