اروپا و برجام؛ آژیر عملیات اضطراری بعد از عکس یادگاری
دیوار بلند «بی اعتمادی» اصلی ترین مانع مذاکره با آمریکا
بخش دوم و پایانی
 

رئیس جمهوری آمریکا با افزایش فشارهای اقتصادی و کاربرد تهدیدات نظامی بر مذاکره با مسوولان جمهوری اسلامی ایران پافشاری دارد. بزرگترین مانع در این میان بی‌اعتمادی است که کاخ سفید خود دیوار آن را بالا برده است.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، در ادامه اقداماتی چون گسیل ناو هواپیمابر آمریکایی به منطقه و اعمال تحریم‌های تازه در بخش معادن و فلزات و در واکنش به کاهش تعهدات برجامی از سوی ایران، «دونالد ترامپ» باز هم تمایل شدید خود به گفت وگو بر سر اختلافات با تهران را مطرح ساخت .وی ضمن تاختن بر رقبای دموکرات به ویژه وزیر امور خارجه دولت پیشین و بیان اینکه درگیری نظامی با ایران کاملا نامحتمل نیست، اظهار داشت مایل است شرایط اقتصادی کشور ما بهبود یابد. وی تصریح کرد منتظر است تا از تهران تماسی با واشنگتن برقرار شود و اگر این کار صورت گیرد آماده گفت وگو است. در ارتباط با انگیزه‌های ترامپ از اقدامات خصمانه علیه جمهوری اسلامی ایران، احتمال وقوع درگیری نظامی و مساله مذاکره دوجانبه، پژوهشگر ایرنا با «رحمت مهدوی» فعال سیاسی گفت وگویی را صورت داد که در ادامه آمده است؛

تمایلات موجود به بروز درگیری نظامی قابل درک نیست

مهدوی در ابتدای اظهاراتش گفت: صحبت دیروز و امروز نیست. از چندماه پیش برخی دوستان که به یُمن فضای مجازی صاحب قلم شدند، در تحلیل‌های خود علاقمند به گستراندن سایه جنگ بر کشورند و مشخص نیست این شوق و علاقه ریشه در چه دارد. از روزی که جمهوری اسلامی به حق و بر اساس استناد به مفاد برجام اعلان کرد دوباره برخی فعالیت‌های هسته ای خود را پیگیری خواهد کرد، شاهد رشد تحلیل‌های جنگی و ایجاد رعب و وحشت هستیم.خیلی نیاز نیست به سالیان دور برویم. تاریخ هشت ساله دفاع مقدس را که مرور کنیم کافی است. ایران ۹۸ قابل قیاس با ایران ۵۹ در حوزه نظامی نیست. جنگ آمریکا با ایران چند روزه، چند ماه و چند ساله نخواهد بود. چه برای جمهوری اسلامی کف بزنیم، چه نزنیم زیرساخت‌های کشور طی چهار دهه گذشته بسیار متحول شده و توسعه یافته است. با این حال بسیاری می گویند در یک جنگ طولانی بسیاری از این زیرساخت‌ها از میان خواهد رفت. طیفی هم وضعیت عراق، سوریه و افغانستان را مثال می زنند و می گویند این برای ترساندن مردم نیست بلکه یادآوری واقعیت‌های منطقه است. آنچه مشخص است و رهبر معظم انقلاب هم به آن اشاره داشته اند عبور از این وضعیت پرتهدید با مذاکره ممکن نیست اما جنگی هم درنخواهد گرفت زیرا بین شرایط کنونی ایران، آمریکا و نظام بین الملل با وضعیت جنگی فرسنگ‌ها فاصله وجود دارد.

اعتمادی به آمریکا وجود ندارد

این فعال سیاسی ادامه داد: در گیرودار تعارضات فزاینده میان تهران و واشنگتن صبحت از حرف حق است. حرف حق در روابط بین الملل درست است جایی ندارد اما صحبت از حرف حق در داخل خانواده بزرگ ایران مانعی ندارد. ایران به هر ترتیب معاهده‌ای را در سطح بین المللی با شش قدرت جهانی به سرانجام رساند و تمامی تعهدات خود را انجام داده است. در این بین آمریکا یک سال قبل از برجام خارج شد و اخیرا نیز تحریم‌های جدیدی را اعمال کرده است که عملا از برجام هیچ نامی باقی نمی ماند، با این حال همچنان مُصر به این است که ایران باید به برجام متعهد باشد. پرسش اصلی این است ایران در قبال کدام تعهد باید همچنان متعهد باشد؟ اگر نیاز به مذاکره مجدد و تغییر برخی مفاد برجام هم بود این امر باید بعد از اتمام زمان توافق شده در برجام صورت می پذیرفت نه در سال اول برجام. دیوار بلند بی اعتمادی دو طرف باید با متعهد بودن به برجام از بین می رفت.

تقابل آمریکا با ایران به خاطر چیست؟

به گفته مهدوی، تضاد اصلی آمریکا با ایران نه بخاطر جمهوری اسلامی، نه بخاطر انرژی هسته ای، نه بخاطر حقوق بشر، نه ادعاهای مربوط به تروریسم و … بلکه به واسطه نفوذ بالای ایران در منطقه است چرا که سیاستمداران آمریکایی خود بهتر می دانند که پیگیری حقوق بشر، انرژی هسته ای، مبارزه با تروریسم از سوی کشوری که تنها استفاده کننده بمب اتمی در جهان بوده و بیشترین تسلیحات هسته ای را در اختیار دارد و بیشترین جنگ‌ها را از زمان رشد دموکراسی در جهان داشته است، بیشتر بازی با افکار عمومی است تا ادعاهای واقعی. بنابراین آمریکا به دنبال انتقام جویی از کشوری است که از چهل سال پیش وارد دایره قدرت آن در منطقه شده است.بعید خواهد بود آمریکا در دوره ترامپ با ایران وارد جنگ شود زیرا سیاست‌های کاخ سفید دقیقا استوار بر اصل هزینه و فایده است. او وارد جنگ با کشوری نخواهد شد که قدرت وسیع کردن دامن جنگ به کل خاورمیانه را دارد که به تبع آن هزینه‌هایی بیشماری را بر واشنگتن متحمل خواهد ساخت. اینکه گفته شود عربستان یا امارات جنگ نیابتی با ایران خواهند داشت یا هزینه‌های آن را پرداخت خواهند کرد، این حالت اتفاقا بهترین گزینه برای ایران خواهد بود زیرا ایران وارد جنگ با کشورهایی می‌شود که با آنها نزدیکترین فاصله جغرافیایی را دارد و موفق تر خواهد بود تا جنگ احتمالی با آمریکا که نه مرز مشترکی دارد و نه فاصله کم.ایران به اعتبار تئوری بازدارندگی دارای حق استفاده از انرژی هسته ای، موشک‌های دوربرد و آخرین تکنولوژی‌های جنگی است. در حالی که کشورهای همسایه همچون پاکستان، روسیه دارای بمب اتمی بوده، یا کشورهایی همچون عربستان و امارات بیشترین خرید سالیانه تسلیحات نظامی منطقه را دارند. به همین خاطر این سخن خریداران بسیاری دارد که سِیر کردنِ صرف در فضای گفتمان در روابط بین الملل، آرمان گرایی محض است که تمام آرمان‌های بین المللی را نشانه رفته است.

فشار مضاعف بر دولت ترامپ با درگیر شدن در چند جبهه سیاست خارجی

پایگاه اینترنتی هیل در گزارشی تحلیل کرد، رئیس‌جمهور آمریکا در حالی در چند جبهه در حوزه سیاست خارجی شامل کره شمالی، ونزوئلا، چین و ایران خود را درگیر ساخته که در هر یک از این حوزه‌ها فشارها علیه دولت او در حال تشدید شدن است و ریاست جمهوری او با اوضاع چالش برانگیز و دشواری روبه‌رو شده است.به گزارش ایسنا، پایگاه هیل در این گزارش خود می‌نویسد: «در ماه‌های گذشته دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا به صورت جداگانه با هر یک از کشورهای مذکور در مناقشه قرار داشته و اخیراً مذاکرات تجاری دولت او با چین به مرحله‌ای مهم رسیده است.در جریان این مناقشات دولت ترامپ همچنان روند مذاکره با کره شمالی بر سر خلع سلاح هسته‌ای را حفظ کرده در حالی که ایران و ونزوئلا را نیز با افزایش تحریم‌ها مواجه کرده است.در روزهای اخیر وضعیت مخاطره‌برانگیز در هر یک از این موارد برای دولت ترامپ تشدید شده است و تلاقی پیدا کردن وقایع باعث شده ترامپ و مشاوران ارشد او با تصمیم‌های مهمی که می‌تواند ارتش آمریکا را درگیر کند، باعث تغییر شکل اقتصاد بشود یا روابط دیپلماتیک را هرچه بیشتر تیره سازد روبه‌رو است .پاتریک شاناهان، وزیر دفاع دولت آمریکا اخیرا به خبرنگاران گفت: در وزارتخانه ما چندین مساله به صورت همزمان در دست پیگیری هستند. من فکر می‌کنم وقایع چند روز پیش در رابطه با کره شمالی نشان می‌دهد دنیا یک مکان بسیار پویا است. در برنامه‌های ما برای دیپلماسی تغییری به وجود نیامده است اما منابع، نظامیان و آرایش نیروهای ما مثل قبل است.به نوشته پایگاه هیل: ترامپ همچنان در قبال ایران و ونزوئلا با آزمونی برای خویشتنداری روبه‌رو است و تاکنون دولت او برای تحریک این کشورها متوسل به تحریم شده اما امکان اقدام نظامی نیز در چشم‌انداز روبه‌رو دیده می‌شود.رابرت منینگ، یک کارشناس ارشد در مرکز امنیت و استراتژی اسکاکرافت در شورای آتلانتیک گفت: دولت ترامپ تاکنون در تشکیل یک ائتلاف علیه مادورو شکست خورده است و دارد مساله ونزوئلا را تبدیل به مساله‌ای بین این کشور و آمریکا می‌کند. چنین چیزی اصلاً برای آمریکا ضرورت نداشته و مضر است.این پایگاه آمریکایی در ادامه عنوان می‌کند: دولت آمریکا در حالی دولت مادورو را هدف تحریم قرار داده که همراه با چند کشور دیگر از خوآن گوآیدو رهبر مخالفان دولت ونزوئلا حمایت می‌کند اما این راهبرد هنوز منجر به انتقال قدرت که هدف ابراز شده از سوی دولت آمریکا است نشده است.چند روز پیش ترامپ در مصاحبه‌ای در پاسخ به سوالی درباره خط قرمزهای احتمالی‌اش در ونزوئلا به نوعی اکراه خود را نسبت به مداخله نظامی در این کشور نشان داد.همچنین به گفته منینگ، دولت ترامپ باید در قبال چین و کره شمالی نگرانی بیشتری داشته باشد.این کارشناس اظهار داشت: شما باید تصمیم بگیرید که اولویتهایتان چیست و منفعت اصلی برای آمریکا چیست. من معتقدم مسائل چین و کره شمالی برای آمریکا مهمتر محسوب می‌شوند و سیاست فعلی کشورمان نسبت به ایران را هنوز نمی‌توانم درک کنم.این پایگاه اینترنتی در ادامه تصریح داشت:دولت ترامپ همچنان که به دنبال توافق با کیم جونگ اون رهبر کره شمالی بر سر خلع سلاح هسته‌ای است، صبر و تملق گویی از خود نشان می‌دهد.اخیرا دولت آمریکا به اقدام کره شمالی در آزمایش یک موشک واکنش نشان داد. این اتفاق تلاش‌های ترامپ برای آن که شخصاً با کیم جونگ اون بر سر خلع سلاح هسته‌ای توافق کند را زیر سوال برد.دولت ترامپ با وجود تاکید برخی منتقدان مبنی بر غیرقابل اعتماد بودن رهبر کره شمالی همچنان به تلاش‌هایشان برای خلع سلاح شبه جزیره کره متعهد است.منینگ تصریح کرد: من فکر می‌کنم ما محدویتهای دیپلماسی شخصی و نشستها را دیده‌ایم و به نظر می‌رسد که ترامپ فکر می‌کند دیپلماسی شبیه به بستن یک قرارداد املاک است. اوضاع به این ترتیب خوب پیش نخواهد رفت.

اقدام ایران اتمام حجت با اروپا است

یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: اقدام ایران به نوعی اتمام حجت با اروپا و توجیه افکار عمومی است که بدانند ایران چندین مرتبه به اروپا فرصت داد تا تعهداتش را انجام دهد، اما آنها چنین نکردند. مصطفی انتظاری، کارشناس مسائل بین‌الملل در گفتگو با خبرنگار مهر، در خصوص اقدام اخیر شورای عالی امنیت ملی در واکنش به بدعهدی‌های صورت گرفته از سوی اروپا و خروج آمریکا از برجام، اظهار داشت: یکی از اهدافی که ایران از ابتدای مذاکرات هسته‌ای که منتج به قرارداد برجام شد داشت، این بود که با انجام اقداماتی میان اروپا و آمریکا فاصله ایجاد کند .وی گفت: ایران به دنبال این بود که با ایجاد شکاف و فاصله میان اروپا و آمریکا بتواند منافع مد نظر خود را در ابعاد مختلف سیاسی و اقتصادی تأمین کند. انتظاری تصریح کرد: پس از روی کار آمدن ترامپ، اروپایی‌ها نه‌تنها فاصله خود را با آمریکا بیشتر نکردند بلکه تا حدودی با سکوت خود که نشان دهنده رضایت آنها بود با سیاست‌های ترامپ همراهی کردند .کارشناس مسائل بین‌الملل افزود: پس از خروج آمریکا از برجام، اروپا سکوت و انفعال خود را همچنان ادامه داد و تلاش‌های ما در راستای ایجاد اختلاف و شکاف میانه آنها صرفاً منتج به چند بیانیه سیاسی از سوی شد که آنها هم چندان ضد آمریکایی نبود.وی ادامه داد: پس از گذشت یک سال از خروج غیرقانونی آمریکا از برجام، آنهایی که امید داشتند که بتوان میان اروپا و آمریکا اختلاف ایجاد کرد به این نتیجه رسیدند که این موضوع شدنی نیست و باید اقدامی صورت گیرد تا مشخص شود که اروپا چه موضع مشخصی در قبال برجام و ادامه همکاری با ایران دارد.انتظاری بیان کرد: در واقع ایران می‌خواهد بداند که آیا اروپا حاضر است به تعهدات برجامی خود در قبال ایران عمل کند یا اینکه همچنان همراه سیاست‌های تحریمی ترامپ علیه ایران است.کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: شاید تنها فایده‌ای که این اتفاقات می‌تواند برای ما داشته باشد این است که از آن حالت سردرگمی و تعلیقی که داشتیم خارج شویم و به طور یقین بدانیم که اروپا در مسیر برجام و همکاری با ما، به کدام سمت حرکت می‌کند.وی تصریح کرد: به نظر من چیزی بیشتر از آنچه که در یک ساله اخیر میان ما و اروپا بوده، در دو ماه پیش رو به عنوان فرصتی که ایران در اختیار آنها برای انجام تعهداتشان در نظر گرفته رخ نخواهد داد و مواضع اروپایی‌ها نسبت به اقدام اخیر ایران هم به نوعی بیانگر همین مطلب است.انتظاری بیان کرد: به هر حال اقدام اخیر ایران به نوعی اتمام حجت با طرف اروپایی و توجیه افکار عمومی برای آن است که بدانند ایران چندین مرتبه فرصتی را در اختیار اروپایی‌ها قرار داد تا آنها بتوانند به تعهدات خود در قالب برجام عمل کنند، اما آنها چنین کاری نکردند. اما، اگر ایران از برجام خارج می‌شد یا دست به اقدام متقابل می‌زد، پروپاگاندای طرف مقابل اینطور القا می‌کرد که این ایران بود که عهد شکنی کرد و برجام را از بین برد.این کارشناس مسائل بین‌الملل در پایان خاطرنشان کرد: اقدام اخیر ایران می‌تواند در بلند مدت در افکار عمومی جهان این تأثیر را بگذارد که در موضوع برجام، جمهوری اسلامی ایران کشوری بود که پایبند به تعهداتش ماند اما طرف‌های مقابل ایران عهدشکنی کردند.

پاسخ درخور به برجام شکنان

پس از یکسال خویشتنداری تهران در قبال بدعهدی‌های برجامی طرف مقابل، اینک شورای‌ عالی امنیت ملی با توقف برخی اقدامات مندرج در توافق مذکور، به آن نقض عهدها پاسخ داده؛ موضع گیری قاطعی که انتظار می رود تلنگری بر اعضای باقی مانده در توافق هسته ای باشد.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، چهارشنبه ۱۸ اردیبهشت مصادف بود با خروج آمریکا از توافق هسته ای که پارسال به وقوع پیوست. اقدامی مغایر با عرف و هنجارهای بین المللی که در نهایت با پاسخ و اکنش جدی و عملی ایران همراه شد و شورای‌ عالی امنیت ملی در راستای صیانت از امنیت و منافع ملی مردم ایران و در اعمال حقوق جمهوری اسلامی دستور توقف برخی اقدامات ایران در توافق برجام را صادر کرد .این نخستین گام عملی ایران برای پاسخگویی به برجام گریزان و برجام شکنان است که به دنبال خروج آمریکا از توافق هسته ای و ازسرگیری تحریم‌های ثانویه، تهران را در تنگنا قرار دادند. آمریکا حتی در فضای پساخروج نیز با بهره گیری از سکوت دیگر اعضای توافق، از تمدید معافیت انتقال آب سنگین مازاد به عمان و مبادله اورانیوم غنی شده با کیک زرد خودداری کرد.از این رو شورای عالی امنیت ملی نیز در اقدامی متقابل از توقف اجرای بندهایی (۲۶ و ۳۶) خبر داد که به ایران اجازه می دهد که ذخیره سازی و نگهداری آب سنگین و اورانیوم را فراتر از محدودیت‌های مندرج در برجام انجام دهد. بندهای مذکور تاکید می‌کنند که در صورت عدم پایبندی طرف مقابل به تعهدات، ایران حق دارد اجرای تعهدات خود را به شکل کلی یا جزئی متوقف کند.

این موضوع آشکارا در متن بیانیه شورای عالی امنیت ملی کشورمان بیان شده و در آن آمده است که «جمهوری اسلامی ایران در مرحله فعلی دیگر خود را متعهد به رعایت محدویت‌های مربوط به نگهداری ذخائر اورانیوم غنی شده و ذخائر آب سنگین نمی‌داند. افزون بر توقف برخی تعهدات، شورای عالی امنیت ملی به کشورهای باقی مانده در برجام ۶۰ روز فرصت داد تا تعهدات خود به ویژه در حوزه‌های بانکی و نفتی را عملیاتی نمایند. چنانچه در این مهلت کشورهای مزبور قادر نباشند مطالبات ایران را تأمین کنند، در مرحله بعدی جمهوری اسلامی ایران رعایت محدودیت‌های مربوط به سطح غنی سازی اورانیوم و اقدامات مربوط به مدرن سازی رآکتور آب سنگین اراک را نیز متوقف خواهد کرد .البته تصمیم ایران به توقف برخی تعهدات برجامی پس از اولتیماتوم به اعضای باقی مانده در برجام اتخاذ و وارد مرحله اجرا شد. یکی از اقدامات ایران دعوت از سفیران پنج کشور انگلیس، فرانسه، آلمان، روسیه و چین به وزارت امور خارجه و تشکیل جلسه در این خصوص بود. اقدام دیگر ایران، ارسال نامه ای از جانب حجت الاسلام «حسن روحانی» رئیس جمهوری به سران کشورهای مذکور بود که در آن، تعلل طرف‌های مقابل در انجام تعهدات خود را دلیل کاهش تعهدات ایران دانسته بود.کارشناسان بر این باورند که چنین اقدامی از سوی تهران حتی می‌توانست زودتر از زمان کنونی انجام گیرد تا شاهد افزایش فشارهای حداکثری آمریکا در حوزه‌های مختلف بر ایران نباشیم. در این حالت، فرصت‌های بازیگری آمریکا محدود و زمان برای جبران پیامدهای کارشکنی‌های کاخ سفید افزایش می یافت.

از دی ماه ۹۴ که توافق هسته ای وارد فاز اجرایی شد تاکنون «یوکیا آمانو» مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی دستکم ۱۴ گزارش فصلی در ارتباط با فعالیت‌های هسته‌ای ایران انتشار داده که در همه آنها پایبندی تهران به برجام و همکاری سازنده ایران با این نهاد راستی آزما به چشم می خورد؛ گزارش‌هایی که طرف مقابل را نتوانست ملزم به اجرای تعهدات خود کند.البته کاسته شدن از میزان تعهدات ایران به منزله خروج این کشور از توافق هسته ای نیست بلکه می تواند تلنگری به اعضای باقی مانده در برجام شود که در سال گذشته و در فضای پساخروج آمریکا سکوت اختیار کرده اند. همین سکوت اروپا در برجام شکنی ترامپ و همچنین همراهی رهبران بروکسل با کاخ سفید در مسائل موشکی و فعالیت‌های منطقه ای ایران صدای اعتراض مخالفان برجام را در داخل بلند کرده تا از انها به عنوان پلیس خوب و بد یاد کنند که اهدافی مشترک دارند.

در کنار قصور اعضای باقی مانده در برجام، نوک اتهامات به سمت سازمان ملل و شورای امنیت این سازمان نشانه رفته که از کوچکترین اقدام برای مقابله با زیاده خواهی‌های دولت جدید آمریکا عاجز مانده‌اند؛ واقعیتی که در بیانیه شورای عالی امنیت ملی نیز به چشم می خورد.شورای عالی امنیت ملی در بخشی از بیانیه خود تاکید کرده که اکنون یک سال از خروج غیر قانونی ایالات متحده آمریکا از توافق برجام و نقض مصوبات شورای امنیت سازمان ملل متحد توسط آمریکا می گذرد و آن کشور با قلدری تمام و برخلاف تمامی اصول شناخته شده بین المللی تحریم‌های یکجانبه و غیر قانونی خود را مجددا اعمال کرده است. این زورگویی آشکار آمریکا متأسفانه با هیچ اقدام درخور و متناسب از سوی شورای امنیت و یا اعضای باقی مانده در برجام مواجه نشده است.در مجموع خویشتنداری و صبر استراتژیک ایران باعث نمی شود که تهران به رغم تعهدگریزی‌های طرف مقابل از منافع ملی چشم بپوشد. اینک با تعیین مهلت شش ماهه، توپ در زمین چین و روسیه و همچنین تروئیکای اروپا قرار گرفته تا وظایف برجامی خود را مرور کنند پیش از آن که شاهد از بین رفتن توافق هسته ای باشند؛ دستاوردی که برای دستیابی به آن بیش از یک دهه مذاکره و تلاش کرده‌اند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ