تبعات خطرناک خروج آمریکا از پیمان«آی ان اف»
 

مقامات آمریکایی بلافاصله به دنبال خروج از پیمان «منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد» (INF) با روسیه از استقرار سریع موشک‌های جدید در آسیا خبر داده اند؛ اقدامی نگران کننده که بی تردید تنش‌ها را بین واشنگتن و مسکو افزایش داده و صلح جهانی را بیش از پیش به خطر خواهد انداخت.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، خبری جدید از ماجراجویی و اقدامات تنش زای آمریکا در سطح جهان انتشار یافت و آن به اظهارات «مارک اسپر» وزیر دفاع جدید این کشور مربوط می‌شد. وی در جریان نخستین سفر یک هفته‌ای خود به آسیا با اشاره به رفع محدودیت‌های ناشی از پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد (آی ‌ان ‌اف) از استقرار موشک‌های آمریکایی در این قاره پهناور در آینده ای نزدیک خبر داد.اظهارات وزیر دفاع جدید آمریکا درست یک روز بعد از تصمیم این کشور برای خروج از پیمان مذکور صورت گرفت. آمریکا بعد از چند سال کشمکش با روسیه بر سر پیمان آی ‌ان ‌اف، رسما آن را ترک کرد. اختلاف آمریکا و روسیه بر سر این پیمان از زمانی آغاز شد که «دونالد ترامپ» به ریاست جمهوری آمریکا به کاخ سفید راه یافت.به رغم برخورداری آمریکا از بزرگترین ارتش جهان و پیشرفته‌ترین جنگ افزارهای روز، ترامپ همواره روسیه را ناقض توافق معرفی می کرد و سیستم موشکی جدید میان‌برد «۹M729» روسی را که ناتو از آن تحت عنوان «SSC-8» نام می‌برد، نقض کننده مفاد پیمان ارزیابی می کرد؛ ادعایی که مقامات کاخ کرملین همواره آن را رد کرده اند.تداوم جنجال‌ها و تنش‌ها در این زمینه باعث شد تا در ماه‌های پایانی پارسال ترامپ دستور تعلیق اجرای پیمان مذکور را صادر کند. رئیس جمهوری آمریکا در بیانیه خود اظهار کرد که روند خروج «تا شش ماه به طول خواهد انجامید، مگر آنکه روسیه با نابود کردن همه موشک‌ها، پرتابگرها و تجهیزاتی که ناقض متن پیمان هستند، به تعهداتش عمل کند. لازم به توضیح است پیمان آی ان اف یا منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد، پیمانی است که حدود سه دهه پیش (۱۹۸۷ میلادی) بین «رونالد ریگان» رئیس جمهوری آمریکا و «میخائیل گورباچف» آخرین رهبر اتحاد جماهیر شوروی به امضا رسید و بر پایه آن، تولید و آزمایش موشک‌های کوتاه برد ۵۰۰ کیلومتر تا میان بردهایی ۵۵۰۰ کیلومتری (در مجموع ۳۰۰ تا ۳۴۰۰ مایل) از سوی دو طرف منع شد.

گورباچف ۸۸ ساله هنوز در قید حیات است و بعد از شنیدن خبر خروج آمریکا از توافق موشکی در گفت وگو با خبرگزاری «اینترفاکس» روسیه این اقدام آمریکا را آغازی برای مسابقه جدید تسلیحاتی و شروع هرج و مرج در جهان ارزیابی کرد و گفت: پایان این پیمان برای جامعه جهانی مفید نخواهد بود و این گام نه تنها موجب تضعیف امنیت در اروپا می شود بلکه ناامنی را در جهان رقم خواهد زد.

پیشتر نیز «ولادیمیر پوتین» رئیس جمهوری روسیه، جهان را از اقدامات خطرناک آمریکای ترامپ آگاه کرده بود. وی هفدهم خردادماه در جریان همایش اقتصادی سن پترزبورگ به شدت سیاست‌های زیاده خواهانه و سلطه جویانه ترامپ را زیر سوال برد و آمریکا را تهدید کننده صلح جهانی معرفی کرد. او همچنین هشدار داد که جهان به سمتی در حرکت است که قوانین یک کشور یا گروهی از کشورهای قدرتمند، جایگزین قوانین بین‌المللی می شود. به رغم شعارهای انتخاباتی ترامپ مبنی بر کاهش هزینه‌های نظامی اما بودجه نظامی این کشور در دولت وی افزایش چشمگیری پیدا کرده است؛ موضوعی که مدتی پیش در جریان نشست پوتین با مدیران خبرگزاری‌های شاخص جهان که مدیر عامل خبرگزاری «ایرنا» نیز در آن حضور داست، مورد توجه قرار گرفت.

رئیس جمهوری روسیه در آن نشست تاکید کرد: آمریکا با ۷۰۰ میلیارد دلار بودجه نظامی، بزرگترین ارتش جهان را دارد و بودجه نظامی این کشور از مجموع جهان بیشتر است.تنها روسیه نگران زیاده خواهی جهانی آمریکا نیست و دیگر بازیگران بین المللی هم از چنین وضعیتی ناراضی و در عین حال نسبت به پیامدهای آن نگران اند. مقامات اتحادیه اروپا که در دوره ترامپ به طور قابل ملاحظه ای از سیاست‌های کاخ سفید فاصله گرفته اند، در قبال خروج آمریکا از توافق با روسیه نیز اظهار نگرانی کرده اند.فرانسه و آلمان مهمترین بازیگران اثرگذار اتحادیه هستند که نسبت به این اقدام آمریکا نگران اند. وزارت امور خارجه فرانسه معتقد است که پایان این پیمان، خطر بی ثباتی در اروپا را افزایش می دهد و نظام بین المللی کنترل تسلیحات را از بین می برد. «هایکو ماس» وزیر امور خارجه آلمان هم نسبت به تبعات آن هشدار داده و تاکید کرده «چالش‌هایی که حالا در پیش رو هستند با توجه به پایان این توافق بزرگتر شده و این چالش‌ها دیگر تنها محدود به اروپا نمی شوند.جدا از رفع محدودیت‌های آمریکا در پی خروج از پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد، کاخ سفید هدف دیگری را از این اقدام دنبال می‌کند و آن هدف چین است. در همین ارتباط بود که وزیر دفاع آمریکا دیروز گفت که «۸۰ درصد تسلیحات چین مشمول محدودیت‌های پیمان آی‌ان‌اف است و واشینگتن می‌خواهد به توانایی مشابهی در این زمینه برسد.کارشناسان حوزه بین الملل بر این باورند آمریکا برای عقب نیفتادن از توان نظامی چین به عنوان بزرگترین رقیب خود که عضو پیمان هم نبوده، از آی ان اف خارج شده است. اما دیدگاهی دیگر نیز وجود دارد که معتقد است با این اقدام آمریکا، روسیه و چین نه تنها با ترامپ به توافقی مشابه قبل دست نخواهند زد بلکه سیاست‌های همسوتری را در قبال کاخ سفید دنبال خواهند کرد.

راهبرد موشکی ترامپ برای مقابله با قدرت چین

تحلیلگران اعتقاد دارند خروج آمریکا از پیمان موشک‌های میانبرد و اعلام خبر استقرار موشک‌های این کشور در آسیا حکایت از آن دارد کاخ سفید به شدت از قدرت روبه رشد پکن هراس دارد به همین دلیل یک استراتژی بازدارنده را در مقابل پکن در پیش گرفته است. در چند روز اخیر دولت آمریکا خبرهای گوناگونی را در مورد تسلیحات موشکی مخابره کرد که بخشی از آن‌ها به قاره آسیا مربوط می شد. پس از آنکه دونالد ترامپ خروج آمریکا از پیمان موشکی با اتحاد جماهیر شوروی را به صورت رسمی اعلام کرد، کاخ سفید دو موضوع مهم را در این حوزه منتشر ساخت. گذشته از اظهارنظر ترامپ در مورد آزمایش‌های موشکی اخیر کره شمالی که برای کشورهای منطقه دارای اهمیت است، نکته مهم تر تصمیم کاخ سفید برای استقرار سریع موشک‌های میانبرد آمریکا در بخش‌های مختلف آسیا بود که «مارک اسپر» وزیر دفاع آمریکا در استرالیا آن را رسانه ای کرد.بسیاری از تحلیلگران و رسانه‌ها اگرچه هدف اصلی و راهبردی ایالات متحده را مقابله با قدرت روز افزون چین و ارسال پیام برای مسکو ارزیابی می کنند اما نسبت به پیامدهای خطرناک این سیاست هشدار می دهند. نکته مهم و کلیدی اما آن است که اعلام تمایل آمریکا برای انجام چنین اقدامی درست پس از خروج واشنگتن از پیمان «منع موشک‌های هسته‌ای میانبرد» (Intermediate Nuclear Forces agreement) با مسکو رسانه ای شد. یک روز پس از فروپاشی این پیمان رئیس جمهوری آمریکا از امضای پیمان موشکی جدید با روسیه و چین هم سخن گفت.

پیمان منع تولید و آزمایش موشک‌‌های هسته‌ای کوتاه‌ برد و میانبرد، در سال ۱۹۸۷، میان «رونالد ریگان» رئیس‌ جمهوری آمریکا و «میخائیل گورباچف» رهبر اتحاد جماهیر شوروی به امضا رسید. در این پیمان دو طرف متعهد شدند از توسعه، تولید و بکارگیری موشک‌های با برد بین ۵۰۰ تا ۵۵۰۰ کیلومتر خودداری کنند. بازرسی ۱۰ ساله از پایگاه‌های موشکی و نابودی تدریجی بخشی از موشک‌ها و تعیین تعداد مشخصی از آن‌ها برای هر یک از دو کشور ازجمله مفاد این پیمان بود که در سال‌های گذشته به اجرا در آمدند. اگرچه هنوز از محل استقرار این سامانه‌های موشکی با برد متوسط خبری فاش نشده است اما دولت ترامپ به اندازه‌ای در انجام این امر عجله دارد که اعلام کرده است در یک یا دو ماه آینده این فرایند را آغاز می کند.

اسپر معتقد است کاخ سفید پس از خروج رسمی از پیمان موشکی با مسکو آزاد است که هر تصمیمی را در مورد استقرار موشک‌های خود اتخاذ کند. وی تصریح کرد چین هم باید با این موضوع کنار بیاید زیرا به باور پنتاگون زرادخانه تسلیحاتی پکن مملو از سلاح‌های غیرمجاز است بنابراین پکن نباید از تصمیم واشنگتن متعجب شود.تصمیمات اخیر موشکی در کنار جنگ تجاری که ترامپ با چین به راه انداخته است نشان از جدیت واشنگتن برای اتخاذ یک استراتژی بازدارنده در مقابل پکن به عنوان مهمترین کشور تهدیدکننده جایگاه آمریکا دارد.

ژاپن مهمترین گزینه برای میزبانی از موشک‌های آمریکایی

به اعتقاد کارشناسان هدف آمریکا هرچه باشد در صورت کنترل نشدن شرایط این فرایند به تشدید مسابقه تسلیحاتی و افزایش نگرانی‌ها در جهان منجر می شود.با این حال تحلیلگران اعتقاد دارند کاخ سفید با اعلام این خبر تلاش می کند تا چین را در زمینه دستیابی به یک توافق و شفافیت تسلیحاتی علاقه مند سازد. احساس تهدید از سوی چین حتی ممکن است در آینده هندوستان را هم برای پیوستن به یک پیمان مشترک در کنار روسیه و آمریکا ترغیب کند. مقام‌های آمریکایی معتقد هستند این سه کشور به ویژه روسیه و چین ظرفیت‌های عظیمی از تسلیحات ممنوعه را در اختیار گرفته اند؛ واشنگتن مدعی است مسکو به پیمان‌های موشکی عمل نکرده است و پکن هم مخفیانه توان تسلیحات هسته ای و موشکی خود را به شدت ارتقا بخشیده است. بر همین مبنا است که خبرگزاری فرانسه یکی از دلایل خروج آمریکا از پیمان منع موشک‌‌های هسته‌‌ای میانبرد (INF) را حضور نداشتن چین در آن دانست زیرا پکن از ظرفیت‌های محدودکننده این توافق برای دیگر قدرت‌ها استفاده می کند. آمریکا در چند سال اخیر همواره روسیه را هم به نقض این پیمان موشکی متهم کرده است.این موضوعی است که رسانه‌ها در ایالات متحده و چین هم به آن اشاره می کنند.

روزنامه «نیویورک تایمز» در گزارشی پایان پیمان موشکی عصر جنگ سرد را باهدف مقابله با چین توصیف کرد و افزود مقام‌های دولت ترامپ مدعی هستند که توافق آی.ان.اف دست آن‌ها را برای مقابله با چین بسته بود. از طرف دیگر روسیه نیز پیمان را به درستی رعایت نمی کرد پس کاخ سفید لزومی ندید که در این توافق باقی بماند.تصمیمات اخیر موشکی در کنار جنگ تجاری که ترامپ با چین به راه انداخته است نشان از جدیت واشنگتن برای اتخاذ یک استراتژی بازدارنده در مقابل پکن به عنوان مهمترین کشور تهدیدکننده جایگاه آمریکا دارد.با هر تحلیلی که به این تصمیم آمریکا نگریسته شود مرگ این پیمان به هراس در مورد تشدید مسابقه تسلیحاتی دامن زده است. بنا بر تحلیل این روزنامه آمریکایی، هدف این سخن ترامپ که توافق موشکی جدیدی باید امضا شود به طور قطع رقیب دیرینه یعنی مسکو نیست، بلکه مخاطب آن چین است که با توسعه سریع نظامی خود، از نظر آمریکا به رقیبی به مراتب مهمتر از روسیه تبدیل شده است. کارشناسان آمریکایی اعتقاد دارند در زمان امضای توافق موشکی (آی.ان.اف) در سال ۱۹۸۷ توانایی موشکی چین در سطح بسیار پایین و غیرقابل محاسبه ای قرار داشت اما اکنون شرایط این کشور به شدت تغییر کرده است.پکن نیز از این موضوع اطلاع دارد که هدف اصلی تصمیمات اخیر کاخ سفید مقابله با چین است. روزنامه چینی «South China Morning Post » آورده است واشنگتن اکنون برای مقابله با پکن احساس آزادی عمل می کند زیرا مقام‌های کاخ سفید اعتقاد دارند هم ایالات متحده و هم چین دیگر امضاکننده این پیمان محدودیت ساز محسوب نمی شوند. واکنش مسکو به این اقدام واشنگتن در کنار نزدیک شدن به پایان دوره توافق موشکی «استارت جدید» در سال ۲۰۲۱، هراس از تشدید مسابقه تسلیحاتی را دوچندان کرده است.

گزارش روزنامه نیویورک تایمز آورده است اروپا تمایلی به میزبانی از موشک‌های آمریکایی ندارد بنابراین کاخ سفید به دنبال مکان‌های تازه است. به اعتقاد «گری سیمور» مدیر مرکز مطالعاتی دانشگاه برندیس و از کارشناسان برجسته تسلیحات هسته ای در دولت‌های پیشن آمریکا، مهمترین مکان‌هایی که آمریکا برای استقرار موشک‌های خود در نظر گرفته دو کشور کره جنوبی و ژاپن است که می تواند از آن مناطق بر چین احاطه خوبی داشته باشد.

رئیس جمهوری که با جهان سر جنگ دارد

«دونالد ترامپ» از زمان ورود به کاخ سفید تنش سیاسی، اقتصادی و تجاری واشنگتن با کشورهای جهان را به شدت افزایش داده و بی‌توجهی اش به هنجارهای جهانی و بی اعتبار کردن توافق و سازمان‌های بین المللی از جمله عواملی هستند که پیامد آن افزایش دشمنی‌ها با واشنگتن و انزوای سیاسی بوده است. بیشتر از ۳۰ ماه از آغاز ریاست جمهوری «دونالد ترامپ» گذشته است و در واقع نخستین دوره ریاست جمهوری وی در سراشیبی به سمت پایان در حرکت است. گذشته از موفقیت‌هایی که رئیس جمهوری آمریکا در عرصه داخلی این کشور به ویژه در حوزه اقتصاد و اشتغالزایی داشت، این دوره زمانی اما در عرصه بین المللی برای بزرگترین اقتصاد جهان با قدرتمندترین نیروی نظامی دنیا که ادعای رهبری جهان را هم دارد تقریبا هیچ دستاوردی نداشت. بیش از دوسال ونیم ریاست جمهوری ترامپ از تنش و درگیری با کشورها و رهبران جهان در عرصه بین المللی سرشار بود. این تقابل هم در فضای مجازی و هم در دنیای واقعی همچون نشست‌ها و کنفرانس‌های بین المللی کاملا مشهود بود.در حقیقت رئیس جمهوری آمریکا در این دوره به تقریبا همه کشورها از متحد نزدیک گرفته تا دشمنان چند ده ساله تاخت و جز رژیم صهیونیستی و چند کشور عرب خاورمیانه هیچ دوستی را برای خود باقی نگذاشت. جالب اینجاست حتی دوستان انگشت شماری که ترامپ برای خود نگاه داشت هم از سوی رئیس جمهوری آمریکا با القابی توهین آمیز همچون انگل یا طفیلی تصویر شدند که واشنگتن بر آن‌ها منّت می‌گذارد و در قبال دریافت پول با آن‌ها دوست، مهربان و شریک باقی می ماند. مهمترین حربه ای که کاخ سفید آن را علیه مخالفان به اجرا در آورده است هم استفاده از تحریم‌های شدید و فشار اقتصادی برای مطیع کردن کشورها بود.نتیجه سیاست‌های چالشی ترامپ در قبال برخی کشورها به شرح زیر است:

انگلستان از جمله متحدان اصلی واشنگتن در قاره اروپا بوده است به گونه ای که برخی تحلیلگران این کشور را اهرم فشار واشنگتن بر اتحادیه اروپا می دانند. در دوره نخست وزیری «ترزا می» به تدریج این روابط نزدیک با موانع سختی روبرو شد. نزدیکی دیدگاه‌های ضدآمریکایی لندن به رویکرد کشورهای عضو اتحادیه اروپا در قبال مسائلی همچون برجام، تغییرات اقلیمی، ناتو و … موجب انتقادات تند کاخ سفید از دولت انگلیس شد. این تقابل حتی به انتشار توئیت‌های تندی از سوی ترامپ منجر شد که چهره‌های سیاسی در انگلیس آن را به عنوان دخالت در امور داخلی این کشور دانستند. ترکیه هم از متحدان سنتی و دیرپای آمریکا به شمار می رود که پس از سال‌ها همکاری اقتصادی و نظامی، در دوره ریاست جمهوری ترامپ این روابط تا مرز سقوط پیش رفت. وقوع یک کودتا در ترکیه و پیامدهای آن در کنار توافقات نظامی و استراتژیک این کشور به ویژه نزدیکی آنکارا به مسکو، بهانه‌ای شد که در نهایت تحریم‌های کاخ سفید علیه ترکیه را به همراه داشت. مکزیک نیز از جمله همسایگان آمریکا است که در گذشته روابط بسیار نزدیک تجاری و حتی سیاسی را با ایالات متحده راه اندازی کرده بود. گذشته از لغو برخی توافق‌های تجاری منطقه ای، در دوره ریاست جمهوری دونالد ترامپ اما موضوع مهاجران غیرقانونی و قاچاق مواد مخدر به بهانه‌هایی برای کاخ سفید تبدیل شدند تا رویکرد تهاجمی را درقبال این کشور در پیش بگیرد. وضع تعرفه واردات در کنار ساخت دیوار مرزی چند صد مایلی از جمله خط مشی‌هایی بودند که نارضایتی شدید دولتمردان مکزیک را به همراه داشتند.

ونزوئلا از جمله دیگر کشورهایی است که در چند دهه اخیر از نظر سیاسی موضعگیری‌های ضد آمریکایی آن برجسته بوده است اما در دوره ترامپ این تضادِ دیدگاه به دشمنی آشکار تبدیل شد. حمایت تمام عیار واشنگتن از «خوان گوایدو» رهبر مخالفان در کاراکاس، بحران داخلی در این کشور را به اوج رساند. در پاره ای از زمان‌ها حتی برخی تندروها در کاخ سفید موضوع دخالت نظامی آمریکا در ونزوئلا را نیز مطرح کردند. اگرچه در یکی دوسال اخیر تحریم‌های سختی از سوی آمریکا علیه ونزوئلا وضع شد، با این حال حمایت‌های روسیه و مقاومت «نیکلاس مادورو» رئیس جمهوری قانونی این کشور، دسیسه‌های واشنگتن را خنثی کرد.تنش تجاری همکاری میان آمریکا و چین به عنوان دو اقتصاد برتر، جهان را تحت تاثیر قرار داد زیرا این دو کشور یک جنگ تجاری کامل را در پیش گرفتند.

در دوره ریاست جمهوری ترامپ کسری تراز تجاری چند صد میلیارد دلاری واشنگتن با پکن و افزایش بدهی‌های خارجی آمریکا موجب شد تا این کشور تعرفه واردات از چین را به نحو بی سابقه ای افزایش بدهد. پکن هم در مقابل بر کالاهای آمریکایی تعرفه‌های مشابهی را وضع کرد. چند دور مذاکره مقام‌های ارشد دو کشور در کم کردن از آتش این جنگ تاکنون بی نتیجه بوده است.به تازگی دونالد ترامپ به توافق رئیس جمهوری پیشین آمریکا با کوبا در زمینه لغو تحریم‌ها پایان داد. در حالی که «باراک اوباما» در آخرین سال ریاست جمهوری خود تحریم‌های ۵۰ ساله واشنگتن علیه‌هاوانا را لغو کرد، ترامپ با یکطرفه خواندن این توافق، تحریم‌‌های جدیدی را علیه کوبا وضع کرد.

کاخ سفید با اعمال محدودیت‌های سفر برای اتباع و مقامات کوبایی، صنعت گردشگری و برنامه اعزام پزشک به خارج این کشور را هدف گرفت. دولت کوبا با محکوم کردن این اقدام، تصمیم ترامپ را شکست روابط دو کشور دانست که به دلیل استفاده از مشاوره و راه حل‌های نادرست حاصل شد.

تنش میان واشنگتن و پاریس از جمله آخرین دشمن تراشی‌های ترامپ برای ایالات متحده است. اقدام چند مدت قبل کاخ الیزه و مجلس فرانسه در افزایش مالیات بر فعالیت شرکت‌های بزرگ حوزه فناوری‌های دیجییتال و اینترنت خشم ترامپ را برانگیخت. طبق این قانون شرکت‌‌های بزرگ این عرصه که به صورت عمده آمریکایی هستند (همچون گوگل، فیسبوک و آمازون) باید مالیات بیشتری را به علت حضور در فرانسه پرداخت کنند.

نکته مهمتر آن است که برخی کشورهای دیگر اروپایی همچون اتریش، اسپانیا، ایتالیا و انگلستان هم اعلام کرده اند به زودی بر فعالیت این شرکت مالیات اضافی وضع می کنند. به نظر می رسد گفت وگوی تلفنی که روسای جمهوری دو کشور برای حل این چالش انجام داده بودند نتیجه مثبتی در بر نداشت. همین امر موجب شد تا ترامپ در پیام توئیتری خود اقدام دولت فرانسه را به نحو توهین آمیزی به عنوان «حماقت مکرون» قلمداد و تاکید کرد که به زودی واشنگتن اقدامات متقابلی را برای آن به اجرا در می آورد.تنش اقتصادی و تجاری آمریکا با آلمان و کانادا یا سخنان توهین آمیز ترامپ علیه دولت و ملت افغانستان در کنار بحران‌هایی که کاخ سفید با بی توجهی و خروج از توافق و سازمان‌های بین المللی انجام می دهد (همچون برهم زدن توافق هسته ای برجام با ایران) نیز نمونه‌های دیگری از خط مشی‌های دونالد ترامپ هستند که تنها صف مخالفان و دشمنان کاخ سفید را در این دوره طولانی‌تر کرده‌اند.

نسخه مناسب چاپ