رونمایی سردیس دکتر ایرج افشار در گشایش نمایشگاه تاریخ محلی یزد
سرویس فرهنگی- مراسم افتتاحیه نمایشگاه تاریخ محلی یزد، به همت مدیریت استان یزد و سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و با حضور دکتر اشرف بروجردی رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی، دکتر طالبی استاندار یزد و جمعی از شخصیت‌ها، فعالان فرهنگی، اجتماعی و تاریخی استان، روز شنبه ۹ شهریور ماه، در موزه کتاب و میراث مکتوب واقع در کتابخانه ملی برگزار شد.

به گزارش خبرنگار ما، در این مراسم، داودپاک‌طینت، مدیر اسناد کتابخانه ملی استان یزد، طی سخنانی گفت: در ابتدای صحبت من یک دغدغه‌ای را طرح می‌کنم تا هم از راهنمایی اساتید بهره‌مند شوم و هم خبرنگاران محترم مسأله را پوشش دهند. فضای مجازی چیزی است که حداقل یک بار در روز درباره آن اظهارات مثبت و غالباً منفی می‌شنویم. من می‌خواهم از بعد منفی آن فاصله گرفته و بگویم این فضا می‌تواند بسیار مثبت باشد. در آسیب‌های اجتماعی مثل طلاق، خودکشی، اعتیاد و غیره متهم اصلی را رسانه می‌دانند اما رسانه صرفاً یک ابزار است. اگر ما پشتوانه‌های علمی را نسبت به استفاده از این ابزار تقویت کنیم، اثرات مخرب آن را کنترل خواهیم کرد.

وی افزود: سازمان‌هایی مثل سازمان اسناد و کتابخانه ملی و سازمان‌های فرهنگی دیگر، اگر برنامه داشته باشند برای اینکه فقط یک کار در کشور انجام دهند و آن کار این باشد که تلاش کنند تا نسل بعدی را پرسش‌گر بار بیاورند، متوجه می‌شوند که پرسش‌گری یک عطش همراه خود دارد، عطش بدست آوردن اطلاعات. کسی که چنین عطشی دارد، هدفمند خواهد شد و وقتش را به بطالت نمی‌گذراند. فرد هدفمند، محتوا تولید می‌کند و این محتوا موجب شکل‌گیری گفتگو می‌شود. سازمان‌هایی مثل سازمان اسناد، به خاطر در اختیار داشتن اسناد و نسخه‌های قدیمی، می‌توانند مرجع قابل‌اعتمادی برای جستجو و تولید محتوا باشند.

اشرف بروجردی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی، گفت: احیای فرهنگ‌ها در مناطق مختلف ایران می‌تواند فرصتی برای نسل امروز ایجاد کند تا ریشه خود را بشناسند و پشتوانه‌های علمی، فرهنگی و رمز ماندگاری آن فرهنگ را بازشناسایی کنند و بدانند که شناخت ریشه و تعلق خاطر پیدا کردن به آن، می‌تواند در ماندگاری ، کمک بزرگی باشد.

وی افزود: برخی معتقدند ناسیونالیسم را نباید ترویج کرد. ما نگاه ناسیونالیستی نداریم بلکه هدف‌مان حفظ آثاری است که توسط بزرگان‌مان تدوین شده و در اختیار ما قرار گرفته است. ما آنها را حفظ می‌کنیم و می‌خواهیم از آنها بیاموزیم. این گردهمایی‌ها از استان‌های مختلف، حداقل خاصیتی که داشته است آن بوده که امروز می‌بینیم اساتید ما هم دغدغه حمایت از فرهنگ را دارند. یک نمونه، حضور دکتر داوری در جلسه امروز است که بیانگر حمایت ایشان از این مراسم است. این جلسات، جرقه‌ای است برای کسانی که دغدغه شناخت زادگاه‌شان را دارند. امیدوارم این شناخت و حمایت‌ها،‌ به رشد و بالندگی مردم عزیز یزد کمک کند.

دکتر حسین مسرت، پ‍ژوهشگر تاریخ، درباره منابع تاریخ محلی یزد گفت: دیار تاریخی یزد از لحاظ منابع تاریخی بسیار غنی است. منابع تاریخی هر دیار، شامل منابع عمومی، تاریخ‌های ایران، سفرنامه‌ها، خاطرات، اسناد می‌شود. در خصوص سفرنامه‌ها، دوره تاریخی دو جلدی «یزد در سفرنامه‌ها» به کوشش اکبر قلم‌سیاه، تقریبا تمامی سفرنامه‌های چاپی درباره یزد را گردآوری کرده است . وی با تقسیم منابع محلی درباره تاریخ یزد به چهار دوره تاریخی، به معرفی کتاب‌های نگاشته شده در هر دوره پرداخت و ادامه داد: از سال ۱۳۵۷ تا کنون، شاهد چاپ صدها کتاب در زمینه تاریخ، اسناد، فرهنگ ، مشاهیر، بازرگانی و غیره بوده‌ایم که نام بردن از این حجم اثر، از حوصله این مجلس خارج است.

در میانه این مراسم، به رویداد انتخاب یزد به عنوان پنجمین پایتخت کتاب ایران و ثبت مستندات مربوط به آن در سازمان اسناد و آرشیو ملی اشاره شده و از شناسنامه مربوط به این ثبت، رونمایی شد .

سید عبدالعظیم پویا، پژوهشگر تاریخ، در ادامه مراسم دربار سازه‌های آبی تاریخی و اسناد سرگذشت زمین گفت: شناخت تاریخ یزد بدون شناخت تاریخ آب میسر نیست. آب محور مهم حیات و مدار همه چیز در یزد بوده است. ما زمانی می‌توانیم تاریخ این دیار را بررسی کنیم که به سرگذشت آب بپردازیم. در سال‌های اخیر به دلیل توجهی که به مسأله آب شده است،‌ مطالعاتی در این زمینه انجام شده هر چند که هنوز کافی نیست.

وی افزود: من سازه‌های آبی تاریخی را سندهای سرگذشت سرزمین یزد می‌دانم. سند از نظر من، آثار و بناهایی هستند که در ارتباط با مسأله آب ساخته شده اند. مثلا یکی از این سند‌ها که سازه آبی است، آسیاب‌هایی هستند که با نیروی آب کار می‌کنند. از جمله این آسیاب‌ها، آسیابی است که در یک بیابان در یزد، در عمق چهل متری زمین وجود دارد که مایه شگفتی است و به آن آسیاب دوسنگی یا آسیاب بیابان می‌گویند. برای در امان ماندن این آسیاب از شر دزدان و راهزن‌ها، آن را به گونه‌ای ساختند که در روی زمین هیچ اثری از آن نباشد. این آسیاب یک سند فرهنگی است زیرا هم در تاریخ آبادی و هم در تاریخ مهندسی آب، یک سند به حساب می‌آید. در معماری و طراحی فضاهای زیرزمینی و همچنین در چاره‌اندیشی‌های امنیتی هم این آسیاب یک سند است.

پویا ادامه داد: سازه‌های آبی در یزد تنوع زیادی دارند: مثل کاریزها، پایاب‌ها (راه‌پله‌هایی برای دسترسی به منابع زیرزمینی آب)، قنات‌ها، جوی‌های زیرزمینی، آب انبارها، سقاخانه‌ها و غیره. شناخت این اسناد، از منظر تاریخی امری ضروری است. این سازه‌ها را بر اساس فرهنگ آب می‌توان به صورت زیر دسته بندی کرد :

آب‌یابی؛ مثل سازه قنات که یک تکنولوژی برای آب است،آب‌رسانی؛ مثل کاریزها (بخش‌هایی که منتقل‌کننده آب هستند). در یزد سازه‌ای به نام جوی کوهی داریم. در گذشته برای جمع‌آوری آب‌های بهاری در دره‌ها، در منطقه‌ای یک جوی ایجاد کردند که این آب‌ها را به نقطه‌ای در بالای تفت می‌رساند و در آنجا آبشاری را شکل داده است و سپس از آنجا، آب به تفت و یزد می‌رسد. برای جمع‌آوری سیلاب‌ها هم در منطقه مهریز یزد مجرایی داریم که چیزی شبیه قنات است و به مناطق دیگر، آب منتقل می‌شود.

این پ‍ژوهشگر گفت: یزد دستاوردهای خود را وام‌دار کاریز و قنات است، هرچند امروز چیز زیادی از آنها باقی نمانده است. سندهای به جا مانده این موضوع را تأیید می‌کنند. قنات‌ها، آغاز‌گر پیدایش و پویش شهرها و آبادی‌ها بوده اند. کاریز باستانی زارچ، پس از چند هزار سال هنوز در منطقه یزد پایدار است و به ثبت جهانی هم رسیده است. اکنون صدها کاریز زنده و مرده در سراسر منطقه، معرف بخش قابل‌توجهی از هویت آبادی‌های مربوط به خود هستند و شناخت شهرها و آبادی‌ها، بدون بررسی این کاریزها شدنی نیست.

دکتر طالبی، استاندار یزد، در این مراسم گفت: من این نمایشگاه را امتداد برنامه‌هایی می‌دانم که امروز در استان یزد در جهت بازشناسی تاریخ یزد در حال انجام شدن هستند. مراکز متعدد فرهنگی و سازمان‌های مردم نهاد فعالیت‌های خیلی خوبی در این حوزه دارند. نتیجه این فعالیت‌ها، شناخت بیشتر فرهنگ و هویت شهر یزد است. خیلی‌ها فکر می‌کنند که بالندگی امروز یزد مدیون فعالیت‌هایی است که در طول چند دهه گذشته انجام شده و امروز استان را به لحاظ علمی و صنعتی در سطح استان‌ها ممتاز کشور قرار داده است. مردم کمتر می‌دانند که این موفقیت‌ها و بالندگی‌ها ریشه در تاریخ دارد. ما استانی دارای هویت تاریخی غنی هستیم که این هویت تاریخی در خود استان خیلی مورد توجه قرار نگرفته است و فعالیت‌هایی که امروز انجام می‌شود، مثل همین نمایشگاه، می‌تواند به بازشناسی تاریخی که ما در یزد به آن نیاز داریم و همچنین شناخت بهتر هویت یزدی برای علاقه‌مندان، کمک کند .

وی افزود: اگر امروز یزد در سازمان علمی و فرهنگی یونسکو به ثبت رسیده است، شاید در نگاه اول به نظر بیاید به خاطر آثار و بناهای تاریخی است ولی به این موضوع پرداخته نشده که چه کسانی با چه اندیشه‌ای این آثار و بناها را خلق کردند. امیدوارم این برنامه‌ها کمک کند تا این اتصال تاریخی هم برقرار شود و ما از ریشه‌های هویت تاریخی بهره‌مند شویم چرا که امروز در حال استفاده از دستاوردهای پیشینیان هستیم.

در پایان این مراسم، نمایشگاه تاریخ محلی یزد افتتاح و از سردیس دکتر ایرج افشار و دو قطع شیء تاریخی بسیار ارزشمند (سکه نقره متعلق به اردشیر سوم، دوره ساسانی و سکه طلای متعلق به دوره زندیه)، رونمایی شد.

نسخه مناسب چاپ