محک
آیا جام برجام می‌شکند!؟
ابوالقاسم قاسم زاده
این روزها ادامه حیات معاهده برجام در هاله‌ای از ابهام و پرسش‌های گوناگون قرار گرفته است. کشورهای اروپایی‌ (آلمان، فرانسه و انگلیس) بعد از خارج شدن آمریکا از معاهده و لغو امضاء ‌دولت اوباما از سوی ترامپ در نزدیک به دو سال گذشته هیچ اقدام عملی مفید و تعیین‌کننده‌ای برای اجرای بندهای این معاهده انجام ندادند، الا اینکه مدام یک جمله را در این مدت تکرار می‌کنند. «ایران نباید از برجام خارج شود!» در حالی که «ترامپ» بعد از لغو امضای دولت وقت آمریکا از برجام، کنار نرفت و بیکار و فقط ناظر نماند، بلکه با اعلام طرح و سیاست «فشار حداکثری» علیه ایران تحریم‌های همه‌جانبه‌ای را چنان اعمال کرد که همه قواعد تجارت جهانی را زیر پا گذاشت و اغلب کشورها را در بایکوت قوی روابط تجاری، بانکی و نفتی با ایران قرار داد. اگرچه تا امروز این سیاست ترامپ موفقیت مطلوب و کامل برای او نداشته است، اما او بارها اظهار کرده که دولت‌های اروپایی نه تنها قدرت تعیین‌کننده نیستند که تنها هنر آنها، کپی دیکته اعلام شده از سوی من باید باشد. بسیاری از تحلیلگران سیاسی غربی بعد از دو سال از آشفتگی که ترامپ در روابط بین‌المللی ایجاد کرده است، نوشته‌اند که بخش عمده از این رفتارهای تخریبی و خسارت‌بار رئیس جمهور آمریکا ناشی از ضعف و بی‌عملی اتحادیه اروپا و بخصوص سه کشور اصلی آن، آلمان، فرانسه و انگلیس در برابر ترامپ است. ترامپ در ارزیابی ضعف دولت‌های اروپایی به اینجا رسید که چندین بار و به‌صورت علنی گفت: «اتحادیه اروپا، نهادی بی‌ارزش و «مزخرف» است و باید منحل شود.» در سفر اخیر خود به لندن و در دیدار با «می» نخست‌وزیر انگلیس ضمن حمایت از دولت انگلیس برای خروج فوری از اتحادیه اروپا، بار دیگر این جمله را تکرار کرد که: (اتحادیه اروپا) نهادی «بی‌خاصیت» است! در این شرایط نماینده اتحادیه اروپا در برجام در دو سال گذشته، مدام این گزاره را تکرار کرده است که ما (اتحادیه اروپا) کار چندانی نمی‌توانیم انجام دهیم و قادر به تقابل با ترامپ در اعمال سیاست‌ تحریم‌های او نیستیم! نه تنها درباره برجام که درباره بسیاری از موارد دیگر از جمله سیاست‌های نفتی و انرژی او، درباره محیط زیست و تولید گازهای گلخانه‌ای، در مورد بستن تعرفه‌های جدید بر کالاهای صادراتی به آمریکا و…

در این شرایط از بحران‌آفرینی ترامپ، اتحادیه اروپا برای شکستن محاصره روابط بانکی و پولی ایران طرحی را علنی کرد به نام «اینستکس». یکباره موج مثبتی ایجاد شد که اروپا می‌خواهد محاصره منع روابط تجاری و پولی با ایران از سوی ترامپ را بشکند. مدت‌ها موضوع گفتگو تشکیل جلسات کارشناسی بانکی و تجاری شد. آنقدر این روال جلسات ادامه یافت که هر دو طرف «اروپا» و «ایران» و اغلب رسانه‌هایی که این تبادل نظرها و ساختار طرح «اینستکس» را پوشش خبری و گزارشی می‌دادند، خسته و ناامید شدند.

حالا اروپایی‌ها بخصوص دولت‌های آلمان و فرانسه مدام خطر خروج ایران از برجام را با این تفسیر تکرار می‌کنند که اگر ایران از برجام خارج شود، احتمال وقوع جنگ در خلیج فارس و خاورمیانه بسیار بالا خواهدگرفت و بهانه و زمینه‌ برای آمریکا و همراهان اصلی او؛ رژیم صهیونیستی اسرائیل، همچنین سعودی‌ها و اماراتی‌ها فراهم خواهد شد! از نگاه نویسنده محک، این برداشت چیزی نیست مگر بهانه‌تراشی ناشی از بی‌عملی اتحادیه اروپا در اجرای تعهدات خود در برجام. در حالی که از اصلی‌ترین پیام ترامپ به دولتمردان جمهوری اسلامی ایران که چندین بار به‌صورت علنی تکرار کرده این جمله است که: «ایران برجام را رها کند، زیرا معاهده پوچی است و من حاضرم با جمهوری اسلامی روابط برقرار کنم، بدون قید و شرط و حتی حاضرم به ایران صنایع «HiGH TECH» بدهم!» بخش عمده از ادامه سیاست‌های فاشیستی و نژادپرستانه ترامپ در صحنه بین‌المللی و بخصوص در خاورمیانه ناشی از مرعوب شدن دولت‌های اصلی اروپا (آلمان، فرانسه و انگلیس) است که با ادامه سیاست بی‌عملی و فقط ناظر بودن، بسترهای اجرای آن را آماده‌تر می‌سازند.

روحانی رئیس جمهور ضرب‌العجل ۶۰ روزه اعلام کرد که اگر کشورهایی که متعهد به اجرای برجام هستند، تعهدات خود را عمل نکنند، ایران در این مدت تغییراتی در پروژه انرژی هسته‌ای خود می‌دهد. اکنون مدت ضرب‌العجل ۶۰ روز رو به پایان است. رئیس جمهور روحانی در نشست سران کنفرانس تعامل و اعتمادسازی در آسیا (تاجیکستان) در سخنرانی خود گفت: «ایران نمی‌تواند به‌صورت یک‌طرفه متعهد به برجام بماند. عراقچی معاون وزارت خارجه بعد از دیدار دوجانبه با «هلگا اشمید» نماینده کمیسیون اروپای برجام گفت: «جلسه خوبی بود و دو طرف توانستند از مواضع یکدیگر مطلع شوند. جمهوری اسلامی ایران باید از منافع رفع تحریم‌ها در برجام و به‌خصوص رفع تحریم‌های هسته‌ای بهره‌مند شود. در غیر این‌صورت ما با استفاده از حقی که برجام برای ما قائل شده است، تعهدات خود را طبق برجام پله، پله کاهش می‌دهیم و در حقیقت خروج ایران از برجام در دستور کار قرار دارد. اما این امر به‌صورت هدفمند و هوشمند و برنامه‌ریزی شده است. در واقع هر جا که طرفین، تعهدات خود را عملی کرده یا بخشی از خواست‌‌های ایران را محقق کنند، این روند خروج متوقف می‌شود و حتی می‌تواند به‌جای اول خود بازگردد. سیاست ما کاملاً شفاف است، باهمین صراحت با طرف‌های اروپایی، روسیه و چینی صحبت کردیم. تکرار بیانیه‌های گذشته و تکرار مواضع قبلی خوب است، اما کافی نیست.»

برجام قبل از خروج ترامپ (آمریکا) از آن، معاهده ۱+ ۵ نامیده می‌شد و حالا شده است، معاهده ۱- ۵ که آن یکی ترامپ است. روسیه، چین، آلمان و فرانسه پیام جمهوری اسلامی ایران را در اجرای جدید معاهده برجام را که «… تعهدات خود را طبق معاهده برجام پله، پله کاهش می‌دهیم» دریافته‌اند و در چند روز اخیر فعال شده‌اند و طرح‌های اجرایی را در دستور کار قرار داده‌اند. اما همچنان این جمله را ناظران سیاسی و رسانه‌ها پرسش روز می‌دانند: «آیا جام برجام می‌شکند!؟»

Email this page

نسخه مناسب چاپ