by etnew | فروردین ۱۹, ۱۳۹۸ ۴:۳۳ ق.ظ

ارز چند نرخی؛ دشمن رونق تولید

یکی از مهمترین مشکلاتی که در بخش تولید وجود دارد ارز چند نرخی است. دولت با این توجیه که باید اقلام اساسی و مورد نیاز جامعه به قیمت ارزان به دست مصرف‌کننده برسد سیاست یارانه‌ای در تخصیص ارز را در پیش گرفته است. این معضل تنها مربوط به این دولت هم نیست و تقریباً همه دولتها با توجیه کمک به اقشار آسیب‌پذیر چنین سیاستی را اتخاذ کرده و ادامه داده‌اند.

اما این توجیه و بهانه معمولاً نه به نفع تولید ملی بوده و نه حتی به نفع اکثریت مردم.

شاید یک مثال ساده تأثیر این سیاست چند نرخی ارز را بر تولید ملی بهتر مشخص کند.

شما یک تولید‌کننده هستید که به مواد اولیه نیاز دارید اگر قیمت خرید مواد اولیه شما برای همه یکسان باشد قاعدتاً محصول نهایی شما هم در بازار با محصولات مشابه از نظر قیمت تمام شده تفاوتی نخواهد داشت مگر اینکه دچار مشکل عدم بهره‌وری نیروی کار یا سوء‌مدیریت و یا کیفیت شده باشید که بحث دیگری است اما اگر تولید‌کننده دیگری بتواند مواد اولیه را با ارز ارزانتر تهیه کند و یا دسترسی بهتری از طریق رانت یا نفوذ یا قدرت سیاسی به این ارز داشته باشد قاعدتاً مزیت نسبی تولید شما از بین رفته و از دور خارج می‌شوید. این امر البته در مورد تفاوت در سایر هزینه‌های تولید هم مصداق دارد مثلاً استفاده بهتر و ارزانتر از اعتبارات بانکی یا بحث مالیات و نظایر آن اما در رابطه با ارز سهم چشمگیرتری پیدا می‌کند.

و این تفاوت آنقدر هست که شما را از پا بیندازد.

همانطور که بارها در این یادداشت‌ها و در سال‌های متمادی به این نکته اشاره کرده‌ام، چه دستکاری غیرعلمی در نرخ ارز و ثابت نگه‌داشتن غیراقتصادی آن به نفع واردات و چه افزایش شدید قیمت آن همراه با نوسانات و تکانه‌های غیرقابل پیش‌بینی‌،همه و همه موجب ضربه زدن به تولید می‌شوند. اما شاید هیچکدام به اندازه ارز چند نرخی به اقتصاد کشور و به ویژه به تولید ضربه نزده است. یکی از مهمترین عوامل رشد و رونق تولید، ایجاد شرایط یکسان و رقابتی برای همه فعالان این بخش بدون هرگونه تبعیض است. ضمن آنکه وجود این نقیصه در اقتصاد و فضای کسب و کار کشور بیشترین بستر فساد و رانت را نیز ایجاد کرده است.

در همین چندماه اخیر شاهد آن بوده‌ایم که با افزایش بهای مرغ و گوشت دولت به بهانه و با توجیه تنظیم بازار و کمک به اقشار ضعیف اجازه واردات گوشت زنده و منجمد را با تخصیص ارز دولتی صادر کرد. با هواپیما گوسفند زنده وارد کشور شد و همین طور مرغ بسته‌‌بندی… بنابر آمار دولتی میزان واردات به میزان قابل توجهی از سال قبل هم بیشتر شد اما آیا این سیاست با تخصیص میلیون‌ها دلار ارز ذی‌قیمت و لازم کشور در شرایط تحریم آمریکا توانست قیمت گوشت و مرغ را در بازار بشکند؟ آیا تخصیص ارز ارزان به واردات به تولید ملی کمک کرد؟ آیا برای مصرف‌کننده خدمتی انجام داد؟ آیا قیمت گوشت و مرغ کاهش یافت؟ گرچه در نیت خیر دولت و مقامات کمتر می‌توان شک و تردیدی روا داشت اما در عمل مشاهده شد که این رویّه نتیجه‌ای به بار نداشته است.

نکته مهم دیگر اینکه وجود ارز ۳ نرخی و حتی دادن یارانه به کالاهای اساسی حتی با فرض کمترین میزان فساد، موجب سرکوب قیمت تولیدکننده داخلی و نیز مانع توسعه‌یافتگی و سرمایه‌گذاری بخش اقتصاد کشاورزی به ویژه در امر تولید محصولات استراتژیک می‌گردد که نقش موثری در ایجاد اشتغال پایدار و جلوگیری از مهاجرت روستا به شهر ایفا می‌کند.

هم در بخش کشاورزی و هم در بخش صنعت که دو بخش مهم در اقتصاد کشور و رونق تولید به حساب می‌آیند وجود ارز چندنرخی یک مانع عمده و مهم محسوب می‌گردد چون معمولاً کارآفرینان واقعی این بخشها و بخش خصوصی واقعی کمترین نصیب را از این رانت ارزی دارند و بخش قابل توجهی از این رانت و تفاوت قیمت نصیب افراد و بخشها و شرکتهای ذی‌نفوذ و یا وابسته به دولت و نهادهای عمومی می‌شود. همین حال هم اگر به تولیدکنندگان و فعالان بخش خصوصی مراجعه کنید به شما خواهند گفت که حاضرند قیمت ارز ۱۵ هزار تومان بشود اما برای همه همین قیمت باشد و نکته دیگر اینکه حداقل چند وقتی دچار نوسان نشود تا بتوانند بر روی آن برنامه‌ریزی کنند و دیگر آنکه دولت برای کاهش فشار تورمی بر مردم و به بهانه حمایت از اقشار پایین جامعه، با فشار بر تولیدکننده داخلی و به بهای تضعیف او، با سرکوب قیمت و یا واردات با دلار ارزان، مشکلات خود را به صورت موقتی حل نکند که در دراز‌مدت موجب زیان تولید کننده و خارج شدن او از چرخه تولید خواهد شد که نه‌تنها رونقی را به وجود نخواهد آورد بلکه رکود آنان را نیز بیشتر خواهد کرد.

Email this page

Source URL: https://www.ettelaat.com/%d8%a7%d8%b1%d8%b2-%da%86%d9%86%d8%af-%d9%86%d8%b1%d8%ae%d9%8a%d8%9b-%d8%af%d8%b4%d9%85%d9%86-%d8%b1%d9%88%d9%86%d9%82-%d8%aa%d9%88%d9%84%d9%8a%d8%af/