تجلیل از مقام علمی حکیم ایرانی ابوریحان بیرونی
 

سرویس فرهنگی: نشست تخصصی بررسی آراء و اندیشه‌های ابوریحان بیرونی، حکیم، منجم و ریاضیدان ایرانی، روز چهارشنبه ۱۳ شهریور ماه در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار شد.

ابوریحان بیرونی در مدت زندگی پربرکت خود آثار فراوانی از خود به یادگار گذاشته و آنها را بر اساس موضوع طبقه بندی کرده و فهرست خوبی از آنها ارائه کرده است. وی در حوزه ریاضیات و نجوم، احجار کریمه و معدنیات، قبله‌شناسی و طول و عرض بلاد، استخراج اندازه زمین، طلوع و غروب خورشید، تحقیق و تفحص می کرد و در حوزه اندیشه فلسفی هم صاحبنظر بود و با دیدگاه‌های رازی مخالفت می‌کرد.

به گزارش خبرنگار ما، در این مراسم حسن بلخاری، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی طی اظهاراتی گفت: به عنوان یک ایرانی مفتخریم که در میان ملتی زندگی می کنیم که یکی از بزرگ‌ترین مغزهای علمی جهان در میان آنها زیسته است.

وی افزود: ابوریحان کتاب آثارالباقیه را در سال ۳۹۰ق نوشت که مصادف با سال ۱۰۰۰ میلادی است و این کتاب را از جمله آثاری دانسته که نیاز به تعلیقه و اضافات دارد. احتمال زیادی وجود دارد که این کتاب بعدها بازبینی شده باشد. در این کتاب بحث مهمی در باب نقد اسماعیلیه وجود دارد. او اسماعیلیه را فرقه ای جدید مانند فرقه‌های جاهلیت می‌داند و در تحلیل خود آنها را رسوا می‌کند و آرای آنها را سرقت علمی می داند.

بلخاری ادامه داد: ابوریحان به اسماعیلیه می‌گفت نباید نفس را در مقابل علم قرار داد و مشاهده و رویت تجربی و روایت‌هایی که از پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) نقد شده اولویت داد. ابوریحان از آن زمان به فکر تنقیح احادیث بوده است. چرا که حدیث فاسد نه تنها ریشه مؤمن بلکه ریشه علم را هم می زند. حدیث الزاماً سند نیست.

دکتر مهدی محقق، رئیس هیأت مدیره انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در این مراسم گفت: ابوریحان بیرونی یکی از چهره‌های درخشان علمی ماست و آثار فراوانی از خود به جای گذاشته است به ویژه کتاب التفهیم که به خواهش ریحانه دختر حسین خوارزمی نوشته شده اهمیت دارد کتاب دیگری به خواهش زرین گیس دختر قابوس بن وشمگیر نوشته است. این نشان دهنده اهمیت علمی خانم‌ها در آن زمان است. ابوریحان کتابی در باب رازی دارد که من آن را ترجمه کرده بودم. با اینکه ابوریحان به لحاظ اعتقادی مخالف رازی بود ولی او را دانشمند بزرگی می دانست و فهرست آثار او را نوشته و آنها را طبقه بندی کرده است.

دکتر غلامحسین رحیمی، استاد دانشگاه تربیت مدرس، طی سخنانی گفت: مدتی است توفیق دارم روی متن و محتوای آثار بیرونی و ابن سینا کار کنم. گفته شده ابوریحان بیرونی استاد ابوالبشر است. باید بدانیم چرا این لقب را به او داده‌اند. من طبیعیات بیرونی را در قالب یک مجموعه سه بخشی بررسی کردم و به پرسش‌های بیرونی و پاسخ‌های ابن سینا در این حوزه پرداختم. متونی که در دست داریم متون عربی هستند که توسط سید حسین نصر تصحیح شده و به چاپ رسیده اند. متن فارسی هم داریم که علامه دهخدا آن را در قالب کتاب شرح حال نابغه شهیر ایران ابوریحان‌بیرونی چاپ کرد. متن انگلیسی هم توسط یک ناشر خارجی فراهم شده است. پس هر سه متن عربی و فارسی و انگلیسی داریم که در آنها تعداد پرسش و پاسخ‌ها ۱۸ مورد است. وی افزود: قبل از ورود به پرسش و پاسخ باید توجه کنیم که علوم طبیعی در دو مسیر متفاوت شاخه نظری و شاخه تجربی رشد کردند و این تفکیک را باید مد نظر داشته باشیم.

دکتر محمد باقری، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران نیز در این مراسم گفت: درباره هزاره ابوریحان بیرونی پارسال به من گفتند سخنرانی کنم و به آثار دکتر مهدی محقق رجوع کردم و متوجه شدم که ما در آستانه هزارمین سال درگذشت بیرونی هستیم و تا جایی که اطلاع دارم در اصفهان قرار است این هزاره برگزار شود که البته باید آبرومند و در سطح بین‌المللی باشد. درباره اینکه برخی شک کردند آیا امسال هزار است یا نه باید بگویم که یکی از دانشمندان برجسته ازبک اثبات کرده وفات بیرونی سال ۴۴۰ق بود و الان هزاره ابوریحان است.

وی افزود: باید بگویم یکی از کتاب‌های او التفهیم آن قدر مهم است که حتی به ژاپنی هم ترجمه شده است.ابوریحان در مقدمه کتاب‌هایش از اوضاع نامساعد جامعه برای اهل علم شکایت می‌کند که این مختص همه دوره‌هاست و دانشمندان راستین توسط دانشمندان درجه دوم آزار می‌بینند. ابوریحان دانش را منشأ برتری آدم بر سایر موجودات می‌داند که او شیفته علم و پرکار و دقیق بود. او معتقد است شادی راستین فقط با کار علمی حاصل می شود. رابطه استاد و شاگردی به نحوی که شاگرد از شخصیت استاد چیزی بیاموزد در دانشگاه‌های ما وجود ندارد.

نسخه مناسب چاپ