باز خوانی عملیات آبی-خاکی بدر
از جنون تا مجنون
 

سال ۶۳ پس از عملیات خیبر به نظر می‌رسید فضای سیاسی دنیا تا حدی برای شنیدن حرف‌های ایران مساعد شده است.

حتی امیدواری‌هایی ایجادشده بود که قدرت های جهانی به کنار رفتن صدام از قدرت رضایت بدهند. البته بعدها مشخص شد این ادعاها فریبی بیش نبود. پس از عملیات خیبر حجم کمک‌های نظامی بین‌المللی به رژیم بعث عراق افزایش چشمگیری داشت، تجهیز نیروی هوایی عراق، زمینه‌ حمله‌ هوایی گسترده به جزیره خارک را فراهم کرده بود. هدف صدام مختل کردن صادرات نفت ایران بود و اسکله‌های نفتی را می‌زد.

موشک‌های عراقی که هرروزپیشرفته‌ترمی‌شدند، شهرهای ایران را هدف قرار می ­دادند. در این شرایط بود که مسئولین کشور از فرماندهان نظامی ‌خواستند تا با یک عملیات پیروز، زمینه را برای احقاق حق ایران فراهم کنند.

با توجه به پرمانع بودن زمین‌های اطراف بصره، فرماندهان هنوز به هورالعظیم، رسیدن به دجله و جاده العماره – بصره می‌اندیشیدند. به همین منظور بود که عملیات بدر در اسفند ۱۳۶۳ بعد از طراحی به مرحله اجرا درآمد. به مناسبت ۱۹ اسفند، سالگرد این عملیات غرورآفرین در ادامه به تشریح این عملیات می پردازیم.

اهداف عملیات

تسلط بر جاده بصره – العماره، راهیابی به مرکز اصلی هورهای غرب دجله که استان‌های ناصریه، بصره و العماره را احاطه کرده است و همچنین تسلط بر شرق دجله، توأم با انهدام نیرو و اسارت نفرات دشمن و پاکسازی پاسگاه‌های ترابه، بلال و پدخندق از جمله اهداف این عملیات بود.

وضع استقرار در هور

دشمن ضمن تشکیل فرماندهی شرق دجله مبادرت به ساخت موانع و امکانات بسیار شدید آفندی و پدافندی در منطقه کرده و سیل بندی را مشرف بر آن با عرض ۱۲متر و ارتفاع ۲ متر احداث کرده بود.

روی این سیل بند نیز سنگرهای متعددی تعبیه‌شده بود که از سه طرف چپ، راست و مقابل، دارای دید کافی بر روی آب بود. ولی بازهم هور مناسب‌ترین گزینه بود. ما نیروی زرهی آن‌چنانی نداشتیم تا در دشت‌های باز عملیات کنیم. در هور نیاز به نیروی کمتری بود.

یگان زرهی دشمن هم از قدرت مانور کمتری برخوردار بود و نیروهای شناسایی سپاه پاسداران هور راخوب می‌شناختند. فقط یک‌ مشکل بود و آن اینکه عراق حواسش به هور جمع شده بود. قبل از شروع عملیات عراق ۲۹گردان پیاده، ۲گردان مکانیزه، ۹گردان توپخانه و ۵ گردان تانک در منطقه داشت.

نقش پدافند هوایی و سایر یگان‌های ارتش در عملیات بدر

سایت تاکتیکی موشکی هاوک هجرت که در عملیات خیبر در جنوب هورالهویزه عملیاتی شده بود و به دلیل در تیررس نبودن از طرف دشمن، کماکان مورد بهره‌برداری رزمی قرار گرفت و سایتی فریب در نزدیکی سایت اصلی با منبع حرارتی مستقر شد.

بهره‌گیری رزمی از سامانه موشکی هاوک سربندر به‌عنوان سایت اصلی۲ و سایت‌های ۲ و ۳ دزفول به‌عنوان سایت‌های تقویت آتش منطقه و مراقبت از عقبه نیروهای خودی.

دوقبضه آتش سامانه موشکی برد کوتاه راپیر در جناحین سایت هجرت.

استقرار ده‌ها قبضه سامانه تجهیزات ارتفاع پایین توپخانه هوایی از نوع ۲۳م م، ۳۵م م، رادارهای اورلیکن، توپ‌های شلیکا، دوش پرتابی، ۵۷ و ۲۳ م م از نزاجا و توپ‌های ضد هوایی نیروی دریایی ارتش و توپ‌های ۲۳، ۵۷ و مجموعه‌ای از توپ‌های به غنیمت گرفته‌شده از دشمن توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که در منطقه گسترش یافته بود.

بهره‌گیری از هواپیماهای شکاری بمب‌افکن و شکاری رهگیر (طرح پدافندی) و هواپیمای C130 (استراق سمع) و هواپیماهای ترابری ۷۰۷، ۷۴۷، فرندشیپ (F27) برای جابجایی نفرات و حمل بار.

بهره‌گیری از بالگردهای هوانیروز و هاورکرافت های نیروی دریایی ارتش برای اقدامات هجومی به دشمن و تخلیه تجهیزات، مهمات، مجروحین و شهدا.

هدایت و نظارت دقیق افسران کنترل شکاری و درجه‌داران خدوم رادارهای سددز، بندر امام، اهواز و … در انجام کلیه اقدامات سامانه ­های زمین­ پایه و هواپایه و مراقبت از هواپیماهای عبوری و پروازهای داخلی علی‌رغم تعطیل نشدن هیچ فرودگاهی در کشور.

آغاز عملیات بدر

عملیات بدر در ساعت ۲۳ روز ۱۹ اسفند سال ۱۳۶۳ با رمز یا فاطمه الزهرا شروع شد. در محور قرارگاه کربلا (جناح جنوبی عملیات) خط شکسته شد.

فرمانده یگان‌های قرارگاه کربلا برای انتقال نیروهایشان قایق می‌خواستند که کم بود. این بار هم مثل عملیات خیبر تأثیر تحریم اقتصادی، که راه دسترسی ایران به تجهیزات دارای کاربری نظامی مثل قایق‌های موتوری را بسته بود، کاملاً محسوس بود.

نیروهای تکاور قرارگاه نجف۲ (نصرت) در محور ترابه (حد شمال منطقه‌ی عملیات) به دلیل هوشیاری دشمن، با آتش سنگینی روبه‌رو شدند. بالاخره تا صبح جنگیدند و پاسگاه ترابه را

گرفتند.

ازآنجاکه سروصدا و شروع درگیری در محورهای دیگر دشمن را هوشیار کرده بود، نیروهای محور پاسگاه ابوذر، که از دو ساعت قبل وارد هور شده بودند و در ۵۰ تا ۲۰۰ متری دشمن استقرار داشتند، در آب با عراقی‌ها درگیر

شدند.غواص‌هایی که جلوتر بودند به خشکی رسیدند، اما چون تعدادشان کم بود شهید

شدند.

در این مرحله با آتش سامانه موشکی هاوک، ۲ فروند هواپیمای دشمن منهدم

شد.

در محور قرارگاه نجف ۱، از ساعت ۲۲، همزمان با پیاده شدن غواص‌های خودی از قایق‌ها و رفتن به‌سوی سیل بند، منورهای دشمن منطقه را روشن کردند. اما مشکل خاصی پیش نیامد و نیروهای توانستند رأس ساعت ۲۳ به خط حمله کنند. در این محور نیز خط به‌آسانی شکسته شد و تا ساعت ۲۴ به پایان رسید. همزمان با شکسته شدن خط، نیروهای موج دوم وارد عمل شدند. مرحله بعدی، الحاق یگان‌ها روی سیل بند بود. تا آن لحظه میان سه لشکر خط ‌شکن سپاه شکاف وجود داشت.

پس از انجام عملیات الحاق، یگان‌ها به‌سوی ساحل شرقی دجله پیشروی کردند.

عملیات بدر به‌رغم اینکه در ساعات اولیه با پیشروی و پیروزی نیروهای ایرانی همراه بود، اما به دلیل بُعد مسافت، پرواز حجم زیادی از هواپیماهای پیشرفته دشمن، کمبود امکانات ترابری (قایق) و نبود عقبه‌ای مطمئن برای نیروهایی که تا عمق مواضع دشمن پیشروی کرده بودند، در ادامه به مشکل برخورد.

در این مرحله ۲فروند میگ۲۳ و سوخو و ۱فروند بالگرد دشمن توسط هواپیماهای نیروی هوایی و سایت موشکی منهدم شد.

روز پنجم و در ساعت هفت صبح تیم تخریب و نیروهای گردان امام حسین (ع) محاصره شدند. نیروهای مستقر روی پل اتوبان مرتب بی‌سیم می‌زدند و می‌گفتند: «ما از چهار طرف زیر آتشیم.» شهید باکری، که صبح برای ارزیابی وضعیت نیروهای روی پل، نزدیک آن رفته بود، درخواست کرد یک تیم تخریب دیگر بفرستند تا پل را منفجر کنند.

پرواز هواپیماها و شلیک توپخانه دشمن محل تجمع نیروها را زیر آتش گرفته بود و تنها پل نفربر را که روی دجله بود، بمب باران و منهدم کرد. نیروها در غرب دجله کنار حریبه ماندند تا تیم تخریب بیاید و پل اتوبان را منهدم

کند.

از قرارگاه هرچه به مهدی باکری فشار آوردند که به عقب برگرد، قبول نکرد. مهدی باکری و چند نفر دیگر از فرماندهان ایرانی، کنار بسیجیان شهید شدند.

در این مرحله نیز دوفروند دیگر از هواپیماهای دشمن توسط سامانه موشکی و توپ‌های زمین پایه نیروهای ایرانی منهدم

شد.

پس از شهادت مهدی باکری و دیگر فرماندهان و از دست دادن سرپل مقاومت در شرق دجله، که شهید باکری و نیروهایش در آنجا ایجاد کرده بودند، راهی جز عقب‌نشینی وجود

نداشت.

دلیل دیگر بمباران‌های شدید شیمیایی دشمن بود. عراق از ۲۲ تا ۲۷ اسفند سال ۶۳ بیش از ۳۰ مرتبه از انواع سلاح‌های شیمیایی استفاده

کرد.

شرایط پیش‌آمده در منطقه نبرد، برای فرماندهان هیچ شکی باقی نگذاشت که باید هرچه سریع‌تر نیروها را به عقب هدایت کنند.

بنابراین عملیات بدر پس از ۸ روز جنگ و مقاومت، با آزادسازی روستای ترابه، لحوک، نهروان، فجره و نیز تصرف بیش از ۸۰۰ کیلومترمربع از زمین‌های هور و تصرف جاده خندق (الحچرده) به طول ۱۳کیلومتر، که فاصله‌اش با جاده العماره – بصره ۶ کیلومتر است، تمام شد.

۳ فروند دیگراز بالگردهای دشمن نیز مورد هدف جنگ‌افزارهای ۳۵ م م هوانیروز قرار گرفت و سقوط کرد.

تشدید جنگ شهرها و جنگ نفت‌کش‌ها از پیامدهای فوری عملیات بدر بود. در مدت یک ماه و نیم، از سوم اسفند ۱۳۶۳ تا ۱۷ فروردین ۱۳۶۴، ۲۹ شهر ایران ۱۸ بار موشک‌باران شد که ۱۲۲۷ نفر شهید و ۴۶۸۲ نفر مجروح

شدند.

ضمناً در این عملیات و عملیات خیبر نیروهای مسلح به ویژه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هزینه سنگینی را که همانا شهادت فرماندهان عالی‌رتبه‌ بود. فرماندهانی چون محمدابراهیم همت (فرمانده لشکر ۲۷ محمد رسول‌الله)، عباس کریمی و معاون لشکر اکبر زجاجی، در بدر حمید باکری، مرتضی باغچیان و علی تجلایی از فرماندهان لشکر ۳۱ عاشورا، شهید ستوده جانشین تیپ ۳۳ المهدی، بهروز غلامی و علی هاشمی (فرمانده دلاور قرارگاه نصرت) و شهید مهدی باکری فرمانده کم‌نظیر لشکر ۳۱ عاشورا که در عملیات بدر با تنی مجروح، حاضر نشد بسیجی‌ها را تنها

بگذارد.

تلفات و خسارات وارده به دشمن

هفت تیپ و پنج لشکر عراق بین ۲۰ تا ۱۰۰ درصد منهدم شدند. علاوه بر این به لشکر گارد ریاست جمهوری و به نیروی کماندوی سپاه ۳ عراق به میزان ۲۰درصد خسارت وارد شد. تعداد کشته و زخمی شدن دشمن از مرز ۱۵هزار نفر گذشت. ضمناً ۳۲۰۰ نفر از نیروهای دشمن به اسارت درآمدند که در میان آن‌ها ۵۰ افسر، ۸۰ ستوانیار و ۳۰۰ درجه‌دار مشاهده می‌شد.

از سوی دیگر ۱۵۰ دستگاه نفربر، ۴۰ قبضه انواع مختلف توپ، ۲۰۰ دستگاه خودرو، ۶۰ قبضه خمپاره‌انداز، ۴ فروند هواپیمای Pc7ملخ‌دار، ۲ فروند میگ و سوخو، ۴ فروند بالگرد و نیز مقدار زیادی وسایل مخابراتی، سلاح‌های سبک و … منهدم شد.

دستاوردهای عملیات بدر

تصمیم و عزم راسخ جمهوری اسلامی برای تهاجم به دشمن و ادامه نبرد تحت هر شرایطی مبتنی بر رهنمودهای فرماندهی کل قوا، حضرت امام خمینی(ره).

توانایی و جسارت در بهره‌گیری از تدابیر و راه‌کارهای جدید و درهم شکستن خطوط دفاعی دشمن در خط و عمق.

Email this page

نسخه مناسب چاپ