رؤیای اتمی شدن عربستان
بخش اول
 

بی پروایی ولیعهد سعودی برای دستیابی به رویاها و اهداف اعلانی سبب شده تا طیفی از بازیگران بین‌المللی سهم خود را از هزینه‌های بلندپروازی وی جست وجو کنند. در این میان، آمریکا برای سران سعودی به شریک بی رقیب مبدل شده است.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، چند روز پیش رسانه‌ها از انتشار گزارشی جدید از سوی کمیته نظارت و اصلاحات مجلس نمایندگان آمریکا خبر دادند که محور اصلی آن نگرانی از اقدام دولت «دونالد ترامپ» برای اشاعه تجهیزات و تسلیحات اتمی در خاورمیانه است. بر اساس این گزارش، ترامپ در ادامه تلاش‌هایش برای انتقال فناوری‌های بسیار پیشرفته هسته‌ای به عربستان، حدود ده روز پیش با سران شرکت‌های خصوصی فعال در این حوزه دیدار کرده و درباره قول و قرار و نقشه‌های قبلی خود با آنان گفت وگو کرده است. گزارش کمیته نظارت می گوید دولت ترامپ برای راه اندازی سریع پروژه‌هایی با سود کلان چند میلیاردی با فشارهایی روبرو است. همچنین ردپای منافع شخصی در پروژه انتقال فناوری‌های پیشرفته هسته‌ای به عربستان در میان است و این در حالی است که دولت بارها با تذکرهایی از سوی نهادهای نظارتی و اطلاعاتی آمریکا مواجه شده است. با وجود نگرانی‌های موجود در زمینه اشاعه تسلیحات هسته‌ای در منطقه خاورمیانه، قوانین آمریکا و هشدارهایی که دولت ترامپ با آن مواجه شده، نشانه‌های پررنگی نزد قانونگذاران آمریکایی به خصوص دموکرات‌ها در خصوص تلاش برای دور زدن روندهای قانونی و اقدام منافی امنیت ملی به چشم می خورد.

رقبای دموکرات ترامپ در کارزار انتخاباتی خود با این وعده که پرونده تخلفات و فسادهای ترامپ و اطرافیانش را پیگیری کنند توانستند اکثریت مجلس نمایندگان را از آن خود سازند. در پرونده دلالی هسته ای دولت ترامپ نام دو چهره از پیرامونیان رئیس جمهوری آمریکا بسیار پررنگ است؛ یکی «جراد کوشنر» داماد و مشاور ارشد ترامپ که اصلی ترین واسطه معاملات او با صهیونیست‌ها و سعودی است. دیگری هم «مایکل‌فلین» اولین مشاور امنیت ملی دولت ترامپ که به دلایل حقوقی برکنار شد. فلین البته پیش از روی کار آمدن ترامپ و در جریان رقابت‌های انتخاباتی آمریکا در سال ۲۰۱۶، نقش کلیدی در کنسرسیوم ابرشرکت‌های طالب صادرات تجهیزات و فناوری‌های هسته‌ای به کشورهای خاورمیانه داشت و با وعده‌های گوناگونی در این زمینه توانست مبالغ هنگفتی را برای کارزار سیاسی ترامپ جمع آوری کند .تلاش ترامپ برای فروش رویای هسته ای «محمد بن سلمان» ولیعهد سعودی همچنان که اشاره شد با موانع قانونی روبرو است از جمله ماده ۱۲۳ قانون انرژی اتمی آمریکا که محدودیت‌هایی را در زمینه انتقال فناوری‌های هسته‌ای به سایر کشورها وضع کرده است. بر اساس همین محدودیت‌ها بود که اوایل حاکمیت دموکرات‌ها در کاخ سفید قراردادی اتمی با کشوری چون امارات منعقد شد. این قرارداد اماراتی‌ها را از غنی سازی هسته‌ای منع می کرد و معیار طلایی صادرات اتمی آمریکا نام گرفت. این در حالی است که سعودی‌ها پیش از پادشاهی سلمان به دنبال دستیابی به غنی سازی اورانیوم و تولید پلوتونیوم از سوخت‌ نیروگاه‌های هسته‌‌ای بوده و خواستار مستثنی شدن از قوانین بازدارنده شده اند. تلاش سعودی‌ها پس از روی کار آمدن بن سلمان اوج گرفت. وی علنا تهدید کرده بود که در صورت دستیابی ایران به تسلیحات هسته‌ای، عربستان را به این تسلیحات تجهیز خواهد کرد. در میانه آبان ماه امسال هم نخستین راکتور تحقیقاتی عربستان به دست ولیعهد سعودی در حوالی ریاض راه اندازی شد.

چشم انداز سعودی در زمینه هسته‌ای که در چارچوب چشم انداز موسوم به ۲۰۳۰ تعریف شده، تاسیس و فعالیت شانزده راکتور اتمی است که قرار است با هزینه‌ای بیش از هشتاد میلیارد دلار صورت گیرد.در این پیوند، دولت ترامپ پس از انعقاد قراردادهای نیم تریلیون دلاری تسلیحاتی با سعودی‌ها امید بسیاری دارد تا بتواند ده‌ها میلیارد دلار دیگر با عربستان قرارداد هسته‌ای به امضا رسانده و منافع شخصی و لابی‌های حامی خود را نیز تامین سازد. از نگاه تحلیلگران، سود فراوانی که ترامپ از بلندپروازی‌های حاکمان کنونی ریاض جست وجو می کند سبب شده تا سیاست خاورمیانه ای واشنگتن دچار بازتعریفی مغایر با امنیت ملی آمریکا و نیز منطقه، رویکرد بسیاری از نخبگان سیاسی این کشور، خواست شرکای اروپایی، نگاه جامعه جهانی و گاه نگرانی سران رژیم صهیونیستی شود. صهیونیست‌ها بارها نگرانی خود را از دستیابی کشورهای عربی به فناوری‌های پیشرفته هسته‌ای عنوان داشته اند. ریخت و پاش‌های بن سلمان برای دستیابی به اهداف اعلانی و پیشبرد پروژه‌های داخلی و خارجی ریاض از طریق جلب همراهی و حمایت کشورهای خارجی سبب شده تا بسیاری از کشورها به صرافت افتند تا از این سفره سرشار از درآمدهای نفتی بهره‌مند شوند. در جریان سفر ولیعهد سعودی به هند، وی از امکان همکاری‌های صدمیلیارد دلاری میان دو کشور سخن گفت و این در حالی بود که پیش از این عربستان جایی میان سرمایه گذاران مهم در اقتصاد هند نداشت. اهمیت سفر بن سلمان به این کشور سبب شد تا «نارندرا مودی» نخست وزیر با زیر پا گذاشتن عرف دیپلماتیک خود شخصا برای استقبال از ولیعهد سعودی راهی فرودگاه شود. استقبالی گرم تر از مودی را «عمران خان» از کلیددار مخازن سرمایه‌های سعودی به عمل آورد خصوصا زمانی که وی را در اقامتگاه رسمی نخست وزیر پاکستان اسکان داد و خود شخصا رانندگی خودرو حامل بن سلمان را به عهده گرفت. ثمره این میزبانی قرارداد سرمایه گذاری بیست میلیارد دلاری عربستان در پاکستان بود. عمران خان چند ماه پیش هم با دست پر و اعتباراتی ۱۲ میلیارد دلاری از ریاض به اسلام آباد بازگشته بود تا در مکش سرمایه‌های سعودی از رقیب سازش ناپذیر خود در شبه قاره پیشی جوید. مقصد دیگر سفرهای اخیر بن سلمان چین تعیین شده و بسیاری مترصدند تا ببینند دیگر قدرت هسته‌ای چه امتیازاتی را از بن سلمان خواهد گرفت.به این ترتیب می توان شاهد کمربندی غربی- شرقی از جنس اورانیوم بود که فرش قرمزی پرهزینه را برای بهره‌جویی از منابع سعودی پیش پای ولیعهد خام دست و بی تجربه این کشور گسترده است.

معامله هسته ای گلوگیر میان ترامپ و سعودی‌ها

توافق پنهانی و غیرقانونی میان کاخ سفید و دربار سعودی برای انتقال فناوری‌های حساس هسته‌ای به ریاض موج گسترده‌ای از انتقادات علیه رئیس جمهوری آمریکا به راه انداخته و دموکرات‌ها را به انجام تحقیقات مفصل تر واداشته است. به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، روابط دربار عربستان سعودی با کاخ سفید در دوره ریاست جمهوری «دونالد ترامپ» جهشی فراتر از تصور یافت. با نگاهی به تحولات نمی‌توان به درستی دریافت که آیا ریاض به سیاست‌های حمایتی واشنگتن نیازمند است یا اینکه دلارهای نفتی عربستان سعودی، ساکنان کاخ سفید را به دلالانی تبدیل کرده است که برای کسب منافع مادی هر کاری را انجام می دهد. شرایط به گونه‌ای شده است که واشنگتن در حال پشت کردن به همه ارزش‌های به اصطلاح مترقی و مدرن خود است. نوع واکنش‌های واشنگتن به حوادث پس از قتل «جمال خاشقچی» در کنسولگری عربستان در ترکیه و تجاوز همه جانبه و کشتار ائتلاف سعودی در یمن نمونه‌ای از استانداردهای دوگانه کاخ سفید در قبال مسائل حقوق بشری و ارزش‌های مورد ادعای آمریکایی‌ها است.

ریاکاری‌های ترامپ

به نظر می رسد پس از اتخاذ سیاست دوگانه و پرتناقض ایالات متحده و چشم پوشی از تحرکات هسته‌ای صهیونیست‌ها و زرادخانه سلاح‌های اتمی آن‌ها، دولت ترامپ اکنون پا را فراتر نهاده است و به صورت پنهانی شرایط را برای اعطای توانایی هسته‌ای حساس به ریاض فراهم کرده است. چندی قبل «محمد بن سلمان» ولیعهد عربستان سعودی با صراحت از حرکت سریع این کشور به سوی انرژی هسته ای سخن گفته بود. وی چند ماه پیش احداث اولین راکتور هسته ای را آغاز کرد و مدعی شد با هدف کاهش وابستگی به تولید انرژی از منابع فسیلی قصد دارد ۱۶ راکتور را تا سال ۲۰۳۰ بسازد. البته وی در یک اظهارنظر جنجالی دیگر پنهان نکرد که ریاض ممکن است به دلیل رقابت‌های منطقه ای، حتی ساخت سلاح هسته‌ای را با سرعتی زیاد دنبال کند. اکنون برخی منابع فاش کردند که دولت ایالت متحده مسیر انتقال فناوری هسته ای در ابعادی خطرناک را به ریاض آغاز کرده است. گفته می شود در این فرایند، منافع ده‌ها میلیارد دلاری برای برخی بنگاه‌های صنعتی و اقتصادی نزدیک به ترامپ موجب شده است تا فشار شدیدی بر دستگاه‌های قانونی ایالات متحده برای قبول این معامله وارد شود. نمایندگان مجلس آمریکا پس از افشاگری روزنامه «وال استریت ژورنال» و گزارش اولیه داخلی، تحقیقات گسترده ای را در زمینه روابط اتمی ترامپ با ریاض در دستور کار خود قرار داده‌اند. طبق قوانین ایالات متحده، دولت این کشور حق ندارد فناوری هسته ای را بدون دریافت تضمین‌های مناسب در زمینه استفاده صرفا صلح آمیز از آن به هیچ کشوری انتقال بدهد. اگر در تحقیقات کنگره انتقال فناوری‌های حساس به ریاض تایید شود ممکن است به طرح دعاوی حقوقی و قضایی علیه مقام‌های دولت این کشور هم منجر شود. نمایندگان مجلس آمریکا به شدت با این موضوع مخالفت کرده‌اند و خواستار تحقیقات کامل در این زمینه اند. آن‌ها می گویند این اقدام کاخ سفید به رقابت تسلیحات هسته ای و وخیم تر شدن بی ثباتی‌ها در خاورمیانه دامن می زند. شبکه خبری «الجزیره» در گزارشی به بررسی رابطه ترامپ با عربستان پرداخت و عنوان داشت این کشور نخستین مقصد سفر رئیس جمهوری آمریکا بود و ترامپ در آن سفر توانست صدها میلیارد دلار توافق اقتصادی را امضا کند که بزرگترین آن‌ها در حوزه فروش تسلیحات اتفاق افتاد. این گزارش با اشاره به حمایت‌های واشنگتن از ریاض در پرونده‌هایی همچون حمله به یمن یا موضوع قتل روزنامه نگار منتقد، فروش تکنولوژی هسته ای پیشرفته به ریاض را «ریاکاری» دولت ایالات متحده توصیف کرد که برخلاف قوانین این کشور صورت گرفته است. شبکه تلویزیونی «سی.ان.بی.سی» هم به نقل یکی از معاونان وزارت انرژی آمریکا نوشت ایالات متحده نمی تواند به صورت نامحدود دست‌های عربستان سعودی را برای ساخت تاسیسات هسته ای و دستیابی به سلاح اتمی باز بگذارد. اگرچه عربستان سعودی آمریکا را در کنار روسیه و چین در فهرست گزینه‌های هسته‌ای خود قرار داده است اما «دان برویلیت» معتقد است برای جلوگیری از به راه افتادن مسابقه تسلیحات هسته‌ای در خاورمیانه، آمریکا باید مقررات بسیار سختگیرانه‌ای را برای انتقال این فناوری در پیش بگیرد. بند ۱۲۳ از قوانین انرژی اتمی ایالات متحده (مصوب سال ۱۹۵۴) که به موضوع همکاری با دیگر کشورها می‌پردازد بر ضرورت امضای یک توافق اولیه مشتمل بر ۹ پیش شرط در زمینه تضمین کامل از نبود اهداف تسلیحاتی از همکاری‌های هسته ای تاکید می کند. این مقام آمریکایی تاکید دارد در هر صورتی همکاری هسته ای کاخ سفید با ریاض نباید و نمی تواند به آن‌ها اجازه دهد که با دور زدن این مقررات به سوی ساخت سلاح هسته ای حرکت کند.

ردپای نزدیکان ترامپ در معامله با ریاض

براساس اخبار رسانه‌های آمریکایی در پرونده انتقال پنهانی فناوری‌های حساس هسته ای به عربستان پای «جراد کوشنر» داماد ترامپ و «مایکل فلین» مشاور پیشین امنیت ملی رئیس جمهوری آمریکا در میان است. فلین اکنون مشاور بنگاه تجاری

«IP3 International» است؛ البته وی مدتی قبل به علت دروغ گویی در ارتباط با پرونده حمایت روسیه از ترامپ مجبور به استعفا از پست مشاوره ترامپ شد. این شرکت آمریکایی به طور خاص در کنترل ژنرال‌های بازنشسته ارتش قرار دارد و خود را به عنوان یک بنگاه جهانی معرفی می کند که در زمینه توسعه انرژی تجدیدپذیر و امنیت زیرساخت‌ها فعال است. به نوشته روزنامه «واشنگتن پست»، فلین همزمان با همکاری با ترامپ از طریق «تام باراک» وارد عمل شد تا در مسیری مخالف قوانین ایالات متحده، رابطه ژنرال‌های بازنشسته با ریاض را برقرار سازد. این روزنامه افزود یکی از بنگاه‌های نزدیک به کنسرسیوم فوق، شرکت وستینگهاوس است که در زمینه تکنولوژی هسته ای فعالیت می کند و با خانواده «جراد کوشنر» همکاری گسترده ای دارد. کوشنر هم با محمد بن سلمان روابط ویژه ای را برقرار کرده است. به نوشته این روزنامه، توجیه شرکت‌های آمریکایی آن است که نمی خواهند اجازه دهند که سعودی‌ها با روسیه و چین این معامله پرسود را امضا کنند. نکته مهم از نگاه گزارش این است که یکی از پیش شرط‌های ایالات متحده آن است که نباید چرخه غنی سازی اورانیوم (که برای ساخت سلاح به کار می رود) به عربستان منتقل شود؛ این همان موضوعی است که دربار ریاض نمی پذیرد.

تحقیق دموکرات‌ها درباره صادرات هسته‌ای به عربستان

به تدریج زوایای پنهان بیشتری از اقدامات نزدیکان ترامپ فاش می شود. همین امر دموکرات‌ها را به بررسی بیشتر و تحقیقات جامع تر وادار کرده است. به نوشته تارنمای شبکه خبری «بلومبرگ» هنوز ترامپ همکاری هسته ای با ریاض را منتفی نمی داند. وی دیداری را با نمایندگان کنسرسیومIP3 و برخی معاونان اجرایی بنگاه‌های دارنده فناوری هسته ای در آمریکا انجام داد. گفته می شود در بخشی از این دیدار به موضوع روابط با ریاض هم پرداخته شد. به نوشته این گزارش این کنسرسیوم از طریق تام باراک ارتباط نزدیکی را با ترامپ از دوره پیش از ریاست جمهوری برقرار کرده است. این بنگاه بزرگ تجاری حتی در دوره رقابت‌های انتخاباتی و آغاز ریاست جمهوری مبلغ ۱۰۷ میلیون دلار به ترامپ کمک کرده بود . تارنمای خبری تحلیلی «وُکس » (Vox) نیز عنوان داشت نمایندگان دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا به اسناد جدیدی دست پیدا کرده اند که پرده از تلاش مخفیانه کاخ سفید برای فروش فناروی هسته ای به ریاض خبر می دهد. به نوشته وُکس فروش فناوری‌های حساس به عربستان، حتی برخی مقررات اخلاقی در ایالات متحده را هم نقض می کند. مشاور سابق امنیت ملی ترامپ اکنون برای شرکتی(IP3) فعالیت می کند که از انتقال تکنولوژی‌های حساس به عربستان سعودی سودهای کلان چند میلیارد دلاری را به دست می آورد. به نوشته این تارنما، همزمانی افشای این اطلاعات با تحقیق دموکرات‌ها در زمینه سیاست خارجی ترامپ می تواند چالش‌های بیشتری را برای رئیس جمهوری آمریکا ایجاد نماید. این بررسی‌ها همان وعده ای بوده است که دموکرات‌ها پیش از انتخابات میاندوره ای سال گذشته داده بودند و اکنون به تدریج در حال عمل به آن هستند. اکنون دموکرات‌ها در کنگره تاکید دارند در حال بررسی همه جنبه‌ها و جزئیات از سیاست خارجی دونالد ترامپ، از بحث‌های نظامی گرفته تا ارتباط با دولت‌های خارجی هستند.

اهداف سیاسی بن سلمان در سایه سراب سرمایه‌گذاری

تحلیلگران و رسانه‌های جهان اعتقاد دارند «محمد بن سلمان» در سفر دوره ای خود به چند کشور آسیایی تلاش کرد تا اهداف سیاسی خود را با دادن وعده‌هایی بزرگ و فراواقعی در زمینه سرمایه گذاری دنبال کند. سفر «محمد بن سلمان» ولیعهد عربستان سعودی به چند کشور آسیایی به همراه چند صد نفر همراه از اسلام‌آباد پایتخت پاکستان آغاز شد. وی سپس به هند رقیب دیرینه اسلام آباد نیز رفت و در آنجا نیز مجموعه از توافقنامه‌های اقتصادی و سیاسی را به امضا رساند. بن‌سلمان در سومین مرحله از سفر خود به پکن رفت و با دومین اقتصاد بزرگ جهان هم از همکاری‌های نزدیک اقتصادی و مشارکت در پروژه‌های عظیم این کشور سخن گفت .گفته می شد محمد بن سلمان قرار بود به کشورهای مالزی و اندونزی هم سفر کند اما به دلایل نامعلومی این برنامه تغییر کرد و چین سومین و آخرین مقصد سفر وی اعلام شد . تحلیل‌های گوناگونی از سفر دومین فرد پرقدرت عربستان سعودی که در واقع به علت کهولت سن پادشاه، همه کاره این کشور است ارائه شد. بسیاری از تحلیلگران سفر آسیایی ولیعهد عربستان را تلاشی از سوی ریاض برای بازیابی اعتبار بین المللی از دست رفته این کشور پس از بحران قتل «جمال خاشقچی» و انتقادات جهانی نسبت به حمله نظامی به یمن ارزیابی می کنند.

امضای ده‌ها توافق در سه پایتخت آسیایی

محمد بن سلمان در جریان سفر دوره ای به پاکستان، هند و چین امضای مجموعه ای از قراردادهای گوناگون اقتصادی، تجاری و سرمایه گذاری را اعلام کرد. ولیعهد سعودی در اسلام آباد یک قرارداد سرمایه گذاری به ارزش ۲۰ میلیارد دلار را با پاکستان به امضا رساند. احداث پالایشگاه نفت در بندر گوادر پاکستان یکی از پروژه‌های وعده داده شده از سوی ریاض بود. وی سپس در دومین مرحله از سفر آسیایی خود وارد دهلی نو شد. البته وی در هند با استقبال گرم و خارج از عرف «ناراندرا مودی» نخست وزیر هندوستان روبرو شد که با انتقادات بسیاری همراه بود. عربستان سعودی مهمترین تامین کننده نفت خام برای پالایشگاه‌های هند است. ولیعهد سعودی در دیدار با مقام‌های ارشد این کشور هم از وجود فرصت سرمایه گذاری ۱۰۰ میلیارد دلاری در هندوستان سخن گفت. برخی رسانه‌ها حتی مدعی شدند ریاض در خلال دو سال این میزان از سرمایه گذاری را در هند نهایی و اجرا خواهد کرد.مرحله سوم سفر بن سلمان به پکن بود که به علت رشد تجارت دوجانبه در سال گذشته از اهمیت ویژه ای برخوردار بود. در دیدار مقام‌‌های چین با ولیعهد سعودی هم توافق‌هایی در زمینه انرژی و نفت و سرمایه‌گذاری در بخش‌های تجاری و صنعتی این کشور صورت گرفت. ریاض قول سرمایه گذاری حدود ۲۸میلیارد دلاری در این کشور را داد. گفته می‌شود یکی از توافق‌ها در زمینه ساخت پالایشگاهی به ارزش ۱۰ میلیارد دلار بود.

ریاض به دنبال متحدانی تازه

سیاست سال‌های اخیر ریاض اعتبار این کشور در عرصه بین المللی را تضعیف کرده است. موضوع قتل روزنامه نگار منتقد دربار سعودی در کنسولگری این کشور در ترکیه نیز سقوط بیشتر جایگاه این کشور را به همراه داشت. به اعتقاد کارشناسان کسب اعتبار بین‌المللی و نمایش استقبال گرم در کنار وعده توافق‌های پرشمار تنها برای جلب نظر افکار عمومی جهان صورت گرفته است. روزنامه بریتانیایی «ایندیپندنت» در گزارشی عنوان داشت که محمد بن سلمان در سفر آسیایی خود به دنبال متحدانی جدید است تا از حجم انتقادهای بین‌المللی از ریاض بکاهد.به نوشته این روزنامه، تابستان سال گذشته ولیعهد سعودی وقت زیادی را برای سفر به پایتخت‌های اروپایی صرف کرد. وی به آمریکا، بریتانیا و فرانسه رفت اما قتل جمال خاشقچی افکار عمومی در کشورهای غربی را در مقابل ریاض قرار داد. اکنون اما وی به کشورهایی در آسیا سفر کرد که موضع گیری خاصی را در مورد قتل روزنامه نگار منتقد انجام ندادند. به نوشته این روزنامه بریتانیایی سفر بن سلمان به شرق به مفهوم آن دگرگونی بنیادین در سیاست خارجی سعودی نیست و کماکان ایالات متحده مهمترین مولفه تعیین کننده در خط مشی‌های راهبردی و اقتصادی ریاض است. در واقع سفر آسیایی ولیعهد عربستان نشانه ای از آن است که این پادشاهی می‌خواهد برای دوره‌های بروز تنش با غرب، متحدانی را دست وپا کند. نشریه «تایم» هم در تحلیل این سفر عنوان داشت عربستان سعودی تلاش می کند تا از شرایط بهترین بهره را ببرد و اعتبار خود را بازیابد. یکی از محورهای مورد علاقه ریاض آن است که خود را به عنوان یک میانجی صلح طلب میان هند و پاکستان نشان دهد. وی همچنین تلاش می کند تا روابط با بزرگترین شریک تجاری خود یعنی چین را بسیار نزدیک نشان دهد.

ادامه دارد

Email this page

نسخه مناسب چاپ