تقارن جنجالی‌های دو سوی آتلانتیک
 

بسیاری از رسانه‌های جهان از شباهت‌های ظاهری و رفتاری «بوریس جانسون» نخست وزیر جدید انگلیس با «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا سخن می گویند. با وجود این، گروهی از تحلیلگران اعتقاد دارند دگرگونی مناسبات و نزدیکی روزافزون روابط لندن- واشنگتن در کوتاه مدت دور از ذهن است.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، انتخاب «بوریس جانسون» به عنوان نخست وزیر انگلیس با موجی از مشابه انگاری وی با «دونالد ترامپ» در افکار عمومی و رسانه‌های جهان همراه شد. تشابه ظاهری این دو در کنار برخی رویکردهای سیاسی تند و جنجالی در قبال مهاجران و دیدگاه‌های حمایتگرایانه در حوزه داخلی موجب شده‌اند تا برخی از به قدرت رسیدن ترامپِ انگلیس سخن بگویند. همین موضوع موجب نگرانی در قاره سبز هم شده است زیرا تصور می‌شود جانسون با اتخاذ خط مشی‌هایی مشابه با رئیس جمهوری آمریکا، نظم و همکاری در اروپا را دچار خدشه کند.

نکته مهم آن است که جانسون بر اجرای بی‌چون و چرای «برگزیت» تاکید می‌کند. به طور قطع خروج انگلیس از اتحادیه اروپا هزینه و بار سنگین اقتصادی را برای این کشور به همراه خواهد داشت و لندن برای جبران کمبود سرمایه و بازار باید شرکای تجاری مطمئنی را پیدا کند. بسیاری از تحلیلگران اعتقاد دارند لندن از مدت‌ها قبل به دنبال آن بود تا ایالات متحده را جایگزین بازارهای خود در اتحادیه اروپا کند. از این‌رو در آینده باید شاهد نزدیک تر شدن دو متحد در دو سوی آتلانتیک باشیم. دونالد ترامپ هم در مورد نخست وزیر جدید اظهار داشته است: انگلیسی‌ها به جانسون می‌گویند «ترامپِ بریتانیا» و این نکته خوبی است. آنها مرا دوست دارند و این همان چیزی است که آنها می‌خواهند و این چیزی است که آنها نیاز دارند. علاوه بر آنچه گفته شد نکات دیگری نیز در مورد ترامپ و جانسون وجود دارد که غیرقابل چشم پوشی است.

سال ۲۰۱۶ برای آنها ویژگی منحصر به فرد سیاسی داشت. ترامپ همان سال در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا پیروز شد و بوریس جانسون نیز در آن دوره با حمایت تمام و کمال از برگزیت، دوره جدیدی را در زندگی سیاسی خود آغاز کرد. همین نقطه عطف ابتدا وی را به منصب وزارت امور خارجه و سپس نخست وزیری انگلیس رساند.روزنامه «نیویورک تایمز» در گزارشی دونالد ترامپ و بوریس جانسون را متحدانی برای ایجاد اختلال دانسته و عنوان داشته از زمان به قدرت رسیدن دونالد ترامپ، انگلیس نتوانست چندان به کاخ سفید در پیشبرد سیاست خارجی کمک کند اما ممکن است این رویه در دوره نخست وزیری بوریس جانسون دگرگون شود. در هر صورت به نظر می‌رسد وی که به «BoJo» (بوجو) معروف شده است ردایی همانند ترامپ را بر تن کند.

به گفته «نیکلاس برنز» از کارکنان ارشد وزارت امور خارجه در دولت‌های پیشین آمریکا، انگلیس درگیر یک بحران وجودی شده است و ایالات متحده هم با مشکل مشابهی دست به گریبان است. رهبران هر دو کشور اما کاملاً غیرقابل پیش بینی هستند و به سرعت می‌توانند شرایط را تغییر دهند. جالب اینجا است که هر دو رهبر، انزوا را در دستور کار خود قرار داده‌اند. دونالد ترامپ در همان بدو حضور در اتاق بیضی کاخ سفید خروج از توافق‌های بین‌المللی و حتی ناتو را مطرح کرد. بوریس جانسون هم قبل از حضور در ساختمان شماره ۱۰ خیانبان داونینگ، خروج از اتحادیه اروپا را مجدانه دنبال می‌کند.

جانسون و تحکیم روابط لندن- واشنگتن

این سوال اکنون مطرح است که تغییر دولت در انگلیس می‌تواند به اتحاد بیشتر و عمیق‌تر لندن با واشنگتن منجر می‌شود؟ وقتی ترامپ از توافق هسته‌ای برجام خارج شد انگلیس در کنار آلمان و فرانسه و در مقابل آمریکا قرار گرفت تا برجام را زنده نگاه دارد. در حملات کاخ سفید به ناتو هم لندن به متحدان اروپایی خود اطمینان داد در کنار آنها خواهد ایستاد. در مورد شرکت چینی هوآوی هم لندن رویکردی متفاوت با واشنگتن را در پیش گرفت. البته همین سیاست‌ها بود که موجب انتقاد ترامپ از انگلیس و «ترزا می» شد.در شرایط کنونی اما شباهت‌های ترامپ و جانسون در کل کم نیستند و می‌توان انتظار داشت رابطه دو رهبر سیاسی در آینده نزدیک تر شود. در یکی از آخرین نمونه‌ها هر دوی آنها در مورد چالشی که گزارش‌های «کیم داروک» سفیر سابث انگلیس در واشنگتن در مورد ویژگی‌های رئیس جمهوری آمریکا ایجاد کرده بود، واکنش‌های همسویی نشان دادند.با این حل تحلیل تارنمای شبکه خبری «سی. ان. ان» می گوید که بوریس جانسون هیچگاه دوست دونالد ترامپ نبوده است. اگرچه رئیس جمهوری آمریکا از نامیدن جانسون به عنوان ترامپ انگلیس ابراز خوشحالی کرد اما وی از مدت‌ها قبل پیروزی جانسون را پیش بینی می‌کرد. این در حالی است که جانسون پیش از انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سال ۲۰۱۶ به صورت آشکار انتقادهای تندی را از ترامپ بیان کرد.

این اختلافات از سال ۲۰۱۵ پس از انتقاد ترامپ از شهر لندن که جانسون شهردار آن بود، رخ داد.سخنان اخیر ترامپ اما نشان می‌دهد که فعلاً وی دشمنی با جانسون را کنار گذاشته است و نخست وزیر جدید انگلیس را مردی خوب، باهوش توصیف می‌کند. با این حال ترامپ فاکتور مهمی در سیاست‌های انگلیس به شمار می‌رود زیرا به رغم این اختلاف نظرها، در چند مدت اخیر جانسون سخنی را ابراز نکرده که باعث ناراحتی و واکنش ترامپ شود. وی در عوض بر همکاری با کاخ سفید تاکید کرد که با حمایت ترامپ از برگزیت نیز همراه شد.همین نزدیکی دیدگاه‌ها موجب شد تا تارنمای روزنامه «یو.اس٫ ای توی» در گزارش خود نخستین نشست خبری ترامپ و جانسون را بسیار جذاب و تماشایی توصیف کند زیرا هر دوی آنها را چهره‌هایی اهل نمایش (شومَن) دانسته است.

به اعتقاد تحلیلگران از آنجا که دو کشور در دهه‌های اخیر روابط نزدیک نظامی و اقتصادی را تجربه کرده‌اند انتخاب جدید در لندن این مسیر را تغییر نخواهد داد. به اعتقاد «مت بیچ» از مدیران مرکز پژوهشی دانشگاه «هال»، جانسون هر نکته‌ای را که ترامپ می‌گوید یا در پیام رسان توئیتر نشر می‌دهد تأیید می‌کند؛ علاوه بر این هر دوی آنها از لحاظ ذهنی دارای شخصیت سیاسی منحصر به فردی هستند. اما درکل فرقی نمی‌کند چه کسی وارد ساختمان نخست وزیری می‌شود، آنها می‌دانند که باید با رئیس جمهوری آمریکا کنار بیایند زیرا به کار کردن با ترامپ نیازمند هستند.

با این حال به نوشته «نیویورک تایمز» پرونده ایران می‌تواند آزمون مهمی برای سنجش میزان نزدیکی جانسون به کاخ سفید باشد.البته برخی تحلیلگران به امکان بهبود روابط دو کشور با دیده تردید می‌نگرند. روزنامه «گاردین» در گزارشی در زمینه دورنمای این روابط آورده است اگرچه ترامپ به طرفدار نخست وزیر تازه تبدیل شده است اما هنوز مشخص نیست که آیا هماهنگی سیاسی واقعی میان دو کشور برقرار خواهد شد.در این راستا تحلیلگر این روزنامه، تردید دارد که فضای روابط دو کشور در کوتاه مدت تغییرات شگرفی را تجربه کند و به شدت ارتقا یابد. ترامپ و ترزا می هم کار خود را در ابتدا با روی خوش آغاز کردند اما روابط آنها به سرعت به علت مداخله رئیس جمهوری آمریکا در امور داخلی انگلیس به سردی گرائید.

طبق این تحلیل گویا ترامپ جانسون را به خاطر اظهارات چند سال قبل بخشیده و فعلاً جانسون از نگاه ترامپ، فردی استوار و باهوش است اما برخی تحلیلگران همچون «توماس رایت» مدیر مرکز اروپا آمریکا در اندیشکده «بروکینگز» اعتقاد دارند «به نظر نمی‌رسد روابط به زودی ارتقای زیادی پیدا کند. جانسون هم سیاست خارجی لندن را در راستای خواست کاخ سفید تغییر نمی‌دهد.

نگاه اتحادیه اروپا به انتخاب جدید لندن

انتخاب «بوریس جانسون» به عنوان رهبر حزب محافظه کار موجی از نگرانی را در اتحادیه اروپا موجب شده و به اعتقاد تحلیلگران از آنجاکه مهمترین وعده وی نهایی ساختن برگزیت است بنابراین مقام‌های اروپایی باید برخلاف گذشته، نخست وزیر تازه انگلستان را جدی بگیرند.اگرچه از مدتی قبل انتخاب «بوریس جانسون» به عنوان رهبر حزب محافظه کار و نخست وزیر انگلستان قابل پیش بینی بود با این حال از زمانی که این خبر به صورت رسمی اعلام شد ارزیابی دورنمای سیاست‌های لندن در حوزه‌های داخلی و بین المللی سخت شده است. وزیر امور خارجه پرحاشیه پیشین انگلیس که مدتی قبل به علت اختلاف نظر با «ترزا می» نخست وزیر پیشین استعفا داده بود اکنون باید سکان دیپلماسی و سیاست خارجی لندن را در دست بگیرد. وی باید چالش‌های بین المللی لندن را به نحوی حل و فصل کند که دیدگاه‌های مجلس عوام را نیز برآورده سازد.

بوریس جانسون سیاستمدار ۵۵ ساله ای است که مسئولیت شهرداری لندن و پست وزیر امور خارجه انگلیس را در سابقه کاری خود دارد. البته وی به واسطه برخی سخنان پوپولیستی و نژادپرستانه در دو منصب قبلی خود حاشیه‌های فراوانی را ایجاد کرد. البته تُرک تبار بودن وی هم به موضوع مورد توجه رسانه‌ها به ویژه در شبکه‌های اجتماعی تبدیل شده است. گفته می شود نیاکان جانسون از وزرای امپراتور عثمانی بودند که بعدها به انگلستان گریختند و نام خود را تغییر دادند.به طور قطع مهمترین پروژه ای که بوریس جانسون از بدو ورود به ساختمان شماره ۱۰ خیابان داونینگ دنبال می کند به سرانجام رساندن موضوع خروج انگلیس از اتحادیه اروپا یا «برگزیت» است. چالش اصلی نخست وزیر جدید انگلستان با مقام‌های اتحادیه اروپا نیز همین پروژه خواهد بود.

جانسون وعده داد تحت در هر شرایطی بریتانیا را تا آخر اکتبر، حدود سه ماه دیگر، از اتحادیه اروپا خارج می کند و فرآیند برگزیت را به سرانجام می‌رساند. در این چارچوب نحوه مدیریت روابط لندن با بروکسل اهمیت ویژه ای دارد؛ با این حال شباهت‌های رفتاری و سیاسی میان جانسون و «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا هم این هراس را در میان تحلیلگران و رسانه‌های اروپایی ایجاد کرده که در آینده ممکن است نظم قاره سبز با رفتارهای ترامپگونه لندن دچار خدشه شود.

عزم جدی بوریس جانسون برای اجرای برگزیت

تاریخ ۳۱ اکتبر (۹ آبان) برای انگلستان بسیار مهم و سرنوشت ساز خواهد بود زیرا این زمان آخرین ضرب الاجل برای خروج کامل این کشور از اتحادیه اروپا تعیین شده است. تنش‌ها از همان ساعات نخستین اعلام نخست وزیری جانسون آغاز شد زیرا وی عنوان کرد به دنبال آماده ساختن شرایط برای مذاکره مجدد با اتحادیه اروپا بر سر چگونگی برگزیت است. در مقابل بروکسل نیز اعلام داشت هیچ برنامه ای برای مذاکره دوباره با لندن ندارد و تاریخ فوق قابل تمدید یا تغییر نیست. از این رو رهبران کشورهای اروپایی ابراز امیدواری کردند جانسون همچون ترزا می به نحوی عمل کند که مانع اجرای سازوکارهای اتحادیه اروپا نشود.نشریه «سان» با اشاره تلویحی به چالش‌های اروپا، بر این باور است که بوریس جانسون از هم اکنون گروهی از حامیان سرسخت برگزیت را در دولت خود جمع می کند تا بتواند انگلستان را به هر شکل از اتحادیه اروپا خارج کند. به نظر می رسد وی کابینه خود را براساس همین هدف طراحی و مدیریت خواهد کرد.پیش از این هم برای انتخاب جانسون به عنوان رهبر حزب محافظه کار، چهره‌های پرنفوذی که به شدت مخالف ادامه حضور انگلستان در اتحادیه هستند، بسیار فعال بودند. «پریتی پاتال»، «دومنیک راب» و «آندرهآ لیدسام» در کنار «لی کین» و «جاکوب ریزماگ» از جمله این افراد هستند که احتمال حضور آن‌ها در کابینه زیاد است.

نگرانی اصلی اروپا خروج بدون توافق انگلیس از اتحادیه است زیرا جانسون تاکید کرد اگر مذاکره و توافق تازه قابل دستیابی نباشد وی مسیر برگزیت بدون توافق را دنبال و اجرا خواهد کرد. کارشناسان اقتصادی اروپا خروج بدون توافق انگلیس از اتحادیه اروپا را به دلیل حل نشدن برخی مسائل مهم میان دو طرف ناگوار می دانند به ویژه آنکه این تصمیم به صنایع انگلستان هم لطمات فراوانی را وارد می‌کند. باید این نکته را نیز عنوان داشت که دیدگاه‌های بوریس جانسون به اتحادیه در گذشته متناقض بوده است. وی در دوره ای از اقدامات بروکسل حمایت می کرد اما سپس در سال ۲۰۱۶ و پیش از همه پرسی برگزیت، مشکلات انگلستان را به علت حضور در این اتحادیه و قرار گرفتن تحت استعمار بروکسل ارزیابی کرد. با این حال وی چندی بعد بار دیگر از ساختار اروپا تمجید کرد.

تارنمای نشریه «پلیتیکو» مهمترین چالش جانسون را تعیین خط مشی‌ها درقبال اتحادیه اروپا دانست زیرا وی باید خود را به اروپا ثابت کند و نشان دهد فراتر از چیزی است که آن‌ها تاکنون درباره وی تصور می کردند. این گزارش افزود برخلاف نکاتی که در زمینه توانایی و هوش جانسون گفته می شود اروپایی‌ها چنین درکی را از جانسون واقعی ندارند. واکنش‌ها به نخست وزیری جانسون در سرتاسر قاره بیش از آنکه نگرانی‌های قابل توجهی را پدید بیاورد مایه طنز توام با شگفتی شد. از بروکسل تا برلین همه فهرستی از افراد را در ذهن دارند که می توانند بهتر از جانسون باشند.

در همین چارچوب روزنامه «گاردین» نیز پیروزی جانسون را حاصل انباشت بیش از دو دهه ای نادانی در میان محافظه کاران دانست و اضافه کرد: چنین تحولی از زمان پذیرش سیاست پوپولیستی اروپاهراسی (Europhobia) آغاز شد. این حزب اکنون رهبری را انتخاب کرد که شایستگی آن را داشت … اما این سیرک به جلو حرکت می کند و در نهایت کشوری درهم شکسته را برجای می گذارد.از این رو تحلیل گاردین نتیجه گرفت که بروکسل با بروز چنین شرایطی، احساس می کند که دوران چالش فرا رسیده است.طبق تحلیل پلیتیکو، در حالی که اروپایی‌ها با احترام و ترس به دونالد ترامپ نگاه می کنند اما هیچ کس از جانسون نمی ترسد. وی در خلال بیش از ۱۰ سال اخیر شخصیت سیاسی خود را نشان داد اما اکنون باید خود را به صورتی نمایش دهد که چهره طنزگونه و رفتارهای خنده آور وی به فراموشی سپرده شود. پس از سال‌ها که اروپا جانسون را جدی نگرفت در شرایط فعلی تغییر این دیدگاه بسیار سخت است. خطر این است که اروپایی‌ها اعتبار و توانایی جانسون را دست کم بگیرند و وی را در اجرای تهدیدها در مورد خروج از اتحادیه رها کند.

این گزارش تاکید دارد «این امر ممکن است به زنجیره ای از واکنش‌های فاجعه بار منجر شود» بنابراین رهبران اروپایی باید نگاه طنزگونه به جانسون را برای همیشه کنار بگذارند و با جدیت بیشتری با این موضوع برخورد کنند.

چالش‌های پیش روی جانسون

«بوریس جانسون» وزیر امور خارجه انگلیس در شرایطی به سمت نخست وزیری دست یافته که این کشور در عرصه داخلی و خارجی با بحران‌های سیاسی گوناگونی مواجه است که شکاف سیاسی در داخل، تنش با ایران و برگزیت از آن جمله اند.یکم مردادماه بالاخره نتایج رقابت‌های درون حزب حاکم محافظه کار انگلیس برای تعیین رهبری این حزب و نخست وزیر جدید مشخص شد. در رقابت‌هایی که طی هفته‌های اخیر بین «بوریس جانسون» و «جرمی‌هانت» وزرای امور خارجه قبلی و کنونی انگلیس برای تصدی پست نخست وزیری و جانشینی «ترزا می» صورت گرفت در نهایت جانسون پیروز شد.آنها در مناظره‌ها و برنامه‌های انتخاباتی خود تلاش کردند تا نظرات حدود ۲۰۰ هزار عضو حزب محافظه‌کار (توری) را به خود نزدیک کنند.

دیروز پس از شمارش آرا مشخص شد که از بین بیش از ۱۶۰ هزار عضو حزب محافظه کار شرکت کننده در این انتخابات، جانسون با کسب بیش از ۹۲ هزار رای بر‌هانت با ۴۶ هزار رای پیروز شده است. هر چند انتظار پیروزی جانسون دور از ذهن نبود اما این اختلاف چشمگیر آرا، بسیاری از ناظران را متعجب ساخت.جانسون در برهه ای به زمام امور انگلیس را به دست می گیرد که این کشور در داخل و خارج با بحران‌های متعددی مواجه است. در داخل، شکاف سیاسی از مدت‌ها پیش بر این کشور سایه افکنده است؛ شکاف بین احزاب مختلف و همچنین در درون حزب محافظه کار حاکم. تداوم همین بحران‌های سیاسی که باعث کناره گیری «دیوید کامرون» و متعاقب آن خانم می از قدرت شد. بنابراین جانسون یکی از اولویت‌های خود را بر محور وحدت و یکپارچگی داخلی قرار داده است. وی روز سه شنبه در جریان سخنرانی برای هم حزبی‌های خود، بر ضرورت بازگرداندن وحدت به کشور تاکید کرد و اظهار داشت که «زمان رقابت‌های انتخاباتی به پایان رسیده و اکنون زمان کار کردن برای متحد کردن کشور و حزب آغاز شده است».

به باور ناظران دستیابی به وحدت داخلی آن هم پس از سال‌ها تنش و چالش‌های داخلی امری دشوار به نظر می رسد. او ابتدا باید وحدت را به کابینه و هم حزبی‌های خود بازگرداند؛ حزبی که از درون چندپاره است.پیشتر برخی از مقامات دولت هشدار داده بودند در صورت انتخاب جانسون از سمت خود کناره گیری خواهند کرد که «فیلیپ‌هاموند» وزیر خزانه‌داری و «دیوید گوک» وزیر دادگستری از آن جمله اند. ضمن اینکه برخی از اعضای میانه رو حزب محافظه کار نیز تهدید کرده اند که حزب حاکم را ترک و به لیبرال دموکرات‌ها خواهند پیوست.در حوزه سیاست خارجی نیز دولت جانسون با چالش‌ها و بحران‌های سیاسی بزرگی مواجه است که اختلافات اخیر با ایران یکی از مهمترین چالش‌ها به شمار می رود. در هفته‌های اخیر تنش‌ها بین ایران و انگلیس بر سر نفتکش‌ها افزایش یافته است.

تازه‌ترین رخداد در این زمینه به روز جمعه ۲۸ تیرماه برمی گردد که نیروی دریایی سپاه پاسداران، بنا به درخواست سازمان بنادر و دریانوردی استان هرمزگان نفتکش انگلیسی را در تنگه هرمز توقیف کرد. این نفتکش با نام «استینا ایمپرو» از آن جهت توقیف شد که اصل «عبور بی ضرر» را نقض کرده بود. یکی از مصادیق اصل عبور بی ضرر، عدم خدشه به امنیت تردد کشتیرانی است؛ موضوعی که گفته می‌شود نفتکش انگلیسی نسبت به آن بی تفاوت بوده است.پیش از آن نیز انگلیس دست به اقدامی مشابه اما غیرقانونی زده بود و نیروی دریایی این کشور به همراه دولت محلی جبل الطارق با تحریکات واشنگتن پنجشنبه ۱۳ تیرماه نفت کش «گریس ۱» حامل نفت ایران را در جبل الطارق توقیف کرد و مدعی شد که نفتکش مذکور حامل دو میلیون بشکه نفت ایران به مقصد سوریه بوده است.اما یکی از بزرگترین چالش‌های پیش روی جانسون، برگزیت و جدایی انگلیس از پیکره اتحادیه است؛ موضوعی که تاکنون دو نخست وزیر قبلی این کشور را قربانی کرده است. تا به امروز تمامی طرح‌های خروج به بن بست رسیده و جانسون از جمله سیاستمدارانی است که به شدت از اجرای برگزیت حمایت می کند؛ اتفاقی که از نگاه او چه با توافق و چه بدون توافق تا ۳۱ اکتبر (نهم آبان ماه) باید انجام گیرد.اظهارات او مبنی بر خروج بدون توافق انگلیس از اتحادیه اروپا باعث شده تا سران اتحادیه پس از پیروزی جانسون احساس خطر کنند.

به عنوان نمونه «آنگلا مرکل» صدراعظم آلمان به جانسون توصیه کرده که سیاستی مسوولانه در جهت منافع انگلیس را در پیش گیرد. همچنین «خواکیم لنگ» مدیر عامل انجمن صنایع آلمان نیز نسبت به تبعات زیانبار خروج انگلیس از اتحادیه هشدار داده است. به باور ناظران، افزون بر وعده مجدانه جانسون مبنی بر خروج بدون تعهد از اتحادیه، نزدیکی وی به ترامپ نیز این گمانه زنی مبنی بر تحقق برگزیت را در آینده ای نزدیک تقویت نموده است.ترامپ که بعد از پیروزی جانسون از این رخداد استقبال کرده، حمایت بی چون و چرای او از جانسون قبل از انتخابات پارلمانی انگلیس نیز بر کسی پوشیده نبود. ترامپ چندی پیش در گفت وگو با نشریه «ساندی تایمز» به جانبداری از جانسون پرداخت و ضمن با استعداد خواندن او، اظهار کرد «من بازیگران مختلف را می‌شناسم. اما فکر می‌کنم بوریس کارش را خیلی خوب انجام خواهد داد. من معتقدم او برای این کار عالی است»؛ اظهاراتی که بسیاری از انگلیسی‌ها آن را به منزله مداخله آمریکا در امور کشور خود ارزیابی می کنند.

نسخه مناسب چاپ