باروری زمین ‏
 

‎۱۷ ژوئن روز بیابان‎زدایی در سراسر جهان است. فروسایی زمین در قلمروهای خشک، نیمه‌خشک و نم‌دار، همگی پیش‌زمینه به وجودآمدن نوبیابان‌هاست که رقم‌زننده آن بیشتر کنش‎های انسان است و سپس دگردیسی هوا. ‏

‎ ‎قلمروهای خشک مانند کشور ما مورد بهره‌برداری با شیب تند قرار گرفته اند. جنگل زدایی، چرای بیش از اندازه دام و روش کهن آبیاری همگی می‌توانند کشتزاری را که تا دیروز سبز بود، امروز سرخ کنند.

میلیون‌ها انسان جهان سوم اینک به سبب نوبیابان‌‌ها زندگی خود را رها کرده و در شهرهای بزرگ سرگردانند.‏

بیابان زدایی برای باروربودن دراز مدت زمین از بایسته‌هاست. ‏

کوشش‌هایی که در راستای بیابان‌زدایی در گذشته انجام پذیرفته همگی به شکست انجامیده و فروسایی زمین در سراسر جهان رو به وخامت گذاشته است. در پی نیاز به یافتن راهکاری نو، دولت‌های ۱۷۰ کشور جهان در ماه مارس سال ۲۰۰۲ م به کنوانسیون بیابان‌زدایی سازمان ملل پیوسته‌اند‎.‎‏ هدف از این پیمان، اجرای برنامه‏‎های نوآورانه و همکاری‌های جهانی است‎.

‎به موجب کنوانسیون بیابان‎زدایی پدیده‌های ویرانگر در پیدایش این فرآیند، گوناگون و بسیار پیچیده اند و پهنه گسترده‌ای را در بر می‌گیرند. ‏

کشورهایی که کمابیش با چالش نوبیابان‎ها دست به گریبانند در حال اجرای کنوانسیون از راه اجرای برنامه‎های ملی، میان منطقه‎ای و منطقه‎ای هستند. افریقا به سبب شدیدتر بودن پیشروی بیابان‎ها در درجه نخست اهمیت قرار دارد، سپس آسیا، آمریکای لاتین و قلمرو دریای کارائیب، شمال دریای مدیترانه و قسمت‌های مرکزی و شرقی اروپا را در بر می‎گیرد.

بر پایه تجربه‌های پیشین، بایستگی وجود حکومت مردم‌سالار و دموکراتیک در کنوانسیون مطرح شده است. این خود به مفهوم شرکت همه مردم در کنش‌های این‎چنینی و ایجاد محیطی خودجوش در زمینه مشارکت‌های مردمی ا‌ست با بدین شکل که بومیان هر یک این امکان را بیابند که در محافظت زمین از فروسایی سهیم شوند‎.

‎ ‎به سبب برنامه‎های مردمی از این دست، مسئولیت از روی دوش دولت‌ها برداشته نمی‌شود. اجرای برخی برنامه‌ها مانند تقویت زنان و تقویت کشاورزان فقط از دولت‎ها ساخته است. همچنین دولت‎ها می‎باید به سازمان‌های مردم نهاد محیط‎زیستی مجال برنامه‌ریزی نوآورانه دهند. گمانی نیست که همه برنامه‎ها باید در راستای پیشرفت و توسعه پایدار انجام گیرند.

برنامه‌های اجرایی کنوانسیون با شور در میان کشورهایی که به گونه‌ای در چالش‌اند با پدیده نوبیابان‌ها، باید با همکاری دلسوزان و سازمان‌های مردم نهاد انجام گیرند. این روند سبب بالارفتن میزان هماهنگی و نیز پیشرفت شبکه‌ای از یاری‌ها در جایی می‌شود که بیشترین دستاورد را خواهد داشت. از دیگر مزایای چنین برنامه‎هایی، به‌وجودآمدن پیمان‎نامه‌های شراکتی خواهد شد میان کشورهای درگیر و کشورهای امدادگر و سازمان‎های جهانی.

چشمداشت این است که کشورهای پیشرفته، سرمایه‎گذاری بنیادی برای برنامه‎های اجرایی در کشورهای درگیر داشته باشند و جهان سوم را تقویت کرده و در دسترسی به فناوری‌ها یاری‎شان دهند.

کنوانسیون فصل جدیدی را در ستیز با نوبیابان‌ها می‌گشاید اما این تازه آغاز راه است. کشورها باید به گونه ویژه در حال تجدیدنظر و بررسی برنامه‌های اجرایی شوند. دولت‎ها نیز به اموری مانند رشد و افزایش آگاهی، افزایش میزان تحصیلات جوانان و برنامه‎های آموزشی در کشورهای در حال پیشرفت توجه نشان دهند.

بی‌گمان در ادامه افزایش دمای هوا، مصرف آب‌ بالا می‌رود و آب‎ها با بخارشدن به همان‌جایی می‌روند که از آن‎جا آمده‌اند. گاهی در یک کشور، مصرف بی‌اندازه آب از تراز یاسطح ذخیره‌گاه‌های آب می‌کاهد ولی مصرف آب در ایران، منابع را نابود کرده است. ‏

البته با بارندگی امسال، تراز آب‌های سطحی خوب خواهد بود ولی آبخوان‌ها همچنان تهی خواهند ماند.‏‎ ‎شاید سه‌سال آینده، سال‌های ترسالی و پر بارانی باشد اما نه آن اندازه که کسری آب را جبران کند.‏‎ ‎البته شاید در برخی جاها مانند چابهار خاک کمی نم‌دار شود آن هم به سبب بهره‌مندی از موسم اقیانوس هند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ