اس۴۰۰ روسیه؛ عامل شکاف در ناتو
 

انتشار خبر تحویل نخستین بخش از سامانه موشکی اس۴۰۰ روسیه به ترکیه باواکنش کاخ سفید و کشورهای غربی همراه شد و در حالی که ایالات متحده تلاش دارد در چارچوب قانون تحریم‌ها (کاتسا) پاسخ سختی را به آنکارا بدهد برخی کارشناسان غربی این اقدام ترکیه را عاملی برای شکاف در ناتو ارزیابی می کنند.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، یکی از پیامدهای مهم دوره ریاست جمهوری «دونالد ترامپ» تنش در روابط کاخ سفید با متحدان پیشین است. برای سال‌ها ترکیه یکی از متحدان نزدیک واشنگتن در منطقه خاورمیانه و در نزدیکی مرزهای روسیه به شمار می‌رفت که روابط به نسبت گرمی میان دو طرف هم برقرار بود. عضویت ترکیه در ناتو هم یکی از مزیت‌های سوق الجیشی این کشور از دیدگاه ایالات متحده بود.

از زمانی که ترامپ وارد اتاق بیضی شکل کاخ سفید شد به دلایل مختلف این روابط دچار تنش شد؛ مدتی به دلیل بازداشت یک آمریکایی تبار در ترکیه و در دوره‌ای بحث حمایت از کردهای سوریه و در زمانی هم مسائل سیاسی و داخلی باعث شد تا از روابط گرم میان دو طرف کاسته شود.

موضوع کودتا در ترکیه و تبعات پس از آن به ویژه درخواست برای استرداد «فتح الله گولن» اختلاف نظر عمیقی را میان آنکارا و واشنگتن پدید آورد. در چند سال اخیر ناامیدی آنکارا از همگرایی بیشتر با غرب به ویژه مخالفت نیمه رسمی با پذیرش ترکیه در اتحادیه اروپا موجب گرایش این کشور به شرق و مشارکت بیشتر اقتصادی و حتی سیاسی آنکارا با دیگر قدرت‌ها از جمله مسکو شد. نمونه بارز این نزدیکی، به صورت اتحاد در سوریه مشاهده شد که نتیجه آن پایان جنگ داخلی بلندمدت و ویرانگر این کشور بود.

سامانه روسی در قلمروی متحد آمریکا

در چند ماهه اخیر اما بر سردی روابط آمریکا و ترکیه افزوده شد. موضوع خرید سامانه دفاع موشکی اس ۴۰۰ روسیه به مهمترین محور تنش در روابط ترکیه با آمریکا و در نهایت ناتو تبدیل شده است. این واقعه با انتشار رسمی خبر دریافت اولین محموله از بخش‌های نخستین این قرار داد وارد مرحله تازه ای شد. ترکیه چند گردان اس ۴۰۰ را به مبلغ حدود ۲.۵ میلیارد دلار از روسیه خریداری کرده بود که نخستین بخش از این محموله که قرار است در سه مرحله تحویل شود، با سه هواپیما در فرودگاه پایگاه مرتد در نزدیکی آنکارا تحویل مقامات ترک شد.

این خبر در حالی از سوی خبرگزاری روسی «اسپوتنیک» به صورت رسمی مورد تأیید قرار گرفت که برخی منابع در ایالات متحده از احتمال تحریم بیشتر ترکیه از سوی واشنگتن خبر می‌دهند. پیش از این کاخ سفید اعلام کرده بود در صورتی که آنکارا از خرید این سامانه موشکی روسی منصرف نشود هدف فشار آمریکا قرار می‌گیرد، به ویژه آنکه ایالات متحده در زمینه همکاری ساخت جنگنده‌های اف ۳۵ و آموزش خلبانان ترک بازبینی را انجام خواهد داد. این هشدار مدتی قبل از سوی «مورگان اورتاگوس» سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا هم بیان شده بود به گونه‌ای که وی حتی تهدید کرد که بقیه هواپیماهای خریداری شده ترکیه به این کشور تحویل داده نمی‌شود.

گفتنی است چندی قبل ترکیه قرارداد بیش از ۱۱ میلیارد دلاری را برای خرید ۱۰۰ فروند از این هواپیماها با شرکت‌های آمریکایی امضا کرد. آنکارا تاکنون به صورت نمادین دو فروند از این جنگنده‌ها را دریافت کرده است.واشنگتن حتی به آنکارا وعده داد در صورت کناره‌گیری از این معامله با مسکو حاضر است سامانه‌های موشکی پاتریوت بیشتری را در اختیار ترکیه قرار دهد. مقاومت دولت ترکیه در برابر پیشنهادات و تهدیدهای آمریکا موجب شد تا این مناقشه به چالش اساسی برای اعضای ناتو به ویژه ایالات متحده تبدیل شود زیرا گمان می‌رود موجب رخنه مسکو به درون مهمترین اهرم نظامی غرب تفسیر می‌کند.

طبق گزارش رسانه‌های غربی واشنگتن تلاش دارد پاسخ محکمی را به این اقدام آنکارا انجام دهد. پیش بینی می‌شود ترامپ بر اساس قانون مقابله تحریمی کاخ سفید (CAATSA) بین پنج تا ۱۲ اقدام تنبیهی را علیه ترکیه به علت خرید تسلیحات از روسیه برقرار سازد. نباید فراموش کرد که ترکیه یکی از بزرگترین ارتش‌های موجود در سازمان ناتو است و سوگیری‌های سیاسی آن می‌تواند تأثیر چشمگیری را بر کل این مجموعه داشته باشد. نشریه «فارین افرز» آغاز ایجاد شکاف میان دو متحد را از موضوع عراق و سوریه عنوان و تاکید کرد این چالش حتی ممکن است باعث به دردسر افتادن و اختلاف بیشتر در ناتو شود.

تداخل سامانه‌های تسلیحاتی غربی و شرقی

سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در واکنش به تحولات فوق به صورت رسمی در بیانیه‌ای ابراز داشت که در مورد پیامدهای احتمالی نیّت واقعی ترکیه در خرید اس ۴۰۰ نگران است. کاخ سفید هم اعتقاد دارد استفاده همزمان ترکیه از سامانه موشکی روسی در کنار هواپیماهای جنگی آمریکایی باعث می‌شود تا فناوری‌های محرمانه‌ای که در این جنگنده رادارگریز مورد استفاده قرار گرفته است فاش شود و مسکو به زیرساخت‌های نظامی پنتاگون دست پیدا کند. شبکه خبری «سی. بی. سی» نیز با بیان این نکته که معامله میان روسیه و ترکیه باعث آشفتگی ناتو و ایالات متحده شده، به نقل از مقام‌های آمریکایی آورده است اس ۴۰۰ با سیستم‌های مورد استفاده در ناتو سازگار نیست و از این رو می‌تواند تهدیدی برای آنها و هواپیماهای آمریکایی به حساب بیاید.گزارش این شبکه تلویزیونی معتقد است اجرای این قرارداد باعث فرار سرمایه‌گذاران از ترکیه خواهد شد زیرا به دشمنی ترامپ با ترکیه دامن می‌زند و ارزش لیر را بیش از گذشته کاهش خواهد داد.

در مقابل مقام‌های دولت ترکیه اعتقاد دارند این سیستم از جمله احتیاجات استراتژیک ترکیه در حوزه دفاعی است به ویژه آنکه مرزهای جنوبی این کشور در کنار عراق و سوریه را امن می‌سازد. این درحالی است که به اعتقاد آنها پیشنهادات اروپا و ایالات متحده گزینه جایگزین معتبر و خوبی را ارائه نمی‌کرد. طبق گزاش «نیویورک‌تایمز» یکی از دلایل مخالفت واشنگتن آن است که حضور فناوری روسی در قلمروی یک کشور عضو ناتو را خطرناک می‌داند. مقام‌های آمریکایی از این موضوع هراس دارند که اقدام فوق موجب کسب اطلاعات بیشتر روسیه از سیستم‌ها و جنگنده‌های آمریکایی می‌شود که بخشی از زرادخانه ترکیه را تشکیل می‌دهند. این هواپیماها از جمله پیشرفته‌ترین تسلیحات آمریکایی هستند. البته در مقابل ناتو هم با دسترسی ترکیه به اس ۴۰۰ قادر می‌شود تا به برخی از اسرار نظامی روسیه دست پیدا کند.تارنمای نشریه «Air Force Times» هم بر این باور است با اقدام ترکیه برای سیستم‌های دیگر نظامی که در این کشور فعال هستند مخاطراتی ایجاد می‌شود. در این وضعیت ساختار و کدهایی که همه اعضای ناتو در حوزه نیروهای زمینی، دریایی و هوایی مورد استفاده قرار می‌دهند در دسترس مسکو خواهد بود. از سوی دیگر از نظر کارشناسان نظامی در غرب معامله سامانه موشکی روسی می‌تواند در حوزه هواپیماهای رادارگریز، پهپادها، موشک‌های بالستیک و حتی جنگ الکترونیک برای ناتو دردسرآفرین باشد.

اف -۳۵‌ها، «کمربند و جاده» آمریکاست

پروژه امنیتی و اقتصادی جهان‌گستری را تصویر کنید که هزینه‌ای بالغ بر یک تریلیون دلار دارد و اعضایش ۴۶ درصد از اقتصاد جهان را تشکیل می‌دهند؛ پروژه‌ای که هدف اصلی‌اش پیشبرد منافع و نفوذ کشور پیشروی این پروژه است حتی به قیمت وابستگی کشورهای کوچکتر. شرکت‌کنندگان در این پروژه برای حضورشان پاداش‌های بزرگ اقتصادی می‌گیرند اما پس از مدتی درمی‌یابند که خارج شدن از این شبکه برایشان به مراتب

هزینه‌بردارتر است.

به گزارش ایسنا، مجله فارن پالیسی در مقاله‌ای می‌نویسد: «شاید روزی، «ابتکار عمل کمربند و جاده» چین که ۴۰ درصد از اقتصاد جهان را برای زیرساخت‌های پراکنده خود در بر می‌گیرد، در این توصیف بگنجد؛ اما برنامه جنگنده‌های اف -۳۵ آمریکا در حال حاضر به وضوح همین تعریف را دارد؛ چیزی که آنپاس در روابط ترکیه و آمریکا را آشکارتر ساخته است. اخیرا آنکارا نخستین بخش از سیستم دفاع موشکی روسی اس -۴۰۰ را دریافت کرد که واشنگتن می‌گوید، با حضور ترکیه در کنسرسیوم اف -۳۵ در تضاد است. وزارت دفاع آمریکا آموزش خلبان‌های ترکیه‌ای را برای این جنگنده‌ها در پایگاه نیروی هوایی «لوک» در آریزونا متوقف کرده و کنگره نیز تهدید می‌کند ترکیه را به صورت کامل از این برنامه بیرون می‌اندازد. در بدترین سناریو برای ترکیه، آمریکا می‌تواند بر اساس «قانون مبارزه با دشمنان ایالات متحده از طریق اعمال تحریم‌ها»، تحریم‌های مختلفی را بر ترکیه اعمال کند که شامل عدم صدور ویزا، اعمال محدودیت بر صادرات سلاح به ترکیه و ممنوعیت دسترسی به نهادهای مالی

آمریکایی می‌شود.

اف-۳۵، نسل پنجم هواپیماهایی با قابلیت بالا، به خاطر بودجه فراوانی که به آن اختصاص داده شده، تأخیرهای طولانی مدت و مشکلات و نقص‌های مربوط به طراحی، به شدت مورد انتقاد قرار دارد. هرچند این جنگنده بودجه پنتاگون را می‌بلعد و هدف انتقادهای زیادی است، هنوز در هیچ رقابت خریدی در مقابل سایر جنگنده‌ها شکست نخورده است. بسیاری از کشورها می‌توانند یک بندر بسازند؛ هرچند نه به ارزانی چین، اما ساخت سلاح حرف دیگری است. هنوز هیچ کشوری نتوانسته جنگنده‌ای چنین پیشرفته چون اف-۳۵ با هر هزینه‌ای بسازد. جنگنده‌های مدرن به هزاران زیر مجموعه با فناوری‌های مختلف و یک زنجیره پیچیده پشتیبانی نیاز دارند. هزینه‌های اولیه ساخت اف-۳۵ها به قدری سرسام آور است که این هزینه تنها درصورتی جبران می‌شود که بتوان تعداد زیادی از آنها را فروخت. زمانی که کشوری چندین فروند از این جنگنده‌ها را در ناوگان خود داشته باشد، به سختی می‌تواند به مدل‌های کمتر پیشرفته رضایت بدهد. به علاوه کشورهای عقب افتاده که با رقبای بالقوه‌ای روبرو هستند که جنگنده‌های پیشرفته‌تر و بزرگ‌تر را خریده‌اند، برای پیوستن به این برنامه تحت فشار قرار می‌گیرند.

چین به دلیل استفاده از اعمال بدهی‌های اجباری در پروژه کمربند و جاده به کشورهای عضو مورد انتقاد است و نمونه آن هم اجاره ۹۹ ساله بندری در سریلانکا پس از آن است که این کشور نتوانست بازپرداخت وامی را که گرفته بود، بپردازد. وزارت دفاع چین اخیراً تأیید کرد که این ابتکار عمل مؤلفه‌های نظامی هم دارد.

اما برنامه اف-۳۵ فراتر از اینهاست. این برنامه امنیت یک کشور را برای چندین دهه به ایالات متحده متکی می‌کند و واشنگتن از این مساله به عنوان اهرم فشار بهره می‌برد. در سال ۲۰۰۵، این کشور دسترسی اسرائیل به این برنامه را به تلافی فروش قطعات پهپادی به چین به حالت تعلیق درآورد و اسرائیل بلافاصله این فروش را متوقف کرد. اگرچه پنتاگون تخمین می‌زند یافتن جایگزینی به جای ترکیه تنها تاخیری چند ماهه به وجود می‌آورد اما جبران چنین خسارتی برای طرف ترکی به این آسانی نخواهد بود. ترکیه بیش از اینها به شبکه اف-۳۵ وابسته است چون صنعت هوانوردی ترکیه تعدادی از قطعات این جنگنده‌ها را تولید می‌کند. اگر آمریکا پای ترکیه را از این برنامه ببرد، ترکیه با ضرر بزرگی روبرو می‌شود. در حالی که پنتاگون برآورد می‌کند یافتن جایگزینی برای ترکیه بیش از چند ماه به طول نمی‌انجامد اما خطوط تولید ترکیه قادر نیستند تا به این راحتی خودشان را با این مساله انطباق دهند و انتظار می‌رود ۱۲ میلیارد دلار صنعت تولید قطعات در ترکیه در معرض خطر بیفتد. این آمار ممکن است یک ضرر مالی برای برنامه تریلیون دلاری اف-۳۵ باشد اما به اندازه ارزش هشت ساله تمام صادرات هوافضای ترکیه است. بنابراین رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه اگر بخواهد آمریکا را دور بزند و بر خرید تسلیحات روسی اصرار بورزد هزینه‌ سنگینی را خواهد پرداخت.

پیش از آنکه آمریکا ارسال

اف-۳۵ها به ترکیه را در آوریل متوقف کند، بلژیک ۳۴ فروند، سنگاپور ۴۰ تا ۶۰ فروند و ژاپن ۱۰۵ فروند از آنها را سفارش داده بود که بیش از ۱۰۰ فروند ترکیه است. اگرچه دولت حاکم جنبش پنج ستاره ایتالیا پلتفورمی برای لغو این برنامه در پیش گرفت، اما از این روند دست کشید؛ وزیر دفاع ایتالیا در دسامبر ۲۰۱۸ اینگونه به پارلمان گزارش داد: این مساله واضح است که ما نمی‌توانیم نیروی هوایی خود را از یک ظرفیت بزرگ هوایی که ما را جلوتر از هر کشور دیگری قرار می‌دهد، محروم کنیم.

نسبت به شبکه جنگنده اف-۳۵، پیش‌بینی‌های خوش‌بینانه درباره پروژه کمربند و جاده وسعت بزرگ‌تر و کشورهای بیشتری را پوشش می‌دهد و از همه مهم‌تر، این ابتکار عمل خودش را یک ژنراتور و مولد همزیستی صلح‌آمیز و ثروت در یک مقیاس جهانی می‌داند. اما عضویت در برنامه جنگنده‌های اف-۳۵ مزیت‌های خودش را دارد که همان پرستیژ، دسترسی به فناوری و قراردادهای فرعی و روابط نزدیک امنیتی با آمریکا است. کشورهای مقتدر تعادلی میان استقلال و وابستگی بالقوه برقرار می‌کنند. شاید کمربند و جاده در آینده پیروز میدان باشد اما در حال حاضر، واقعیت به نفع نسخه آمریکایی آن است.

نسخه مناسب چاپ