یادداشت
احیای نهادهای مستقل
سیدمسعود رضوی
ماهیت سیل و ویرانه‌هایی که حوادث طبیعی برجای می‌گذارد، در جوامع مختلف یکسان نیست و هر کشور و ملتی بنا بر ظرفیت و سرمایه‌ها و مناسباتی که دارد، قادر است در مقابل آن واکنش نشان دهد. گاهی تکثر و ابعاد خسارات به گونه‌ای است که به سادگی و طی سنوات متوالی جبران نمی‌شود و گاهی موجب استحکام بنیان‌های جامعه و نوسازی اجتماعات خواهد شد. کشور ما از حیث بلایای طبیعی و به اصطلاح ریسک پذیری در حوادث مختلف، حقیقتاً جزو کشورهای آسیب پذیر است و البته به دلیل پهناور بودن و عظمت جغرافیایی میهن ما، این امر چندان عجیب نیست. ایران پهنه‌ای همچون یک قاره دارد و گستره‌ای به اندازه چند کشور اروپایی و خاورمیانه‌ای در مرزهای آن جای می‌گیرند. به عبارت دیگر، برخی استان‌های ما، خود همچون کشورهایی معظم و دارای جمعیت و منابع و اقالیم متنوع و پهناوراند.

اما به هر حال، بلایای مختلفی از جمله سیل و زلزله، طی چند دهه اخیر، کشور ما را دچار آسیب و صدماتی ساخته که واقعاً حیرت انگیز است و سیل فروردین ماه جاری که هنوز دنباله آن ادامه دارد و گویا امروز هم پهنه‌ای از آسمان و زمین وطن را سیراب و پرآب خواهد کرد، غیرقابل توصیف و اثرات آن به دشواری قابل جبران خواهد بود. با این همه، نباید خود را تنها بدانیم، زیرا اولاً از ملتی بزرگ و جمعیتی صاحب همت و علاقمند به بخشندگی و مساعدت اجتماعی برخورداریم و ثانیاً در حوادث سخت و روزهای دشوار، تجربه‌های گذشته را داریم و می‌توانیم بر آن تجربه‌ها و امکانات و مناسبات حساب کنیم.

کشورهای دیگر مانند ژاپن و سنگاپور و برخی دیگر از ملل شرق دور در آسیا، یا ملت‌های آمریکای لاتین نیز با مشکلات طبیعی، به ویژه سیل و زلزله روبه‌رو بوده‌اند. در این زمینه تجربه ژاپنی‌ها و نظم و نوسازی و آینده‌نگری آنان واقعاً ستودنی است و می‌تواند درس‌های فراوانی برای ملت ما و دیگر ملل به همراه داشته باشد. در حادثه بزرگ سونامی که چندین سال قبل رخ داد، ابعاد خسارات چنان سنگین شد که به ناچار نیروگاه اتمی بزرگ این کشور را در جوار اقیانوس خاموش و تعطیل کردند و جمع عظیمی از جمعیت ژاپن در سراسر این کشور دچار صدمات هولناک شدند. اما ژاپنی‌ها نظم و شکیب‌ و سازماندهی و گذشت و دقت در امور را سرلوحه کار و رفتارشان قرار دادند و در عین حال، از کمک و مساعدت دیگر ملل و کشورهای جهان نیز برخوردار شدند. در زمینه مهار صدمات مربوط به تشعشعات رادیو اکتیو، ژاپن از تمامی کارشناسان خبره در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و دیگر کشورهای صاحب فن و دارای تکنولوژی هسته‌ای بهره گرفت و سرانجام موفق به مهار و خاموش ساختن راکتورها و خارج کردن سانتریفیوژهای فعال از دور غنی‌سازی و بهره‌وری از سوخت فعال هسته‌ای شد. این امر، البته به بهای سنگین رشادت و از جان گذشتگی جمعی از کارگران متخصص و مهندسان برجسته ژاپنی تمام شد، ولی درسی بود که نشان می‌داد وقتی یک ملت، با انسجام و نظم و قانونمندی و علاقه به همنوع و تعلق خاطر به وطن با تألمات و حوادث بزرگ رویارو شود، می‌تواند آن را دستمایه انسجام ملی و قدرت یکپارچه تازه‌ای ساخته و مجدداً به پاخیزد و زندگی را از سر گیرد. ایران عزیز و کهن سال ما، در طول تاریخ صدمه‌ها دیده و لشکر جرار دشمنان، گاه از مرزها و گاه از زمین و آسمان به صورت بلایای طبیعی بر آن تاخته‌اند. این کشور و مردمان صبور و تمدن ماندگار و عظمت پایدارش همچنان همچون درختی که ریشه‌های ستبر در اعماق زمین دارد و شاخه‌های سرسبز و بلند در پهنای آسمان گسترده، حضوری همیشگی داشته و خواهد داشت. اما تجربه ملت‌های کهن و ریشه‌دار به ما می‌آموزد که علاوه بر آنچه خود داشته و اندوخته‌ایم، می‌باید از تجارب دیگر ملل و جوامع نیز برخوردار شویم. نمونه‌اش همان بود که از سونامی هولناک ژاپن ذکر شد.

در اینجا، یک نکته نباید مغفول بماند و آن این که گروه‌های مردمی که به صورت NGO‌ها و نهادهای خود جوش فعالیت دارند باید تقویت شوند. سیل و حس نوعدوستی و مشارکت مردمی، فرصت مناسبی است تا گروه‌های مختلف بیاموزند چگونه بدون اتکا به نهادهای دولتی و ساز‌ه‌های حکومتی، خود به یاری همنوع و هم‌میهن و همشهریان بپردازند و از این طریق، نقطه‌ آغازی بر مشارکت و همدلی همگانی در ایران به ثبت رسانده شود.

امروزه، نه تنها برای نجات هم میهنان از چنگال سیل و

بی‌خانمانی و امراض و آسیب‌های طبیعی، برخی گروه‌های فعال و افراد مستقل، آستین همت بالا زده‌اند، بلکه برای مطالعه طبیعت و درس گرفتن و مقابله عِلْمی و عَمَلی با سیل و بارش‌های فزون از ظرفیت، کسانی به عنوان متخصص یا افراد مجرب یا صاحبان نظر و ایده، گام پیش خواهند نهاد. باید از این گروه‌ها و افراد استقبال شود و ارزش و اعتبار فعالیت‌هایشان به رسمیت شناخته شود.

افراد و نهادهایی برای دفاع از محیط زیست، برای نجات و کمک به حیوانات همزیست و همراه انسان نظیر سگ‌ها و گربه‌ها و پرندگان و دام و طیور و بالاخره حیات وحش طبیعی، آستین همت بالا زده‌اند. این گروه‌ها و افراد باید هم به رسمیت شناخته شوند، هم حاصل مطالعات و تجاربشان مورد بهره‌برداری قرار گیرد و هم زمینه‌های مساعد برای تداوم کار و فعالیت ایشان بیش از پیش فراهم شود.

در این‌باره باید از گذشته درس گرفت. نباید سوء ظن‌های بیجا و برخی معاندت‌ها و تنگ نظری‌ها سبب شوند رغبت و انگیزه در جوانان و متخصصان و علاقمندان به همیاری و مشارکت ورزیدن در بهکرد امور از بین برود یا کمرنگ شود. هنگام همدلی است و هر که در این راه سنگی بیندازد، یا تخم نفرت و خصومت بپاشد، او را باید نادان و بلکه بیگانه و دشمن جامعه قلمداد کنیم.

Email this page

نسخه مناسب چاپ