مروری بر مهم ترین ویژگی های عملیات کربلای ۵
سرنوشت‌ساز‌ترین عملیات دوران دفاع مقدس
 

عملیات کربلای ۵ خاص‌ترین، بزرگ‌ترین و سرنوشت‌ساز‌ترین عملیات دفاع مقدس بود؛ عملیاتی که آمارهایش از هر نظر بی‌نظیر است، چه به لحاظ شرکت رزمندگان حاضر در آن، چه به لحاظ طول مدتش که از دی ماه ۶۵ تا آخرین روزهای اسفند همان سال با شدت و قدرت ادامه یافت و چه از نظر تعداد شهدا و فرماندهان شرکت‌کننده. . درپی مروری بر شاخصه‌های کم‌نظیر کربلای ۵ خواهیم داشت.

کربلای۵ تنها دو هفته پس از پایان عملیات کربلای۴ شروع شد. حتی در دوره طلایی جنگ که با شکست حصر آبادان آغاز شد و با عملیاتی مثل طریق‌القدس، فتح‌المبین و الی بیت‌المقدس ادامه یافت، هیچ عملیات بزرگی را نخواهیم یافت که به سرعت کربلای۴ و ۵ انجام گرفته باشند. رکورد قبلی به فاصله زمانی فتح‌المبین و الی بیت المقدس در سال ۶۱ برمی‌گردد که درست یک ماه پس از اتمام عملیات فتح‌المبین در ۱۰ فروردین ماه ۶۱، الی بیت‌المقدس یا آزادسازی خرمشهر دهم اردیبهشت ماه همان سال آغاز شد. بنابراین کربلای۵ با فاصله زمانی دو هفته‌ای نسبت به عملیات کربلای۴، یک استثنا به شمار می‌رود. همچنین این امر در حالی صورت می‌پذیرفت که تعدادی از نیروهای نخبه عملیاتی حاضر در گردان‌های خط‌شکن، در خلال دو روز عملیات کربلای۴ آسیب جدی دیده بودند و انجام عملیات کربلای۵ در ۱۹ دی ماه ۱۳۶۵، همگان و به ویژه دشمن را غافلگیر کرد.

شلمچه تقریباً یک دشت باز است که برای ورود قوای زرهی و پیشروی به سوی دو شهری که این طرف و آن طرف هر دو مرز قرار دارند موقعیت فوق العاده‌ای دارد. در طرف ایران، خرمشهر و چسبیده به آن آبادان قرار دارد و در طرف مقابل نیز بندر مهم بصره تنها ۱۸ کیلومتر از مرز فاصله دارد. دشمن هم به این امر واقف بود و استحکامات عظیمی را در نقطه مرزی و به ویژه پنج ضلعی و مناطقی چون تنومه ترتیب داده بود. کانال‌ها و آبگرفتگی‌هایی مثل کانال پرورش ماهی، نهر دوعیجی، نهر جاسم و کانال زوجی هم کمک می‌کرد تا بعثی‌ها استحکامات خود را هرچه بیشتر تقویت کنند.

پیشتر در عملیات رمضان که تیرماه ۶۱ در نقطه شمالی‌تر شلمچه و از پاسگاه زید صورت گرفت، رزمندگان علاوه بر میادین مین عظیم و کانال‌های عمیق و… با پدیده‌ای به نام سنگرهای مثلثی روبه‌رو شدند که ورود از هر ضلع آنها، خطر ترمیم ضلع شکافته‌شده و سپس مورد اصابت قرار گرفتن از سه جهت را در پی داشت. حالا و در کربلای۵، همان‌ها که آرایش سه ضلعی را برای ارتش عراق مهیا کرده بودند، یک ابتکار جدید نیز به استحکامات شرق بصره افزوده بودند؛ طرح سنگرهای نونی شکل که فتح هر کدام از آنها خون شهدای بسیاری را می‌طلبید.

نیروهای شرکت‌کننده

برای عملیات کربلای۴ اولین بار حدود ۳۰۰ گردان تدارک دیده شده بود. این میزان تقریباً دو برابر عملیات بزرگ قبلی بود که غالباً با ۱۵۰ گردان انجام گرفتند. اگرچه بخش زیادی از گردان‌های خط‌شکن در کربلای۴ آسیب دیدند، اما شاکله حدود ۲۰۰ هزار نفری که می‌بایست در کربلای۴ شرکت می‌کردند، به کربلای۵ ورود یافتند. همچنین علاوه بر نیروهای اولیه شرکت‌کننده طی بیش از ۷۰ روز عملیات نیز بارها و بارها گردان‌های آسیب‌دیده با گردان‌های تازه نفس جایگزین شدند. به گفته سردار نبی‌الله رودکی فرمانده لشکر۱۹ فجر، برخی از گردان‌های این لشکر چندبار تجدید سازمان شدند.

اما در طرف مقابل نیز اوضاع چنین بود. طبق آماری که از اسرای عراقی دریافت شد، ارتش بعث چیزی در حدود ۱۳۰ تیپ را وارد این عملیات کرده بود تا منطقه پنج ضلعی را از ایران پس بگیرد. آنها نیز به صورت مرتب تیپ‌های متلاشی شده را یا بازسازی یا جایگزین می‌کردند. چنانچه آمار خیره‌کننده و البته غیررسمی کشته شدن ۳۰ هزار عراقی در کربلای۵ دور از ذهن نخواهد بود. برخی حتی آمار ماشین‌های زرهی شرکت کننده در کربلای۵ را با نبرد استالینگراد مقایسه کرده و معتقدند که در کربلای۵، صدام به قدری از قوای زرهی خود بهره برد که حتی هیلتر هم خوابش را نمی‌دید در یک جبهه بتواند چنین نیروی زرهی را وارد کند .

شهدای بزرگ

در این عملیات از فرماندهان گروهان و گردان و تیپ گرفته تا فرمانده لشکر و محور شهید داشتیم. از سرشناس‌ترین این شهدا می‌توان به حاج حسین خرازی فرمانده لشکر ۱۴ امام حسین(ع) یاد کرد که هشتم اسفندماه ۶۵ در منطقه شلمچه به شهادت رسید. از دیگر فرماندهان شهید باید به شهید اسماعیل دقایقی فرمانده لشکر۹ بدر اشاره کرد. همچنین حجت‌الاسلام شهید عبدالله میثمی نماینده حضرت امام در قرارگاه خاتم الانبیا(ص) از شهدای کربلای۵ است که وجودش وزنه‌ای در جبهه‌ها به شمار می‌رفت. سرداران شهید اصغر لاوری فرمانده تیپ زرهی ۲۸ صفر، شهید مجید رمضان فرمانده محور عملیاتی منطقه شلمچه، شهید اکبر علی‌پور مسئول اطلاعات قرارگاه کربلا، علیرضا نوری قائم مقام لشکر۲۷ محمدرسول‌الله(ص)، شهید اکبر کواری جانشین گردان ادوات الحدید، حمید طاهری فرمانده گردان مقداد و… تنها تعدادی از فرماندهان شهید کربلای۵ هستند.

در تأثیرات سیاسی و بین‌المللی کربلای۵ ذکر این نکته که تصویب قطعنامه ۵۹۸ ماحصل انجام این عملیات است، کافی به نظر می‌رسد. قطعنامه‌ای که پایه آتش‌بس بین ایران و عراق در تیر و مردادماه ۶۷ قرار گرفت. این قطعنامه در تیر سال ۶۶ یعنی حدود چهارماه پس از تثبیت متصرفات ایران در حومه شرق بصره در شورای امنیت سازمان ملل تصویب شد. ۵۹۸ تقریباً اغلب خواسته‌های بحق ایران را مد نظر داشت. چراکه قدرت‌های بزرگ از واهمه شکست کامل ارتش عراق، سعی کردند دست و دلبازی بیشتری به خرج دهند و به این ترتیب ایران را از لحاظ سیاسی راضی به اتمام جنگ و پذیرش قطعنامه‌های سازمان ملل کنند.

بازتاب عملیات کربلای۵ در جهان آن روز و خصوصاً در غرب که مدافع حکومت بعث بود، جالب توجه است. روزنامه اکسپرس به نقل از خبرنگار خود در نیویورک نوشته بود: «هیچ خبری به اندازه سقوط صدام حسین نمی‌تواند موجب وحشت رهبران کشورهای غربی شود. یک سخنگوی نظامی عراق شادی‌کنان در رادیو بغداد گفت که نیروهای پیشقراول ایران در ۱۰ کیلومتری بصره متوقف شده‌اند. متوقف شدن ایران در نزدیکی بصره نمی‌تواند جالب باشد. جالب این است که نیروهای ایرانی در ۱۰ کیلومتری آن قرار دارند.»

برگرفته از: خبرگزاری دفاع مقدس

Email this page

نسخه مناسب چاپ