احیای تاریخ نیم قرن بیداری اسلامی نصف جهان
 

بیداری اسلامی حرکتی تأثیرگذار در جهان اسلام است که از ۲۰۰ سال گذشته شکل گرفت و مسلمانان با تکیه بر هویت و تمدن خود حیاتی دیگر را تجربه کردند و با استعمار در همه ابعادش به مبارزه برخاستند، حرکت‌هایی که امروزه مشابه آن را در بسیاری از کشورهای اسلامی شاهد هستیم.

اصفهان به لحاظ ظرفیت تمدن‌سازی که در قرن‌های مختلف داشته است یکی از شهرهای مهم و تأثیرگذار در نهضت‌های بیداری اسلامی در ۲ قرن اخیر بوده است.

این روزها اصفهان در کنار خانه مشروطه که پایگاه بسط و گسترش تفکر آزادی‌خواهی مسلمانان بوده است، شاهد شکل‌گیری نخستین خانه بیداری اسلامی کشور است که اولویت نخست آن حرکت‌های پژوهشی و پایه‌گذاری نهضت تمدن‌سازی است.

حرکت بیداری اسلامی در این شهر از قیام تحریم تنباکو آغاز شد و برپایی نهضت مشروطه در تداوم این حرکت‌‌ها در کارنامه پرافتخار شهر نقطه عطفی محسوب می‌شود. رهبری شخصیت‌های تأثیرگذاری همچون آیت‌الله العظمی آقا نجفی اصفهانی و آیت‌الله حاج‌آقا نورالله نجفی اصفهانی در پیشانی این حرکت‌‌ها و وجود اسناد تاریخی و روزنامه‌های تأثیرگذار در آن دورن خود مؤید نقش اصفهان در نهضت‌های این‌گونه است.

از سوی دیگر اصفهان به عنوان اولین شهر در اعلام نظریه حرام بودن استفاده از تنباکو توسط علمای شهر پیشتاز شد و مقاومت‌ مردم و عالمان دینی در مقابل حاکم مستبد اصفهان ظل‌السلطان بود که منجر به صدور فتوای تاریخی میرزای شیرازی شد.

آنچه امروز از آن به عنوان اقتصاد مقاومتی یاد می‌شود در اصفهان در ۲ قرن گذشته پایه‌گذاشته شد و رهبران نکته‌سنج حرکت‌های انقلابی به مقابله با استفاده از کالاهای خارجی پرداختند و با راه‌اندازی شرکت‌هایی همچون شرکت اسلامیه در سال ۱۳۱۶ هجری قمری با مشارکت آگاهانه علما و تجار خوشنام اصفهانی حتی تولیدات خود را به دیگر کشورها صادره می‌کردند.

اصفهان در قرن‌های گذشته نخستین حکومت مردم‌سالاری دینی را پایه‌ گذاشت و این انجمن در عمارت چهلستون با همراهی شخصیت‌هایی چون مدرس، نورالله نجفی، محمدعلی کلباسی و تجاری مانند حسین کازرونی و حاجی ملک‌التجار شکل گرفت.

اصفهانی‌‌ها در زمان برقراری استبداد صغیر تحمل رفتن زیر پرچم ظلم و استبداد را نکردند با برپایی قیام مسلحانه به رهبری آقا نورالله و با شجاعت و رشادت‌های سردار ضرغام‌السلطنه بختیاری و نیروهای از جان گذشته بختیاری اصفان را فتح کردند و استبداد صغیر را در اصفهان از میان برداشتند یکی از نکات جالب و تأثیرگذار در تاریخ اصفهان راه‌اندازی نخستین مرکز مناظره آزاد عقیدتی بین علمای شیعه و مبلغین مسیحی بود که در محله جلفا پایه‌ گذاشته شد و نشریه‌ای به نام الاسلام برای نشر این گفتگوها به چاپ می‌رسید که اگر این حرکت شکل نمی‌گرفت امروز اعتقادات مردم به این محکمی پا برجا نمی‌ماند و به هویت دینی مردم خدشه وارد می‌شد. این‌‌ها بخشی از تاریخ پرعظمت مردم شهر اصفهان و حرکت‌هایی در راستای تحقق بیداری اسلامی است که در کنار حرکت‌های دیگر شهرها شکل گرفته و اسناد تاریخی آن به یادگار باقی مانده است.

ساخت خانه بیداری

اما شهرداری اصفهان که پیشگام انجام فعالیت‌های فرهنگی تمدن ساز در این شهر است از زمان ساخت خانه مشروطیت اصفهان به فکر راه‌اندازی خانه‌ای با عنوان بیداری اسلامی بوده است. در سال ۱۳۹۰ کلنگ ساخت خانه بیداری اسلامی و نخستین اندیشکده هویت شناسی و تمدن اسلامی در کنار خانه مشروطیت به دست مرجع عالیقدر حوزه علمیه اصفهان حضرت آیت‌العظمی مظاهری به زمین زده شد.

این خانه با زیربنای ۲۸۵۰ مترمربع در ضلع غربی خانه مشروطیت اصفهان بنا شده که با حضور دکتر لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی به بهره‌برداری می‌رسد. این خانه با برخورداری از یک سالن آمفی تئاتر به ظرفیت ۲۵۲ متر، کلاس‌‌ها و کارگاه‌های آموزشی و یک کتابخانه تخصصی و بزرگ با ۱۰ هزار عنوان کتاب در ۹ عنوان مطالعاتی مأمن پژوهشگران و نخبگان کشور و بلکه جهان خواهد بود.

دکتر مرتضی سقائیان‌نژاد شهردار اصفهان با بیان اینکه به رغم ساخت هزاران پروژه در شهر، این پروژه تنها طرحی است که ما را به هر جهت اغنا می‌کند افزود: نسبت به این خانه امیدهای زیادی دارم و باید نگاه ما به نظام جمهوری اسلامی نگاه تمدن‌سازی باشد نه صرفا به حکومتداری فکر کنیم.

او با تأکید بر اینکه با بررسی تاریخ کشورمان اصفهان در همه ادوار دارای هویت سرشاری است ادامه داد: این ظرفیت پشتوانه خوبی است که اگر از آن استفاده نکنیم ملتی رشد یافته نخواهیم بود زیرا هیچ کس در دنیا این پشتوانه را ندارد. به گفته وی خانه بیداری اسلامی اصفهان ارتباط بین گذشته و آینده را برای ما ترسیم می‌کند که افتخارآمیز است و این خانه به عنوان یک مرجع در حرکت‌های بیداری اسلامی و در دیدگاه تمدن‌سازی خواهد بود.

او افزود: پایگاه اطلاع‌رسانی برای این خانه طراحی شده است که می‌تواند پاسخگوی ابهامات ذهنی محققان باشد.

شهردار اصفهان با بیان اینکه اگر بتوانیم الگوی مناسبی به کشور ارائه دهیم موفق خواهیم بود افزود: اگر شهرها می‌خواهند پایه‌گذار حرکت تمدنی باشند باید نگاهشان در همه بخش‌‌ها فرهنگی باشد.

او با اشاره به اینکه دبیرخانه شهر اسلامی کلانشهرها در اصفهان است یادآور شد: تاکنون ۱۷ نشست در ارتباط با شهر اسلامی داشته‌ایم و چشم‌انداز ۱۴۰۴ شهر اسلامی با معماری اسلامی و دیدگاه تمدنی است که این خانه می‌تواند این حرکت را رهبری کند.

محلی برای تفکر

دکتر موسی نجفی رئیس خانه بیداری اسلامی اصفهان نیز با تأکید بر اینکه این خانه در کنار دیگر مجموعه‌های بزرگ فرهنگی اصفهان مانند دانشگاه، حوزه و … محلی برای فکر کردن است ادامه داد: در هیچ شهری به مانند اصفهان کار فرهنگی به این کیفیت نشده است زیرا اصفهان شهر متمدن تاریخی بوده است.

به گفته وی اگر این حرکت توأم با ایمان و اعتقاد قلبی نباشد ماندگار نخواهد بود. وی یادآور شد: در حوزه بیداری اسلامی در سه بخش نهضت و جنبش، نظام اسلامی و مدنیت شیعی و تمدن نوین اسلامی در این خانه فعالیت می‌شود.

دکتر نجفی با اشاره به اینکه بررسی ایران اصفهان اسلامی، ایران اصفهان شیعی، ایران اصفهان انقلاب، ایران اصفهان تمدنی در دستور کار ما قرار دارد اضافه کرد: شعار رؤسای جمهوری ما از گذشته تا کنون سازندگی، جامعه مدنی، عدالت و اعتدال بوده است که اگر یک نگاه تمدنی داشته باشیم همه، این شعارها در این نگاه جا دارد و دیگر هیچ روحیه تخاصم میان احزاب وجود ندارد چون هرکس جای خود را دارد.

به گفته وی در یکسال اخیر تا زمان افتتاح این خانه، ۱۰ کتاب تاریخی تمدنی هویتی چاپ شده است که به زودی رونمایی می‌شود.

او گفت: در اصفهان سال‌‌ها است ادیان مختلف در کنار هم زندگی می‌کنند.

دکتر نجفی به سفرنامه شاردن این متفکر به نام جهان درباره اصفهان اشاره کرد که در توصیفات خود می‌گوید: «اصفهان کمی از لندن بزرگ‌تر است و اصفهان دوره صفویه را به رخ غربی‌‌ها می‌کشد». وی افزود: او در نوشته‌هایش از محلی به نام قهوه‌خانه در اصفهان نام می‌برد که محلی برای تجمع مردم و شاهنامه خوانی است و در این راستا می‌بینیم در انقلاب فرانسه براساس این تمدن تفکر قهوه‌خانه‌ای شکل گرفت و این نشان از تأثیرگذاری ما داشته است. او با تأکید بر اینکه تمرکز ما بر اصفهان در تمدن سازی نشان از یک انحصار‌طلبی ندارد، افزود: همه شهرها در این مسیر نقش دارند اما ما سهم اصفهان را عمیق‌تر نگاه می‌کنیم و بقیه شهرها هم باید الگو بگیرند تا مفاهمه تمدنی شکل گیرد اما معتقدیم اصفهان جزو چند شهر برجسته در حرکت‌های تمدنی است.

گزارش: نفسیه یزدانی

Email this page

نسخه مناسب چاپ