سفر هیات سعودی به عراق
ریاض به دنبال گسترش حوزه نفوذ منطقه‌ای
 

کارشناسان مسائل خاورمیانه با اشاره به سفر اخیر هیات عربستانی به بغداد، معتقدند سعودی‌ها در شرایط جدید عراق به دنبال گسترش رابطه و نفوذ در این کشور هستند و این امر می تواند بر قدرت منطقه ای ریاض تاثیرگذار باشد.
به گزارش گروه تحلیل،تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، رسانه‌های خبری از سفر یک هیأت اقتصادی بلند پایه سعودی به عراق جهت انجام توافق‌های اقتصادی و تجاری با این کشور خبر دادند.روزنامه سعودی «عُکاظ» نوشت که این هیأت بلند پایه متشکل از هفت وزیر، ده‌ها نماینده از وزارت‌خانه‌ها و نهادهای دولتی و شرکت‌های خصوصی برای سفر رسمی دو روزه به بغداد، پایتخت عراق رفت. روزنامه عکاظ هیأتی مذکور را «بزرگترین و مهمترین هیأت سعودی» خواند که طی سال‌های گذشته به عراق سفر می‌کند.با توجه به اهمیت سفر هیات عربستانی به بغداد که پیش از سفر عادل عبدالمهدی، نخست وزیر عراق به تهران صورت گرفت، پژوهشگر ایرنا با «اردشیر پشنگ» کارشناس مسائل خاورمیانه و عراق به گفت و گو نشست.
عراق؛ پلی بین ایران و عربستان
پشنگ در ابتدای این گفت و گو بیان داشت: سعودی‌ها پس از یک دهه انکار نظام عراق، تحولات ۲۰۰۳را به ضرر خود می دیدند زیرا گروه‌های شیعه که متحدان ایران هستند قدرت را در ساختار دموکراتیک عراق در دست گرفته‌اند. سعودی‌ها به مدت یک دهه سفارت خود در عراق را باز نکردند و یکی از متهمان ناامنی جدی در این کشور جنگ زده بودند.این کارشناس منطقه اظهار داشت: سعودی‌ها در شرایط جدید عراق به دنبال گسترش رابطه با این کشور می باشند. در طی دو سال اخیر گسترش علاقه عربستان و طرف عراقی باعث شده است تا حجم ارتباطات سیاسی دو کشور به مرحله جدیدی برسد.
وی افزود: عربستان در این ارتباط خواهان نفوذ بیشتر در عراق و مهار کردن حوزه نفوذ جمهوری اسلامی در این کشور است و کردها، عرب‌های اهل تسنن، و جریانی از شیعه خواهان گسترش همکاری‌ها با دولت ریاض هستند.این کارشناس مسائل عراق همچنین بیان داشت: عراقی‌ها می کوشند تا بعد از سه دهه غیبت در عرصه منطقه‌ای خاورمیانه کم کم سر بلند کنند و در حوزه منطقه‌ای با توجه به ظرفیت‌های خوب سیاسی و اقتصادی که دارند بار دیگر تبدیل به یکی از بازیگران موثر در منطقه خاورمیانه شوند و این موضوع برای عراقی‌ها هم از حیث اعتماد به نفس و هم پرستیژ دارای اهمیت است.
به گفته پشنگ، به نظر می رسد دولتمردان عراقی یک استراتژی مخفی را جهت تعادل‌سازی در منطقه دنبال می کنند زیرا عراق به شدت تحت نفوذ یک کشور منطقه‌ای و فرا منطقه ای می باشد.وی اظهار داشت: از یک سو ایالات متحده بیشترین تاثیر در تحولات عراق را دارد و از سوی دیگر جمهوری اسلامی تاثیرات بخصوصی را در تحولات عراق دارد.به همین دلیل دولتمردان عراق به دنبال این هستند که نوعی موازنه مثبت یعنی دادن امتیازات مشترک یا متعادل کننده به دیگر بازیگران عرصه منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای از جمله روسیه، ترکیه و اخیرا عربستان دهند.
پشنگ افزود: حضور عربستان سعودی در عراق باعث شده است که این کشور نقش میانجی و ایفای نقش پل میان تهران و ریاض و کاستن تنش میان طرفین را ایفا کند. اگر عراقی‌ها موفق به حل این موضوع شوند طبیعتا نوعی پرستیژ و وزن منطقه‌ای را برای خود خریداری می کنند و خیلی سریعتر به تحولات و رقابت‌های منطقه‌ای باز خواهند گشت. این کارشناس مسائل عراق می گوید: در سفر هیات سعودی به عراق و بلافاصله سفر «عادل عبدالمهدی» به ایران که نوعی پاسخ بازدید سفر «حسن روحانی» به عراق در کمتر از یک ماه می باشد، بغداد با چراغ سبز ایران و عربستان به دنبال تنش زدایی و کاستن تنش بین طرفین در حرکت است.
اهرم‌های گسترش نفوذ عربستان در عراق
پشنگ در این مورد بیان داشت: به طور سنتی اعراب اهل تسنن رابطه نزدیک و حسنه با عربستان سعودی دارند، شیعیان سکولار که در ائتلاف العراقیه هستند و العراقیه را نماد وحدت می دانند رابطه نزدیکی با سعودی‌ها دارند. وی گفت: موضوع دیگر قبایل عشایری و سنتی در عراق است که عربستان نفوذ قابل توجه ای در این مناطق سنی نشین دارد و مناطق نینوا و الانبار از حوزه‌های نفوذ عربستان محسوب می‌شوند. در میان کردها، حزب کردهای دموکرات به رهبری مسعود بارزانی روابط نسبتا خوبی با عربستان دارند. پشنگ همچنین به شیعیان عراق اشاره کرد و گفت: در بین شیعیان هم در طی دو سال اخیر اگر دقت کنیم «مقتدا صدر» که اکنون ائتلاف اول در تشکیل دولت عراق هست خواهان گسترش رابطه با عربستان می‌باشد این اراده، علاقه سیاسی و روابط یکی از حوزه‌های نفوذ عربستان در عراق، جدید است.این کارشناس منطقه بیان داشت: یکی از ابزارهای قدرت سعودی‌ها در عراق سرمایه‌گذاری قابل توجه مالی است و این امری است که عراقی‌ها به شدت به آن نیازمند هستند چه در امر بازسازی و چه در امر خدمات رفاهی به مردم آن کشور که یکی از مهم ترین مشکلات و معضلات دولت عراق در سال‌های اخیر محسوب می شود و این عوامل دست به دست هم داده است که عربستانی‌ها از این ابزارها استفاده کنند و حضور بیشتری داشته باشند. وی همچنین گفت: در این میان نیز تحریم ایران توسط ایالات متحده و افزایش فشارهای اقتصادی منطقه‌ای بر ایران این فرصت را برای سعودی‌ها بیشتر می کند و این تبدیل به فرصتی شده است تا عربستان در عراق حضور بیشتری پیدا کند.
عراق و تعادل سازی در رابطه با ایران، عربستان و آمریکا
اردشیر پشنگ در این زمینه اظهار داشت: عراق در حال حاضر ضلع سوم مثلثی که ایران همیشه یکی از اضلاع می باشد و ضلع دیگر عربستان و آمریکا هستند. روابط پرتنش و پر فشار ایران و آمریکا که عراقی‌ها در این بین قرار گرفته‌اند، عراق از یک سو می کوشد که بین رابطه با ایران و آمریکا تعادل برقرار کند و رابطه با ایران را نیاز دارد و خواهان این است که این رابطه را مدیریت کند و قطع این رابطه برای عراق امکان پذیر نیست. وی به فشار آمریکا بر دولت عراق اشاره کرد و افزود: دولت عراق تحت فشار آمریکاست که رابطه اقتصادی خود را با ایران قطع کند یا در سطح ساختاری کاهش دهد و از طرفی هم رقابت سنگین را بین ریاض و تهران می بیند هر چند نشانه‌هایی از علاقه طرفین برای کاهش تنش وجود دارد اما در حال حاضر امر واقع افزایش تنش بین طرفین و حضور عربستان در ائتلاف منطقه‌ای به رهبری آمریکا هست که فشارها را بر ایران ایجاد کند.این کارشناس منطقه اظهار داشت: در این مقطع کار سیاستمداران با تجربه و پرنفوذ هست و باید دید که عادل عبدالمهدی و مجموعه سیاستمداران فعلی عراق که در قدرت هستند این پتانسیل و توان را دارند که نوعی موازنه در روابط تهران –واشنگتن و تهران –ریاض ایجاد کنند که در این وضعیت نه تهدیدی جانب عراق را بگیرد و منافع ملی عراق تحت الشعاع قرار گیرد بلکه بتوانند از قبل آن منافع بیشتری را بدست آورند. پشنگ افزود: عراقی‌ها از تحت فشار قرار گرفتن ایران به عنوان فرصتی برای افزایش توان و نفوذ منطقه ای خود استفاده می کنند و در عین حال نمی توان نادیده گرفت که این کشور می تواند نقش مثبتی را در روابط اقتصادی با ایران در سطح منطقه ای داشته باشد.به هر حال تعادل سازی یک امر جدی هست و باید دید آیا آقای عبدالمهدی این پتانسیل را دارد که نوعی تعادل سازی در روابط را بوجود آورد یا نه؟
عربستان جایگزین ایران در تامین برق و گاز عراق
پشنگ در این خصوص می گوید: ظرفیت عربستان سعودی، بالا هست، چون محدودیتی در جذب متخصصین و واردات صنایع سنگین و زیربنایی ندارد. به هر حال در بلند مدت عربستان این پتانسیل را داردکه تامین کننده برق و بخشی از انرژی عراقی‌ها باشد اما در کوتاه مدت به نظر می رسد که ظرفیت‌های ایران یک امر جدی و نیاز جدی برای عراق خواهد بود ولی در میان مدت ایران رقابت خیلی شدید و جدی با سعودی‌ها در بازار عراق در پیش خواهد داشت و البته فراموش نشود که کشورهای منطقه‌ای در سطح پایین تر نظیر ترکیه و اردن می توانند رقیب‌های ایران در بازار عراق شوند. این کارشناس مسائل خاورمیانه اظهار داشت: سعودی‌ها که به دنبال رقابت با ایران هستند، عراق را در جامعه اتحادیه عرب می‌بینند و سعی می کنند هویت مذهبی شیعی که بخشی از عراق است را در حاشیه قرار دهند، خود عراقی‌ها و افرادی همانند مقتدا صدر نیز سعی می کنند که از منظر هویت ملی عراقی – عربی وارد مساله شوند و سعودی‌ها به دنبال این سیاست هستند که نفوذ بیشتری در عراق به دست آورندکه این امر می تواند بر قدرت منطقه ای این کشور تاثیرگذار باشد.
بغداد در میدان رقابت سعودی‌ها با ایران چگونه بازی می کند؟
سفر نخست وزیر عراق به ایران جدا از مسائل مربوط به روابط دوجانبه، تحلیل و گمانه زنی‌هایی را در زمینه امکان میانجیگری بغداد بین تهران و ریاض و الزامات آن به دنبال داشت.«عادل عبدالمهدی» نخست وزیر عراق به تهران رفت و در مجموعه فرهنگی- تاریخی سعدآباد مورد استقبال رسمی رئیس‌جمهوری قرار گرفت. ایران به عنوان نخستین مقصد عبدالمهدی در سفر منطقه‌ای وی انتخاب شد و قرار است او در آینده نزدیک به عربستان و ترکیه نیز سفر کند. سفر نخست وزیر عراق به تهران در حالی انجام شد که کمتر از یک ماه پیش «حسن روحانی» در صدر هیاتی بلندپایه به عراق سفر کرده بود. طی ماه‌های اخیر هم «برهم صالح» رئیس‌جمهوری و «محمد الحلبوسی» رئیس مجلس عراق در جریان دیدار از ایران و رایزنی با مقامات جمهوری اسلامی درباره مسائل مختلف از جمله تحریم‌های آمریکا دیدار و گفت وگو کردند وعزم جدی دولتمردان عراقی را برای توسعه روابط با تهران در راستای منافع دو طرف نشان دادند. سفر نخست‌وزیر عراق به تهران در شرایطی انجام ‌شد که طی روز‌های گذشته، هیاتی عربستانی به همراه گروهی از بازرگانان و فعالان اقتصادی سعودی به بغداد سفر کردند و در این سفر افزون بر پیشنهاد کمک ۱٫۵ میلیارد دلاری پادشاه سعودی برای احداث یک ورزشگاه در عراق، طرح ۱۸۶ فرصت سرمایه‌گذاری و تاسیس منطقه آزاد تجاری از سوی عربستان به عراق ارائه شد. از این رو، سفر عبدالمهدی به تهران بلافاصله بعد از سفر هیات سعودی به بغداد می‌تواند حضور نخست‌وزیر عراق در تهران را حائز اهمیتی ویژه بدارد.
روابط ایران و عراق تقویت می شود
به نوشته تارنمای «میدل ایست انلاین»، ایران و عراق روابط تنگاتنگی دارند. ایران دارای نفوذ گسترده ای میان جریان‌های سیاسی و نظامی عراق است. این کشور خود را به عنوان یک شریک تجاری مهم برای عراق معرفی کرده است و برای برقراری روابط استوار با عراق بر پایه منافع مشترک تلاش می کند. سفر عادل عبدالمهدی نخست وزیر عراق به ایران در شرایطی صورت گرفت که آمریکا به عراق فشار وارد کرده است تا به روابط خود به ویژه در زمینه واردات انرژی از ایران پایان دهد. این فشارها در شرایطی است که محمد الحلبوسی رئیس پارلمان عراق در سفر اخیر خود به واشنگتن اعلام کرد که عراق برای تامین انرژی به ویژه برق باید دستکم به مدت سه سال به ایران تکیه کند. ایران یکی از بزرگترین صادر کنندگان به عراق است و این دو کشور افزایش سطح مبادلات تجاری از ۱۲ میلیارد دلار در سال به ۲۰ میلیارد دلار را هدف گذاری کرده اند.
به نوشته روزنامه «الشرق الاوسط» عربستان، «احسان الشمری» رئیس اندیشکده سیاسی عربستان گفته سفر عادل عبدالمهدی به ایران جدا از نشست سه جانبه اخیر وی با «عبدالفتاح السیسی» رئیس جمهوری مصر و «عبدالله دوم» پادشاه اردن در قاهره نیست. اما سفر وی به ایران نشان می دهد که هنوز برخی از تفاهمنامه‌هایی که در سفر روحانی به عراق صورت گرفت به ویژه تفاهمنامه‌های اقتصادی، موضوع تحریم‌ها و چگونگی برخورد با آنها و مبادلات تجاری، موضوع انرژی و مسائل مرزی تکمیل نشده است و ایران به عراق به عنوان پلی نگاه می‌کند که می‌تواند در حل بحران‌های منطقه به ویژه نزدیک‌سازی دیدگاه‌های ایران و کشورهای عربی به ویژه عربستان نقش آفرینی کند. نتایج سفر عبدالمهدی به ایران هنوز آشکار نیست و با سفر آینده عادل عبدالمهدی به عربستان این نتایج آشکارتر خواهد شد.
عراق بین تهران و ریاض وساطت می‌کند؟
به نوشته روزنامه «العربی الجدید» چاپ لندن، سفر عبدالمهدی به ایران درهای گفت و گو درباره وساطت عراق برای نزدیک سازی دیدگاه‌های ریاض و تهران را گشوده است؛ به ویژه این سفر در شرایطی صورت گرفت که چند روز پیش «نبیه بری» رئیس مجلس لبنان در جریان سفر خود به عراق از این میانجیگری و نقش منطقه ای عراق سخن به میان آورد. در این زمینه «علی الرفیعی» عضو جریان حکمت عراق هم به العربی الجدید گفت: عادل عبدالمهدی در سفر خود به تهران می تواند برای نزدیک سازی دیدگاه‌های ایران و عربستان و دیگر کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس تلاش کند. عراق پس از شکست داعش دیگر یک کشور منزوی در منطقه نیست. وارد نشدن عراق در محوربندی‌های منطقه ای سبب شده است این کشور در روابط خود با کشورهای منطقه قدرت مانور داشته باشد. ایران و عراق دارای پرونده‌های مشترکی مانند مسائل مرزی و منافع دوجانبه اند. ایرانی‌ها در پس از اشغال عراق در سال ۲۰۰۳ میلادی در تشکیل نظام سیاسی عراق نقش برجسته ای بازی کردند. به نوشته تارنمای «العهد» لبنان، بیشتر مردم عراق بر این باورند که عربستان هزاران تروریست تکفیری را به عراق اعزام کرده تا خود را در خیابان‌ها، بازارها، مدارس و بیمارستان و ایستگاه‌های مسافربری منفجر کنند و مردم عراق را به خاک و خون بکشند. این کشور از تریبون‌های تروریستی که فتواهای تکفیری صادر می کردند، حمایت کرد. اکنون که این کشور برای برقراری روابط با عراق تلاش می کند برای اینکه حسن نیت خود را نشان دهد و از اشتباهای گذشته خود چشم پوشی کند و وارد مرحله جدیدی از روابط خود با عراق شود که با گذشته متفاوت باشد، باید به اشتباهات گذشته خود در برخورد با عراق اعتراف کند و جلوی فتواهای نهادهای وهابی‌ها علیه شیعیان را بگیرد. روزنامه «رای الیوم» چاپ لندن در گزارشی چنین نگاشت: در شرایطی که عراق درباره بسیاری از مسائل منطقه‌ای سیاست بی طرفانه ای در پیش گرفته است اگر ریاض تلاش می کند بر سیاست‌های عراق تاثیر گذارد باید در روابط خود با ایران بازنگری کند. عربستان چه بخواهد و چه نخواهد روابط ایران و عراق بسیار مستحکم است. اگر عربستان بتواند روی برخی از جریان‌های عراق تاثیر گذارد این به معنای آن نیست که این کشور می تواند بغداد را به مسیری بکشاند که خود عراقی خواهان آن نیستند.
سفر عبدالمهدی به تهران، تاکیدی بر اهمیت مناسبات عراق و ایران
کارشناسان مسائل منطقه معتقدند سفر عادل عبدالمهدی نخست وزیر عراق به ایران نشانگر آن است که مقامات بغداد و تهران در مسیر گسترش بیش از پیش روابط تجاری و اقتصادی جدیت دارند.روحانی، رئیس جمهور کشورمان در نشست خبری مشترک با عبدالمهدی گفت: محورهای مذاکره با نخست وزیر عراق شامل بحث درباره توافقات به دست ‌آمده در سفر اخیرش به بغداد، افزایش مبادلات تجاری و اقتصادی، لایروبی اروندرود، اتصال راه آهن شلمچه و بصره، است.با توجه به اهمیت سفر نخست وزیر عراق به کشورمان، پژوهشگر ایرنا با «فرزان شهیدی» کارشناس مسائل عراق به گفت وگو نشست.
توسعه مبادلات اقتصادی تهران-بغداد
شهیدی در این گفت و گو بیان داشت: هدف اصلی از سفر نخست وزیر عراق به تهران توسعه و تقویت مناسبات اقتصادی بین دو کشور است گرچه رابطه در این زمینه وجود داشته اما مطلوب نبوده است.وی اظهار داشت: این اولین سفر عادل عبدالمهدی در مقام نخست وزیر به ایران است و علاوه بر یک هیات بلندپایه اقتصادی، وزرای نفت،امور خارجه، دارایی، تجارت، برنامه ریزی، برق و منابع آبی، و نیز مشاور امنیت ملی، رییس ستاد ارتش، قائم مقام وزیر کشور، رییس گذرگاه‌های مرزی و برخی از نمایندگان پارلمان عراق، وی را همراهی می کنند و این امر نشان می‌دهد سطح سفر در سطح بالایی صورت گرفته است.این کارشناس منطقه افزود: در این سفر دو طرف مصمم به توسعه روابط تجاری و اقتصادی و افزایش حجم مبادلات از ۱۲میلیارد دلار به ۲۰میلیارد دلار هستند و تسهیل روابط بانکی و اجرای توافقات در این راستا می تواند یک فرصت بزرگ برای دو دولت، دو ملت و فعالان اقتصادی بوجود می آورد.
بازسازی عراق محور مذاکرات
شهیدی کارشناس مسائل عراق در این مورد می گوید: ایران در نظر دارد در بازسازی عراق در دوران پسا داعش نقش فعالی داشته باشد اما حضور ایران در هر سطح در عراق خوشایند آمریکا نبوده و نیست و سفر نخست وزیر عراق به کشورمان فرصت مناسبی برای شرکت‌های مهندسی و ساختمانی ایران برای حضور در عراق است.وی افزود: مقامات عراقی نیز بارها از تمایل خود برای حضور دولت‌ها و بخش خصوصی کشورهای همسایه بخصوص ایران در روند بازسازی عراق خبر داده اند .این کارشناس مسائل عراق در ادامه یادآور شد: عراق در مرحله پسا داعش قرار دارد و از جنگ سختی بیرون آمده و بسیاری از زیر ساخت‌های این کشور نابود شده است و در حوزه بازسازی ایران با توجه به تجاربی که در این زمینه دارد می تواند کمک شایانی برای ترمیم زیر ساخت‌های عراق بنماید و در خلال این سفر بحث بازسازی به صورت جدی مطرح می شود.وی همچنین گفت: رقابت برای بازسازی در عراق سنگین است و دولت‌های ترکیه و چین نیز خواهان حضور گسترده برای بازسازی در این کشور هستند و البته دولت عربستان نیز ادعا‌های در این زمینه دارد اما عملا نمی تواند در این زمینه با ایران رقابت کند. وی اظهار داشت: ما باید به دنبال روزنه‌ها و ظرفیت‌ها باشیم تا بتوانیم نسبت به بقیه رقبا در بازار عراق موفق شویم و فرصت پیش آمده می تواند به سرمایه گذاری ایران در بازار عراق کمک نماید.
روابط تهران- بغداد و رفع ایران هراسی در منطقه
شهیدی همچنین اضافه کرد: ایران هراسی برنامه راهبردی ایالات متحده و هم پیمانانش در منطقه است و آنها به دنبال این سیاست هستند که ایران تهدید بزرگی برای خاورمیانه است و با ایجاد تبلیغات علیه کشورمان به دنبال تخریب و منزوی کردن جمهوری اسلامی هستند و رابطه با عراق می تواند برای خنثی نمودن سیاست ایران هراسی در منطقه تاثیر گذار باشد.وی بیان داشت: عراق سیاست خوبی را در برخورد با همسایگان خود بخصوص ایران دنبال می کند، مقامات این کشور تاکید کرده اند که سیاست متوازن را با همه همسایگان تعقیب می کنند و با توجه به اینکه مرز طولانی بین ایران و عراق وجود دارد، وجود مشترکات تاریخی ، فرهنگی و مذهبی بین دو ملت ایران و عراق نیز حائز اهمیت است.وی افزود: روابط دو کشور می تواند الگو باشد و پیام این است که ایران هراسی را که دشمن در منطقه ایجاد کرده است را تحت الشعاع قرار دهد و بر آن غلبه کند .
مخالفت آمریکا از روابط تهران- بغداد
این کارشناس منطقه بیان داشت: حضور فعال ایران در عراق می‌تواند برگ برنده برای تهران در مقابل آمریکا تلقی شود زیرا واشنگتن از دولت عراق می خواهد که روابط سیاسی و اقتصادی خود را با ایران کاهش دهد اما بغداد هرگز به خواسته دولت امریکا عمل نکرده است و این سفر دستاوردهای مهمی برای کشورمان در همه زمینه‌ها اعم از سیاسی و اقتصادی محسوب می شود.وی در ادامه اظهار داشت: دشمنان ما در منطقه تاب و تحمل روابط سیاسی تهران – بغداد را ندارند و به دنبال مانع تراشی و سنگ اندازی در این روابط هستند و دو طرف بخصوص طرف عراقی عزم جدی برای تقویت این روابط با همسایه بزرگ شرقی خود دارد.

Email this page

نسخه مناسب چاپ