سیره رفتاری امام رضا(ع) در خانواده
مرضیه رجب طهرانی
 

‏ ‏

‎‎خانواده‌های ایرانی محبت فراوانی به خاندان عترت به خصوص امام رضا(ع) دارند. برای مراسم تولد و عزاداری شهادت آن امام رئوف سنگ تمام می‎‌‎گذارند. اما این کافی نیست!

خوبست در ایام شهادت آن امام عزیز علاوه بر زیارت ایشان و خواندن زیارت نامه و حاجت روایی و درد دل با آن امام مهربانی‎‌‎ها، نسبت به خود ایشان به عنوان امام شناخت داشته باشیم و رفتار ایشان در خانواده را الگوی خود در زندگی نماییم‎. ‎

‎ ‎پدر خانواده مانند مادر، جایگاه ویژه‎‌‎ای دارد و رفتار مناسب و همراه با مهرورزی و عشق او با همسر و فرزندانش تأثیر زیادی در پویایی و موفقیت تک تک اعضا‎‌‎ء خانواده دارد و تا مدت‎‌‎ها اعضاء خانواده را نسبت به حوادث بیرون از خانه صبور کرده و قدرت تحمل آنها را در برابر حوادث بالا می‎‌‎برد.

نمونه این برخورد رفتار امام حسین(ع) با اهل بیت خویش بود که مقاومت تک تک اهل بیت را در برابر ستمهای یزیدیان به نمایش گذاشت. از این رو امام رضا(ع)، نسبت به خانواده حساسیت بالایی داشتند و خودشان به شدت مقید به انجام رفتارهای مثبت در خانواده بودند.

ایشان در بخشی از کلام مبارکشان از رسول‌الله(ص) نقل می‌فرمایند: «نیکوترین مردم در ایمان، مهربان‌ترین ایشان است با اهل خود و من مهربان‌ترین شما هستم با اهل خود.» (عیون أخبار الرضا(ع)، ج‏۲، ص۳۸) ابتدا به شناخت حضرت به عنوان امام می‌‌پردازیم و سپس رفتار خانوادگی ایشان بیان می‎‌‎شود‎.‎

امام شناسی در کلام امام هشتم(ع)

خانواده‌ها قبل از هر کاری برای تربیت فرزندان خود دنبال الگو هستند برای بهتر تربیت نمودن و در اسلام تمام مبانی تربیت فرزندان در کلام امامان معصوم(ع) بیان شده اما تا زمانی که مردم امام را نشناسند نمی‌توانند الگو برداری از اخلاق و کلام نورانی‌شان نمایند، از این رو هدف از خلقت انسان، شناخت خداوند است و منظور از شناخت خداوند شناخت امام هر زمان است.

شناخت امام به قدری مهم است که در کلام رسول گرامی اسلام حضرت محمد(ص) کسی که بمیرد در حالی‌که امام زمانش را نشناسد در جاهلیت مرده است.

چه زیبا امام رضا(ع) شناخت امام را ترسیم نموده‌اند: امام مانند آفتاب در عالم طلوع کند و بر افق قرار گیرد که دست و دیده مردم بدان نرسد، امام ماه تابنده، چراغ فروزنده، نور بر افروخته و ستاره رهنما در تاریکى شب‌ها و بیابان‌هاى تنها و گرداب دریاها است، امام آب گوارائى است براى تشنگى و رهبر بحق و نجات بخش از نابودى است، امام دلیلى است در تاریکى‏ها که هر که از آن جدا شود هلاک است‎.‎

امام ابرى است بارنده، بارانى است سیل‌آسا، آفتابى است فروزان و آسمانى است سایه بخش و زمینى است گسترده و چشمه‏اى است جوشنده، امام یاری است امین و پدرى است مهربان و برادرى است دلسوز و پناه بندگان خدا است در موقع ترس و پیشآمدهاى بد، امام امین خداى عز و جل است در میان خلقش و حجت او است بر بندگانش و خلیفه او است در بلادش و دعوت‏کننده به سوى خداى عز و جل است و دفاع‏کننده از حقوق خداى جل جلاله است. (اصول کافی، ج۱، باب نادر مخصوص و جامع در فضیلت و صفات امام‏، حدیث۱)

اخلاق رضوی

رفتار شخصی شامل رفتارهایی است که امام (علیه السلام) با تک تک اعضای خانواده داشتند؛ مانند رفتار مناسب با همسر و رفتار در قبال فرزندان.

خداوند در قرآن همسران را مایة آرامش یکدیگر معرفی می‎‌‎کند و می‎‌‎فرماید: کارهای مناسب در این زمینه آشنا شویم و آن‌ها را بکار گیریم. پاکیزگی در برابر همسر، محبت کردن و عدم آزاردادن، نفقه و ایجاد آرامش از مواردی است که در برخورد با همسر در سیرة امام رضا(ع) شاهد آن هستیم‎.‎

ایشان در روایتی در مورد لزوم پاکیزگی در برابر همسر فرمودند: «زنان یهود از عفت بیرون رفتند و به فساد کشیده شدند و چنین نشدند مگر به کم توجهى شوهران به آرایش و نظافت خود و نیز فرمود: زن از تو همان را میل دارد که تو از او میل دارى.» (مکارم الأخلاق، ص۸۱ )

‏‎ ‎در روایت دیگری فرمودند: «براى مؤمن شایسته نیست که عطر زدن را در هیچ روزى ترک کند و اگر بر آن توانایى ندارد یک روز عطر بزند و یک روز نزند و اگر به آن هم توانایى ندارد، هر جمعه عطر بزند و آن را ترک نکند.» (عیون أخبار الرضا(علیه‌السلام)، ج‏۱، ص۲۷۹)

حفظ حقوق زن هم از جمله مواردی است که در سیرة اهل بیت(ع) به وفور دیده می‌شود. ابو القاسم فارسى از حضرت رضا(ع) روایت کرده و می‌گوید: «خدمت آن حضرت عرض کردم: قربانت گردم. خداوند متعال مى فرماید: «فَإِمْساکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْریحٌ بِإِحْسانٍ» (بقره،۲۲۹)؛ پس از آن یا [باید زن را] به خوبی نگاه داشتن، یا به شایستگی آزاد کردن. مقصودش چیست؟ فرمود: اما امساک به معروف آن است که از آزار و اذیت کردن زن خوددارى کند و نفقه او را بدهد…» (البرهان فی تفسیر القرآن، ج‏۱، ص۴۷۵)

در مورد فرزندان نیز ایشان نهایت ادب و احترام را منظور داشتند و سفارش‌هایی نیز در این مورد دارند. آن چیزی که در سیرة ایشان در مورد فرزندان وارد شده مواردی همچون انتخاب اسم نیکو، مراقبت از کودک، اعتماد، احترام (استفاده از کنیه)، تشویق، نظارت صحیح و موارد دیگر است.

ایشان فرزند خود ـ امام جواد(ع) ـ را با کنیه نام می‌بردند مثلاً ایشان در زمانی که امام جواد (علیه السلام) کودک بودند، می‌فرمودند: «ابوجعفر به من نامه اى فرستاده است»، یا «من به ابوجعفر چنین نوشته‎‌‎ام.» (عیون اخبار الرضا(ع)، ج۲، ص۲۴۰) استفاده از واژه‌های همچون «بأبی أنت و أمی» در برخورد با فرزندشان قابل توجه است.

اعتماد به نفس دادن به فرزند از دیگر مواردی هست که در سیرة ایشان دیده می‌شود. امام رضا(ع) در زمانی که در مدینه بود، اداره امور را عملاً به فرزندش واگذار می‌کرد و امام جواد(ع) با این که نوجوان بودند، از عهدة کار بر می‎‌‎آمدند. والدین با دانستن این امور و بکاربندی این موارد و آموزش به فرزندان، آنها را در رسیدن به خوشبختی یاری می‎‌‎نمایند‎.‎

code

Email this page

نسخه مناسب چاپ