آینده‌ی ناتو عربی ؟
 

مشاور پادشاه پیشین عربستان سعودی معتقد است ناتوی عربی بدون مصر مضحک خواهد بود چرا که تنها چیزی که خواهید داشت، شورای همکاری خلیج فارس منهای قطر و به علاوه اردن است..به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری فارس، خبرگزاری «رویترز» به نقل از منابع آگاه از کناره‌گیری مصر از مشارکت در طرح موسوم به «ناتوی عربی» که به ابتکار آمریکا و با هدف ایجاد جبهه‌ای واحد علیه ایران مطرح شده است، خبر داد.رویترز که این تصمیم مصر را «ضربه‌ای به راهبرد دولت دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا برای مهار قدرت ایران» توصیف کرده، به نقل از یک منبع آگاه نوشته است که مصر رسما تصمیم خود به انصراف از مشارکت در این ائتلاف را به آمریکا و دیگر اعضای ائتلاف اعلام کرده است.بر اساس این گزارش، مصر به نشست اعضای این ائتلاف هم که در شهر ریاض عربستان سعودی برگزار شد، هیأتی اعزام نکرد.

رویترز با اشاره به تلاش آمریکا برای ایجاد جبهه‌ای متشکل از متحدان عرب‌اش برای مقابله امنیتی، سیاسی و اقتصادی با ایران، به نقل از منابع آگاه، نوشته است:مصر به این دلیل انصراف داد که در جدی بودن این ابتکار تردید داشت و هنوز سندی رسمی که این طرح را تشریح کند، دریافت نکرده بود. علاوه بر این، به این دلیل که این طرح خطر بروز مناقشه با ایران را افزایش می‌داد.یک منبع عربی دیگر هم گفته است که عدم اطمینان به پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست‌ جمهوری سال آینده آمریکا و احتمال اینکه جانشین ترامپ طرح ناتوی عربی را کنار بگذارد هم از جمله عوامل اثرگذار بر تصمیم قاهره بوده است.یک منبع سعودی در مورد روند پیشرفت این طرح گفته است: «خوب پیش نمی‌رود» ».طرح ناتوی عربی را اولین بار در سال ۲۰۱۷سعودی‌ها پیشنهاد کردند. این پیشنهاد با استقبال آمریکا مواجه شد و بعدا نیز مقام‌های آمریکایی از آن به عنوان یکی از ستون‌های برنامه ایالات متحده برای مقابله با ایران یاد کردند. عربستان سعودی، امارات عربی متحده، کویت، بحرین، قطر، عمان و اردن اعضای این ائتلاف هستند.خبرنگار فارس در گفتگو با پروفسور «حسین عسکری» به بررسی خروج مصر از ناتوی عربی پرداخته شده است .

«حسین عسکری» مشاور وزیر دارایی (۱۹۷۸میلادی) و مشاور پادشاه عربستان سعودی (ملک عبدالله) بوده و از او به عنوان معمار اقتصاد عربستان نیز یاد می‌کنند. عسکری استاد تجارت بین‌الملل و امور بین‌المللی دانشگاه جرج واشنگتن آمریکا و رئیس مؤسسه تحقیقات و مدیریت جهانی است و رئیس پیشین دپارتمان تجارت بین‌الملل دانشگاه جرج واشنگتن بوده است. زمینه تخصصی و بحث‌های او در دانشگاه جرج واشنگتن بر اقتصاد، توسعه سیاسی و انسانی در خاورمیانه، اختلافات و جنگ‌ها در خاورمیانه، اقتصاد سیاسی نفت و اقتصاد اسلامی متمرکز است.

- نظر شما درباره ایده تشکیل «ناتوی عربی» چیست؟

*به طور معمول من همه سازمان‌دهی‌های دفاعی را تحسین می‌کنم ولی هدف واقعی ناتوی عربی را باور ندارم چرا که برای دفاع از کشورهای عربی نیست.نیروی محرکه این تلاش «بن سلمان» و عربستان سعودی بوده‌اند. آنها می‌خواهند ایران و عراق را به چالش بکشند. بن سلمان متحد بزرگی دارد که ولی‌عهد امارات متحده عربی است. آنها با هم کار می کنند و کوشنر و آمریکا را هم وارد این جریان کرده‌اند.آل سعود به ایران حساسیت خاصی دارد. آنها بر این باورند که ایران می‌خواهد آنها را سرنگون کند، در نتیجه آنها برای مقابله با ایران به یک نیروی عظیم احتیاج دارند. با چنین ائتلافی آنها امیدوارند به آمریکا نشان دهند که آماده هستند. این احتمال، این که آمریکا علیه ایران اعلان جنگ کند را بیشتر می‌کند و همچنین اسرائیل را نیز وارد ماجرا می‌کند.

- اهداف چنین ائتلافی چیست؟

*همانطور که گفتم من فکر می‌کنم هدف این است که در فرصت مناسبی به ایران حمله کنند و ایران کنونی را تجزیه کنند. متحدان آنها در چنین حرکتی آمریکا و اسرائیل هستند .

- طبق یکسری گزارش‌ها مصر از حضور در ناتوی عربی انصراف داده است. دلیل این انصراف چیست؟

*من مطمئن هستم مصر از عربستان سعودی و امارات متحده عربی مبلغ سالانه هنگفتی می‌خواهد. «عبدالفتاح السیسی»، رئیس‌جمهوری مصر ممکن است بخواهد بر سر این به چانه‌زنی بپردازد. او به پول احتیاج دارد و بدون مصر ناتوی عربی مضحک خواهد بود چرا که تنها چیزی که خواهید داشت شورای همکاری خلیج فارس منهای قطر و به علاوه اردن است. آنها حتی نمی‌توانند مجموعه کاملی از کشورهای خلیج فارس را تشکیل دهند در نتیجه می‌خواهند اردن را به جای قطر اضافه کنند.

- اصول گردآوری نیروی دفاعی در کانون تاسیس پیمان ناتو قرار دارد. این اصول، اصول جدی و منحصر به فردی خواهند بود که اعضا را به هم پیوند می دهند، آنها را متعهد می‌کنند از یکدیگر دفاع کنند و روح همبستگی را در این اتحاد ایجاد کنند. آیا ناتوی عربی می‌تواند به این هدف برسد؟ آیا آمریکا با ماده‌ای شبیه به ماده ۵ پیمان ناتو که لزوم دفاع از یک کشور در صورت حمله به آن موافقت خواهد کرد؟

* همانطور که اشاره کردید ماده ۵ نکته اصلی ناتو است که درست پس از حمله یازده سپتامبر درخواست شد. اروپایی‌ها به وضوح در پاسخ، از آمریکا حمایت کردند. آیا آمریکا در حالی که یکی از کشورهای اروپایی مورد حمله باشد به چنین دعوتی پاسخ خواهد داد؟ من فکر می‌کنم آمریکا در شرایط عادی به این تعهد پایبند بماند ولی علت این که می‌گویم در شرایط عادی این است که من فکر می‌کنم ما در موقعیت غیر معمولی به سر می‌بریم به ویژه به خاطر ریاست جمهوری ترامپ. من فکر نمی‌کنم ترامپ به اروپا کمک کند ولی فکر می‌کنم روسای جمهور دیگر این کار را خواهند کرد. آمریکا به این که روس‌ها یک مقیم انگلیس را در خاک انگلیس به قتل رساندند توجهی نکرد. ترامپ تنها زمانی از بریتانیا دفاع کرد که اعضای حزب خودش از او انتقاد کرده بودند. بیایید با واقعیت روبرو شویم ناتو در خطر است و به مشکل برخورده است. ترامپ متوجه نمی‌شود که نیروی نظامی آمریکا در اروپا، هزینه‌های دفاعی که اروپاییان پرداخت می‌کنند و آمادگی آنان برای حمایت از فعالیت‌های خارجی آمریکا برای امنیت و دفاع از آمریکا بسیار مهم هستند. تمرکز ترامپ بر این است که آنها چه هزینه‌هایی پرداخت می‌کنند و آمریکا چه هزینه‌هایی پرداخت می‌کند. آنها به اندازه کافی هزینه پرداخت نمی‌کنند، پس ناتو را متلاشی کنیم.

– نقش ترامپ در شکل دادن به این ائتلاف چیست و آیا این نقش بعد از ریاست جمهوری ترامپ باقی خواهند ماند؟

*من فکر می‌کنم آمریکا به ویژه در زمان ترامپ تشویق‌کننده ناتوی عربی است. دلایل زیادی وجود دارد. آمریکا سلاح بیشتری می‌فروشد. اگر آمریکا بخواهد در خلیج فارس مداخله کند نیروی نظامی عربی آماده‌ای وجود دارد. آمریکا می تواند برخی نیروهای خود را از خاورمیانه خارج کند و آنها این نیرو را به عنوان نیروی موازنه کمکی علیه ایران و عراق می‌دانند. اگر همه عرب‌ها تحت یک فرماندهی باشند برای کوشنر و ترامپ آسان‌تر خواهد بود که آنها را به اسرائیل نزدیک کنند و همه امید فلسطینیان برای داشتن یک کشور را نابود کنند. باور من این است که نکته اصلی برنامه‌ای که کوشنر برنامه صلح می‌داند همین است که آن را با بن سلمان و نتانیاهو در میان گذاشته ولی فلسطینیان در جریان آن نیستند و در آن شرکت ندارند. مضحک است که او برنامه‌ای داشته باشد که فقط یک طرف آن مورد مشورت قرار گرفته که آن طرف در اصل اسرائیل است. بن سلمان تمام بزرگی و منزلتی را که آنها می‌توانستند داشته باشند به باد داده است. او با کارهای وحشتناکی که انجام داده است از جمله غارت کشور خودش و شکنجه سعودی‌ها ذهنیتی که از اسلام وجود دارد را تخریب کرده و مدام هم ادعای این را دارد که نگهبان اماکنی است که در اسلام مقدس هستند. او برای این که حمایت ترامپ و نتانیاهو را در ماندنش در قدرت و تهدید ایران به دست آورد هر کاری می‌کند. او بویی از عزت نفس و بزرگ‌منشی نبرده است.

آینده ناتوی عربی در نبود ترامپ مبهم است

«ریچارد مورفی» معتقد است آینده ناتوی عربی در صورت تشکیل در نبود رئیس جمهوری ایالات متحده آمریکا نامشخص است.به گزارش خبرگزاری مهر، خبرگزاری رویترز به نقل از چهار منبع مطلع گزارش داد که مصر از طرح به رهبری آمریکا برای تشکیل «ناتو عربی» با حضور کشورهای عربی همپیمان منطقه برای مقابله با ایران کناره‌گیری کرده است. در همین حال یک منبع مطلع عرب هم به رویترز گفته است، ابهام در خصوص موفقیت دونالد ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا به تصمیم مصر برای کناره‌گیری از این ائتلاف کمک کرد.یک منبع عربستان سعودی نیز به رویترز گفته است که فرایند تشکیل این ائتلاف پیشرفت خوبی نداشته است .دو منبع مطلع به رویترز گفته‌اند، سایر اعضای «ائتلاف امنیتی خاورمیانه» به تلاش‌های خود برای ایجاد این پیمان سیاسی امنیتی ادامه می‌دهند و خواهند کوشید از طریق دیپلماتیک مصر را از این تصمیم منصرف کنند. یکی از منابع گفته است، تصمیم مصر هنوز نهایی نشده است. وی اضافه کرده است: «ما همه خواهان بازگشت آنها هستیم». با این حال، رویترز به نقل از دیگر منابع می‌گوید، مصر تصمیم خود را تغییر نخواهد داد رویترز به نقل از دیگر منابع می‌گوید، مصر تصمیم خود را تغییر نخواهد داد.

وزارت خارجه ایالات متحده در واکنش به خبر اخیر رویترز در مورد تصمیم مصر به خروج از ائتلاف استراتژیک خاورمیانه، که به «ناتو عربی» معرف شده است، از قاهره خواست که فرصت ایفای نقش رهبری در این اتحاد نظامی منطقه‌ای را از دست ندهد. «ریچارد مورفی» دیپلمات پیشین و کهنه کار آمریکایی با ۳۴سال فعالیت در حوزه خاورمیانه و کشورهای عربی، در سال‌های جنگ ایران و عراق سفیر آمریکا در عربستان سعودی بود و سپس معاون وزیر خارجه آمریکا در امور خاورمیانه شد. مورفی اینک با شرکت در شبکه‌های «بی‌بی‌سی»، «سی‌ان‌ان»، «فاکس نیوز» به تحلیل درباره رویدادهای جهان به ویژه خاورمیانه می‌پردازد. وی عضو هیئت امنای دانشگاه آمریکایی «بیروت» در لبنان نیز هست.‌ مورفی در خصوص ناتوی عربی و انصراف مصر از حضور در آن به خبرنگار مهر گفت: با توجه به عنوان آن، به نظر می‌رسد تلاشی برای یک اتحاد دفاعی مشترک در جهان عرب باشد. وی افزود: این مأموریتی بود که اتحادیه کشورهای عربی که قدرت آن به مرور زمان کم شده است به عهده داشت. به عنوان رهبر این اتحادیه، مصر، ممکن است تلاش برای تشکیل دهی «ناتو عربی» را چالشی برای قدرت خود بداند ولی از نظر من این نگرانی بی مورد است. سفیر پیشین آمریکا در عربستان سعودی همچنین یادآور شد: تنش‌ها و رقابت‌های زیادی در جهان عرب وجود دارد که تلاش برای رسیدن به هدفی تحت عنوان «ناتو عربی» را پیچیده می‌کند. مورفی در خصوص آینده ناتوی عربی پس از ریاست جمهوری ترامپ نیز گفت: آینده ناتوی عربی با رفتن ترامپ نامشخص خواهد بود.

آیا مدل مصر در انتظار سودان و الجزایر است؟

سرانجام پس از سه دهه عمر البشیر رئیس‌جمهور سودان که با کودتای نظامی علیه صادق المهدی نخست‌وزیر وقت به قدرت رسیده بود با کودتای نظامیان از قدرت برکنار شد. حسن رستمی در گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم نوشت:عوض بن عوف وزیر دفاع سودان که روز پنج‌شنبه ۲۲ فروردین در یک بیانیه رسمی پایان حکومت عمر البشیر و تعطیلی قانون اساسی و آغاز دوران انتقالی دوساله و برقراری وضعیت فوق‌العاده را اعلام کرده بود با عنوان رئیس شورای نظامی انتقالی و رئیس کمیته عالی امنیتی فعالیت خود را آغاز کرد ولی پس از ادامه اعتراضات معترضین سودانی مجبور شد که از سمت خود کناره‌گیری کند و عبدالفتاح البرهان را که چهره‌ای نسبتاً غیرمعروف و ناشناخته رسانه‌ای است به‌عنوان رئیس شورای نظامی انتقالی در سودان برای این سمت معرفی کند. عوض بن عوف که چهره‌ای نزدیک به عمر البشیر بود، تصمیم داشت که شورای نظامی انتقالی را برای اداره این کشور به‌مدت دو سال به‌ریاست خود تشکیل دهد .

حاکم نظامی جدید سودان در یک نگاه

در پی این تصمیم معترضین سودانی خواستار کناره‌گیری کامل بازمانده‌های نظام سابق شده تأکید کردند همچنان به اعتصاب خود مقابل مقرهای ارتش ادامه خواهند داد و بر خواسته خود برای تشکیل دولت غیرنظامی پافشاری خواهند کرد.

سودان به‌دنبال موج بیداری اسلامی در سال ۲۰۱۱ که شعله‌های آن از تونس آغاز و به کشورهای لیبی، مصر و یمن کشیده شد، با تظاهرات گسترده مردمی مواجه شد؛ اما توانست با وعده برخی آزادیهای سیاسی و نیز ارائه کمک‌های اقتصادی و وعده اشتغال برای جوانان از موج اول این اعتراضات به‌سلامت عبور کند.اما جرقه موج دوم این اعتراضات حدود چهار ماه پیش و درپی بحران اقتصادی و افزایش قیمت سوخت در این کشور زده شد که بعداً سطح این اعتراضات به برکناری عمر البشیر از قدرت کشیده شد و مردم خواستار پایان ۳۰ساله حاکمیت البشیر در سودان شدند. نیروهای امنیتی سودان در ابتدا با خشونت به خواسته‌های معترضین پاسخ دادند و به بازداشت گسترده مخالفان پرداختند، ولی این دستگیری‌ها راه به جایی نبرد و نتوانست مانع اعتراضات مردمی شود.در پی تشدید دامنه اعتراضات مردمی و شکست نیروهای امنیتی در سرکوب این اعتراضات، عمر البشیر در ابتدا خواسته‌های مردم را مشروع دانست ولی گفت که حاضر نیست جز از طریق صندوق آرا در انتخابات ۲۰۲۰ از قدرت کناره‌گیری کند که این سخن به این معنا بود که عمر البشیر قصد ندارد به این زودی از قدرت کناره‌گیری کند گرچه وی اعلام کرد که در انتخابات آینده نامزد نمی‌شود .البته نباید اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم الجزایر را که به برکناری «عبدالعزیز بوتفلیقه» رئیس‌جمهور ۸۲ساله و ویلچرنشین این کشور انجامید، در عزم مردم سودان برای برکناری عمر البشیر از قدرت نادیده گرفت. بوتفلیقه قصد داشت برای پنجمین دوره نامزد ریاست جمهوری این کشور شود ولی بعد از موج فراگیر اعتراضات و پافشاری مردم برای رفتن وی، سرانجام مجبور شد از قدرت کناره‌گیری کند.

در حقیقت فقر و فساد کنار ناکارآمدی نظام سیاسی و تراکم و انباشت نارضایتی طبقه متوسط به‌ویژه قشر جوانان تحصیل‌کرده که به‌مدد رشد و گسترش شبکه‌های اجتماعی آگاهی خوبی از دیگر کشورهای پیشرفته پیدا کرده بودند، کشور را در آستانه یک انقلاب سیاسی قرار داد و به حکومت فردی عمر البشیر برای همیشه پایان داد.

البته تفاوتی که در حوادث سودان و الجزایر وجود دارد این است که در الجزایر قدرت ریاست جمهوری فعلاً به رئیس مجلس این کشور واگذار شده ولی در سودان همچنان نظامیان قدرت را در دست دارند، در الجزایر قرار است که انتخابات در یک فرایندی ۹۰روزه برگزار شود ولی در سودان این دوره انتقالی دوساله است ولی جای خوش‌بینی اینجاست که اعتراضات در دو کشور همچنان ادامه دارد و فروکش نکرده و مردم خواستار کناره‌گیری کامل مهره‌های نظام سابق هستند. نکته‌ای که قابل توجه است این است که اگر مردم، نخبگان و فعالان سیاسی و مدنی سودان و الجزایر در صحنه سیاسی حضور نداشته باشند این خطر وجود دارد که مدلی شبیه به مصر در این دو کشور تکرار شود یعنی نظامیان (دولت عمیق) با توجه به منافع سیاسی و اقتصادی که در این دو کشور دارند، قدرت را همچنان در دست داشته باشند یا فرد نزدیک به خود را به قدرت بنشانند. این خطر در سودان بیشتر جدی است به‌ویژه اینکه فرایند انتقال قدرت در سودان طولانی‌مدت است (دوساله) و این خطر که نظامیان به‌راحتی قدرت را به غیرنظامیان واگذار نکنند بعید نیست؛ گرچه برای فرونشاندن خشم و اعتراضات مردمی در ظاهر اعلام کردند که قدرت به غیرنظامیان واگذار خواهد شد.

اکنون مردم الجزایر و سودان در لحظه تاریخی و سرنوشت‌سازی به‌سر می‌برند که هرگونه غفلت، سرنوشت این دو کشور را به‌سمت سرنوشتی نامعلوم سوق خواهد داد و هوشیاری مردم این دو کشور را می‌طلبد به‌خصوص اینکه دخالت‌های فرامنطقه‌ای نیز بر تشدید این بحران دامن می‌زند. آیا مدل مصر در انتظار الجزایر و سودان است؟ تحولات آینده به این سؤال پاسخ می‌دهد ولی آنچه واضح و مبرهن است این است که همه چیز به حضور فعال مردم، فعالان و نخبگان سیاسی و جامعه مدنی در صحنه سیاسی و هوشیاری آنها در این دو کشور بستگی دارد.

Email this page

نسخه مناسب چاپ