ولیعهد سعودی روی فرش قرمز پرهزینه اتمی ها
جاده ابریشم مفر بن سلمان می شود؟
بخش دوم و پایانی
 

رسانه‌های عربی سفر اخیر ولیعهد سعودی به چند کشور آسیایی را از زوایای گوناگونی بررسی کرده اند. برخی سفر به پاکستان، هند و چین را مفری برای کاهش فشارهای بین المللی می دانند. شماری هم تردیدهایی را درباره تحقق وعده‌های سرمایه‌گذاری سعودی‌ها مطرح ساخته اند.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، «محمد بن سلمان» ولیعهد سعودی پس از سفر به شبه قاره و دیدار با سران پاکستان و هند، در آخرین ایستگاه تور آسیایی خود وارد چین شد. وی با «شی جین‌پینگ» رئیس‌ جمهوری چین دیدار کرد و تور آسیایی خود را در پکن به پایان برد. سفر بن سلمان به کشورهای آسیایی پنج ماه پس از ماجرای قتل «جمال خاشقجی» روزنامه‌نگار منتقد سعودی در کنسولگری عربستان سعودی در استانبول انجام شد. در این خصوص روزنامه «القدس العربی» چاپ لندن نوشت: سفر آسیایی بن سلمان ولیعهد سعودی تلاشی دوباره برای خروج از انزوایی است که او پس از ماجرای قتل خاشقچی در آن گرفتار شده است. پیش از این نیز بن سلمان در ۲۲ نوامبر سال گذشته میلادی برای رسیدن به این خواسته به کشورهای امارات، بحرین، مصر و تونس سفر کرد. او همچنین در نشست اقتصادی گروه جی ۲۰ در آرژانتین حضور یافت. رسانه‌های سعودی با برجسته سازی این سفرها و پررنگ نشان دادن مراسم استقبال از ولیعهد عربستان و دیدارهای او با رهبران تلاش کردند موضوع انزوای بن سلمان را سرپوش نهند، اما در برابر این اقدامات، رسانه‌های فرانسوی مخالفت‌ها با حضور بن سلمان در نشست اقتصادی گروه جی ۲۰ و تظاهرات مردم تونس در اعتراض به سفر بن سلمان به این کشور و انتقادها از ولیعهد در شبکه‌های اجتماعی را کانون توجه قرار دادند.

به نوشته این روزنامه، سفر اخیر با سفرهای گذشته وی متفاوت بود. او تلاش کرد در تور آسیایی خود مسائل اقتصادی را مطرح کند. در شرایطی که به دلیل نقش سعودی‌ها در قتل خاشقچی، انتقادها در عرصه بین المللی از عربستان ادامه دارد و کمیسیون اروپا چند روز پیش تلاش کرد عربستان را به دلیل اتهام پولشویی و حمایت مالی از تروریسم در فهرست سیاه قرار دهد، بن سلمان کوشید در سفر آسیایی روی ناکامی‌های عربستان سرپوش نهد. روزنامه القدس العربی در گزارشی دیگر اعلام مخالفت رهبران طالبان برای دیدار با بن سلمان در سفر به پاکستان را شکست دیپلماتیک برای عربستان و ولیعهد این کشور به شمار آورد. این گروه پیش از این هم حضور در مذاکرات صلح با آمریکا به میزبانی عربستان را رد کرده بود و خواهان برگزاری مذاکرات در قطر شده بود. بن سلمان در سفر به پاکستان امیدوار بود که از طریق دیدار با اعضای جریان طالبان این پیام را به طور ویژه به آمریکا برساند که عربستان بازیگر بزرگی است که نمی توان از آن چشم پوشی کند. اما اعضای طالبان با وجود فشارهای پاکستان بازهم حاضر به دیدار با بن سلمان نشدند. روزنامه «الشرق» قطر به نقل از روزنامه «گاردین» با طرح این پرسش که «آیا آسیایی‌ها می توانند بن سلمان را رو سفید کنند؟» نوشت: سفر آسیایی ولیعهد عربستان تلاشی برای رویارویی با منتقدان خود در غرب است. او با این سفرها می خواهد اینگونه وانمود کند که از نظر سیاسی منفور نیست. به نوشته روزنامه «رای الیوم» چاپ لندن، «نجاح العتیبی» تحلیلگر اندیشکده «الجزیره العربیه» معتقد است که ولیعهد عربستان با سفر اخیر خود خواسته است روابط خود را در آسیا تقویت سازد. به دنبال ماجرای قتل خاشقچی و مسائل دیگر، روابط ریاض و واشنگتن با تنش‌های مداومی همراه است. از سوی دیگر کشورهای اتحادیه اروپا تلاش می کنند ریاض را به دلیل پولشویی در فهرست سیاه قرار دهند. ماجرای قتل خاشقجی موجی از محکومیت‌های جهانی را به دنبال داشته و بسیاری از نمایندگان آمریکا از دولت این کشور خواسته است که از ولیعهد عربستان فاصله بگیرد.

به نوشته صفحه عربی شبکه خبری «رویترز»، ولیعهد عربستان با پاکستان توافقنامه‌های سرمایه گذاری به ارزش ۲۰ میلیارد دلار امضا کرده است. در دهلی نو هم بن سلمان فرصت‌های سرمایه گذاری میان عربستان و هند را بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار ارزیابی کرده است. روزنامه «العرب» چاپ لندن نوشت: سفر آسیایی ولیعهد سعودی و انعقاد قراردادهای اقتصادی گسترده با چین در زمینه صنایع پالایشگاهی و پتروشیمی، همکاری‌های راهبردی عربستان را تکمیل کرد. پیش از سفر به چین نیز ولیعهد عربستان در پاکستان و هند توافق‌هایی را با این دو کشور به امضا رساند که نقش ریاض را در آینده اقتصاد جهانی پررنگ تر می کند. روزنامه «الشرق الاوسط» عربستان هم در گزارشی ادعا کرد، سفر بن سلمان به پاکستان، هند و چین به طور آشکار نشان داد که وی در چارچوب نقشه راه مشخص خود برای پیاده کردن چشم انداز اقتصادی ۲۰۳۰ تلاش می کند. او تحولات بین المللی را در ارزیابی‌های خود در نظر گرفته است و به آسیا در مقایسه با جهان اهمیت بیشتری می دهد. بدون تردید چین در عرصه اقتصادی در قرن ۲۱ گوی سبقت را از دیگر کشورها ربوده است و همکاری با این کشور بدون تردید راهی برای تحقق رویای تحولات اقتصادی در عربستان است تا از تکیه به درآمدهای نفتی چشم پوشی شود. انرژی هنوز هم در روابط میان کشورها رکن اساسی است. با وجود اینکه سخنان بسیاری درباره استفاده از انرژی‌های جایگزین نفت به میان می‌آید اما در واقع نفت در دهه‌های آینده هم مهمترین مایع در عرصه اقتصادی خواهد بود. ده‌ها و حتی صدها میلیون چینی در دهه‌های آینده به نفت و گاز نیاز خواهند داشت و عربستان می تواند تامین کننده اساسی نیازهای چین در فضایی باشد که جغرافیایی سیاسی نفت تغییر پیدا کرده است. روزنامه «عربی ۲۱» مصر، از زاویه ای دیگر به سفر بن سلمان پرداخت. در این زمینه «احمد ذکر الله» استاد علوم اقتصادی در آکادمی روابط بین المللی استانبول به این رسانه مصری گفته است: نگاهی به تاریخ روابط و حجم مبادلات تجاری و همکاری اقتصادی عربستان و پاکستان نشان می دهد توافقنامه‌هایی که ولیعهد در سفر خود به اسلام آباد به امضا رسانده یک جهش بی سابقه در روابط دو کشور به شمار می رود. اما بیشتر ارقام و توافقنامه‌های سرمایه گذاری که عربستان از امضای آن خبر می دهد تنها جنبه رسانه ای دارد و جنبه عملی به خود نخواهد گرفت. به عنوان مثال «عبدالله بن عبدالعزیز» پادشاه سابق عربستان و «سلمان بن عبدالعزیز» پادشاه کنونی این کشور در سفرهای خود به مصر از امضای توافقنامه‌های سرمایه گذاری بسیار سخن به میان آوردند، اما تاکنون شاید حتی پنج درصد از این توافق نامه‌ها هم اجرایی نشده است.

هدف سفر بن سلمان برهم زدن تعامل منطقه بود

معاون اجرایی مرکز توسعه جهانی دانشگاه کلمبیای آمریکا، سفر محمد بن سلمان، شاهزاده سعودی به سه کشور آسیایی به ویژه هند و چین را برهم زدن تعامل میان ایران با این سه کشور مهم ارزیابی کرد.صفوان ام مصری، که تونسی الاصل است در سفری که به هند داشت در مصاحبه با پایگاه خبری ‘دی ان آی’ این کشور با عنوان ‘تغییر پویایی‌های خاورمیانه’ گفت: ‘این شاهزاده فاسد با دو هدف عمده این تور آسیایی را اجرایی کرد، ابتدا اینکه به هر نحو ممکن ارتباط حسنه هند و چین و تا حدودی پاکستان را با ایران مخدوش کند. از آنجایی که او با صدور فرمان قتل فجیع جمال خاشقچی، روزنامه نگار دوتابعیتی در ترکیه دیگر هیچ اعتبار سیاسی برای خود در جهان باقی نگذاشته بود و حتی همپیمانان غربی او (آمریکا و کشورهای اروپایی) نیز ارزشی برای او قائل نبوده و دیگر پذیرای او نیستند، او در وهله دوم سعی کرد بخش ناچیزی از این اعتبار از دست رفته خود در جهان را ترمیم کند.اما او با انتخاب دو کشور بزرگ جهان (هند و چین) و پاکستان به عنوان همسایه ایران، همچنان تلاش می‌کند به هر نحو ممکن مناسبات حسنه آنها با ایران را برهم زده و با ابزار ‘نفت’ به عنوان تاثیرگذارترین عامل جابجایی قدرت در خاورمیانه و حتی برخی مناطق دیگر جهان، دشمنی‌های خود را با ایران به اوج برساند.امروزه در وضعیت منازعات مداومی با برخی نشانه‌های خطرناک قرار داریم که برخی از آنها متاسفانه در خاورمیانه قرار دارند. به همین دلیل باید گفت که نفت همواره به عنوان یک عامل تاثیرگذار در تحولات خاورمیانه نقش داشته است، پس برخی کشورهای منطقه به ویژه عربستان سعودی امروزه می روند تا از این عامل برای ایجاد تغییرات بسیار خطرناک در این منطقه سود ببرند.از اینرو، باید عامل پویایی قدرت در منطقه را متاسفانه در این نوع انرژی (نفت) تعریف کرد که به طور بالقوه می تواند منشاء تنازعات پی در پی باشد که ادامه آن می تواند حتی به جنگ‌های غیرمتعارف در خاورمیانه و شاید دیگر مناطق جهان نیز ختم شود؛ همانگونه که موضوعات ‘تاریخی’ در قرن بیستم منشاء دو جنگ جهانی اول و دوم شده بود.بنابراین باید تاکید کرد در این میان، هند نه تنها از این سفر شاهزاده سعودی سودی نخواهد برد، بلکه حتی مناسبات حسنه فعلی خود با ایران را نیز خدشه دار خواهد کرد و از مواهب این ارتباط محروم خواهد شد.بنابراین، برای رهبران فعلی عربستان سعودی آنچه بیش از همه اهمیت دارد اهداف سیاسی و بعد اقتصادی است، چون ریاض به عنوان یک عضو موثر در سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) و یک همپیمان آمریکا و کشورهای عضو پیمان آتلانیک شمالی (ناتو) سعی دارد از نفت برای آتش افروزی در مناطق مختلف جهان بهره ببرد.در این بین برای دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا و برخی رهبران کشورهای غربی فرقی ندارد که عربستان سعودی از چه پیشینه سیاه در زمینه حقوق بشر برخوردار است، آنچه برای آنها مهم است این است تا با چشمپوشی از جنایات محمد بن سلمان و نگاه به بهره‌های مادی که وی برای آنها (غربی‌ها) دارد از وی به عنوان پدرخوانده کشورهای عربی و اسلامی برای اهداف بلند مدت منطقه ای علیه کشورهای پیشرویی چون ایران، تونس، قطر و برخی کشورهای دیگر استفاده کنند.بطور مثال، ریاض، ابوظبی و مصر از تونس متنفر هستند بدان سبب که می اندیشند مبادا سیستم مردمسالار در این کشور یک روز موجب آگاهی بخشی شهروندان کشورهای آنها شود و آنها روزی بخواهند همچون تونسی‌ها خواستار آزادی‌های مشابه سیاسی و اجتماعی و فرهنگی شوند.چون محمد بن سلمان برخلاف ظاهر قضیه که از انجام اصلاحات در کشورش تبلیغات می کند، همچنان بسیاری از آزادی‌های سیاسی و اجتماعی و حتی فرهنگی و دینی و حقوق زنان و دگراندیشان را نقض می کند و حتی منشاء بسیاری از اقدامات غیرانسانی در کشورهای دیگر به ویژه علیه مردم یمن است.

نمایشی از تناقضات سیاسی در شرم الشیخ

سران عرب و اروپایی در نشست شرم الشیخ راهکارهایی جهت مقابله با معضلات امنیتی مشترک از جمله تروریسم را در دستور کار دارند حال آنکه که ریشه این چالش را می توان در عملکرد برخی از حاضران این نشست جست.به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، شهر ساحلی شرم الشیخ در کرانه دریای سرخ، میهمانانی از خاورمیانه و اروپا را میزبانی کرد. این اجلاس که نخستین نشست مشترک میان کشورهای عربی و اروپایی در نوع خود محسوب می شود، بررسی مسایل مشترک و راه‌های مقابله با چالش‌های منطقه ای و جهانی از جمله تروریسم و مهاجرت غیرقانونی به اروپا را در دستور کار داد.شرکت کنندگان در این اجلاس با شعار «سرمایه گذاری با ثبات»، ضمن بررسی بحران‌های خاورمیانه، چگونگی تحقق ثبات و امنیت در منطقه، روند سازش در غرب آسیا و …، زمینه‌های توسعه همکاری‌های نظامی، روابط اقتصادی و سرمایه‌گذاری مشترک را مورد توجه قرار دادند. نشستی که میان کشورهای عضو اتحادیه عرب و اعضای اتحادیه اروپا در مصر برگزارشذ، در حالی مقابله با چالش‌های امنیتی خاورمیانه را کانون توجه قرار داده که در مورد ریشه‌های اصلی ایجاد ناامنی در منطقه آدرس غلط می دهد.

شکاف‌های سیاسی در شرم الشیخ

اجلاس شرم الشیخ بیش از آنکه نمایانگر اتحاد میان کشورهای عربی به منظور چاره اندیشی برای چالش‌های منطقه باشد، از فاصله میان کشورهای عربی نشان دارد. به رغم تلاش مصر و عربستان برای پر اهمیت جلوه دادن این نشست، حدود نیمی از سران عرب در آن حضور نیافتند. علت عمده سطح پایین مشارکت سران کشورهای عربی را می‌توان در اختلافات میان کشورها جست. «شیخ تمیم بن حمد آل ثانی» امیر قطر از غایبان مهم شرم الشیخ بود. تداوم اختلافات میان قطر با عربستان، امارات، مصر، و بحرین یک بار دیگر اسباب غیبت امیر قطر در همنشینی جمعی اعراب را فراهم کرده است. به جای امیر قطر «ابراهیم السهلاوی» نماینده این کشور در اتحادیه عرب در شرم الشیخ حضور دارد.«بشار اسد» از دیگر غایبانی است که به رغم تلاش‌ها برای دلجویی از او و بازگرداندنش به اتحادیه عرب، حاضر به همراهی با پایتخت‌های عربی و اروپایی در این اجلاس نشد.«محمد بن سلمان» به عنوان ولیعهد سعودی که این روزها سکان اداره کشور را به جای پدر بیمار خود در دست دارد، از دیگر غایبان شرم الشیخ بود. ناظران انتقاد صریح رهبران اروپایی از او در جریان قتل خاشقچی را از دلایل غیبت او بر می‌شمرند. انزوای بن سلمان در نشست گروه «جی ۲۰» در آذر ماه هزینه ای سنگین بود که بن سلمان در قبال حذف خونین روزنامه نگار منتقد و تداوم جنایت‌ها در یمن متقبل شد و اجتناب از تکرار تجربه انزوا مانع از شرکت او در این نشست شده است. «عمرالبشیر» رییس جمهوری سودان که این روزها درگیر آرام‌سازی موج اعتراضات داخلی است و با اتهامات بین‌المللی در خصوص کشتار غیر نظامیان مواجه است، هم به این نشست دعوت نشده است.حدود نیمی از ۲۲ کشور عربی در سطحی نازل در این اجلاس شرکت کرده بودند. این اجلاس اما از سوی اروپایی‌ها با استقبال گرمتری مواجه شد. از میان رهبران اروپایی «امانوئل ماکرون» رییس جمهوری فرانسه از شرکت در این نشست خودداری کرد. تحلیلگران تداوم جنبش جلیقه زردها و چالش‌های روز امنیتی و سیاسی در فرانسه را علت غیبت ماکرون می دانند.

آدرس غلط سلمان بن عبدالعزیز از عامل بی‌ثباتی در خاورمیانه

پادشاه عربستان در اولین روز نشست در مورد یمن به عنوان یکی از مهمترین کانون‌های بحرانی خاورمیانه آدرس غلط داد و بدون اشاره به نقش ائتلاف سعودی در تهاجم به یمن، حوثی‌ها را مسئول وضعیت کنونی این کشور معرفی کرد. سلمان با این ادعا که انصارالله یمن تاکنون بیش از ۲۰۰ موشک بالستیک ایرانی به سوی شهرهای عربستان شلیک کرده است، یک بار دیگر ایران را به رفتارهای خصمانه و دخالت در امور داخلی کشورها متهم کرد و خواستار اتخاذ موضع یکپارچه بین المللی در قبال کشورمان شد.این در حالی است که ریاض خود مسئولیت کامل وضعیت بحرانی در یمن را بر عهده دارد. حمله ائتلاف عربی به رهبری عربستان و با همکاری امارات به یمن با هدف بازگرداندن مشروعیت به دولت مستعفی «عبدربه منصور‌هادی»، حاصلی جز تخریب زیرساخت‌ها و ارمغانی جز قحطی و آوارگی برای مردم یمن به دنبال نداشته است.چشم بستن بر روی واقعیت بحران یمن و نشستن پای صحبت متهمی که خود را در جایگاه شاکی نشانده، کمکی به حل بحران‌های خاورمیانه نمی کند. تروریسم از دیگر مباحث مورد توجه در این نشست هم دچار همین غفلت و کج فهمی و خلط مبحث شده است. حاضران در نشست شرم الشیخ، چشمان خود را به روی واقعیت تروریسم در خاورمیانه بسته اند.

«عبدالفتاح السیسی» رییس جمهوری مصر در سخنرانی خود در این نشست گفت: باید به یک رویکرد فراگیر برای مقابله با تروریسم از طریق خشکاندن منابع مالی و رد ایدئولوژی افراط‌گرایانه دست یافت. اظهارات السیسی و دیگر سران حاضر در این نشست در مورد تروریسم کاملا شعارگونه و توخالی می نماید. کیست که از حمایت‌های مالی و تسلیحاتی گسترده عربستان از افراط گرایی غیرمطلع باشد؟در نشستی که برای مبارزه با تروریسم تشکیل شده، حمایت‌های چند دهه ای عربستان از افراط گرایی نادیده انگاشته می شود و حامی تروریسم در جایگاه دشمن تروریسم نشسته، دیگران را به ایجاد بی ثباتی در منطقه متهم می کند.در چنین شرایطی است که اروپایی‌ها پای صحبت «احمد ابوالغیط» دبیرکل اتحادیه عرب می نشینند که بدون اشاره به نقش بی ثبات ساز عربستان و همپیمانان منطقه‌ای آن، در سخنرانی خود ایران و ترکیه را به تشدید بحران‌های منطقه ای متهم می کند. اروپا که خود را حامی دموکراسی و حقوق بشر معرفی می کند، چشم خود را به روی دیگر واقعیت‌های کشورهای خاورمیانه بسته است.

رییس جمهوری مصر که به خاطر تلاش برای تغییر قانون اساسی برای تداوم دوره ریاست و تحکیم پایه‌های قدرت خود در مصر مورد انتقاد قرار دارد، در جایگاه میزبان اروپاییانی قرار گرفته که به منظور افزایش ثبات و امنیت در خاورمیانه گرد هم آمده اند.همچنین اعدام ۹ نفر از فعالان سیاسی مصر، رییس جمهوری این کشور را آماج انتقاد فعالان مدنی قرار داده است؛ مساله‌ای که به نظر می رسد مورد بی توجهی سران اروپایی قرار گرفته است. این در حالی است که پیش از این فعالان سیاسی مصری از اروپایی‌ها خواسته بودند این نشست را در اعتراض به اعدام مخالفان سیاسی تحریم کنند.نادیده انگاشتن چنین مسایل مهمی است که باعث شد «ابراهیم کالین» سخنگوی ریاست جمهوری ترکیه، حضور سران برخی کشورها در نشست عربی- اروپایی شرم الشیخ را «شرم آور» توصیف کند. کالین در صفحه توییتر خود هم خطاب به سران اروپایی نوشت: السیسی ۹ جوان و افراد دیگری را که شمار آنها به ۴۶ تن می رسد، اعدام کرده و با این حال شما همچنان در نشست اتحادیه اروپا و اتحادیه عرب در مصر حاضر می‌شوید؟، ارزش‌ها و اصولتان کجاست؟به نظر می‌رسد دستورکارهای عملی شرم الشیخ برای ریشه‌یابی و مقابله با ناامنی در خاورمیانه، بیشتر از آنکه منطبق بر واقعیات باشد، به نوعی فرافکنی می‌ماند که به دنبال سلب مسئولیت از کشورهایی چون عربستان و امارات است.تا زمانی که پدیده تروریسم به صورت واقع بینانه و خارج از ملاحظه کاری‌ها و مصلحت اندیشی‌ها ریشه یابی نشده و بی پروا با آن مقابله نشود، هرگز ریشه‌های آن خشک نخواهد شد. تا زمانیکه تروریسم پا بر جا است، موج آوارگان و مهاجران غیرقانونی به سوی اروپا روان خواهد بود.

Email this page

نسخه مناسب چاپ