نیایش
شرح دعای روز هفتم ماه مبارک ‌رمضان
آیت الله سید روح الله خاتمی(ره)
 

اللهمّ اعنّی فیهِ علی صِیامِهِ وقیامِهِ وجَنّبنی فیهِ من هَفَواتِهِ وآثامِهِ وارْزُقْنی فیهِ ذِکْرَکَ بِدوامِهِ بتوفیقِکَ یا هادیَ المُضِلّین

در دعای‌ امروز هم‌ از خدا می‌خواهیم‌ که‌ سه‌ چیز به‌ ما عطا کند. اولین‌ خواهش‌ ما در دعای‌ روز هفتم‌ این‌ است‌ که: خدایا! ما را یاری‌ کن‌ که‌ در این‌ روز و در این‌ ماه، هم‌ روزه‌ بگیریم‌ و هم‌ نماز بخوانیم.

صیام؛ یعنی‌ روزه‌ گرفتن. قیام‌ در اصل‌ به‌ معنای‌ ایستادن‌ است، ولی‌ هنگامی‌ که‌ با صیام‌ می‌آید، مقصود نماز است. نماز را قیام‌ هم‌ می‌گویند، برای‌ اینکه‌ بیشتر کارهای‌ نماز، قیام‌ است؛ یعنی‌ ایستادن‌ است. در همهِ‌ رکعات‌ نمازتان‌ باید ایستاده‌ باشید، حتی‌ رکوع‌ هم‌ که‌ می‌روی‌ باز هم‌ باید بایستی. پس‌ بیشتر کارهای‌ نماز ایستادن‌ است؛ ایستادن‌ در خدمت‌ خدا. از این‌ روی، نماز را قیام‌ می‌گویند. در ماه‌ رمضان‌ افزون‌ بر این‌ که‌ روزه‌ واجب‌ شده‌ است، به‌ نمازهای‌ مستحبی‌ (نوافل) بسیاری‌ هم‌ سفارش‌ شده‌ است‌ که‌ اگر انسان‌ خواسته‌ باشد از برکات‌ این‌ ماه‌ مستفیض‌ بشود، باید آن‌ نمازها را هم‌ بجا بیاورد. یا دست‌کم‌ بعضی‌ از نمازهای‌ مستحبی‌ را که‌ در ایام‌ دیگر هست، در طول‌ شبانه‌روز بجا بیاورد. مثل‌ نوافل‌ یومیه‌ یا نمازهای‌ دیگر. در ماه‌ رمضان‌ بسیار سفارش‌ شده‌ است‌ که‌ در کنار روزه‌ به‌ نمازهای‌ واجب‌ و مستحبی‌ خیلی‌ توجه‌ بشود.

‌‌ماه‌ تمرین‌ معنویت‌ و کسب‌ فیوضات‌

نمازهایی‌ برای‌ ماه‌ رمضان‌ وارد شده‌ است، برای‌ هر شب، برای‌ روزها و شبهای‌ مخصوص، باید در کنار روزه‌ به‌ این‌ نمازها هم‌ توجه‌ بشود. شایسته‌ است‌ که‌ بندگان‌ خدا بکوشند نوافل‌ یومیه‌شان‌ را-اگر در ماههای‌ دیگر نمی‌خواندند، در این‌ ماه‌ به‌ جا بیاورند. مخصوصا نماز شب‌ که‌ خیلی‌ موکد است. اگر کسی‌ در همین‌ یک‌ ماه‌ بنا بگذارد براینکه‌ نماز شب‌ بخواند، ممکن‌ است‌ عادت‌ بکند و بعد هم‌ ادامه‌ بدهد. این‌ توفیق‌ بزرگی‌ است. آنهایی‌ که‌ نمازهای‌ قضایی‌ بر ذمه‌ دارند در این‌ ماه‌ می‌توانند نمازهای‌ قضا و فوت‌شده‌شان‌ را بجا بیاورند و اگر پدرشان، مادرشان، بستگانشان‌ نماز قضا دارند، به‌ نیابت‌ آنها بجا بیاورند. غرض‌ این‌ است‌ که‌ ماه‌ رمضان‌ بهار عبادت‌ است. این‌ است‌ که‌ ما در این‌ دعا می‌گوییم: «واعنی‌ فیه» خدایا! ما را یاری‌ بکن‌ دراین‌ ماه‌ براینکه‌ روزه‌ را بجا بیاوریم‌ و نمازها را برپا داریم؛ یعنی، علاوه‌ براینکه‌ توفیق‌ روزه‌ می‌خواهیم، توفیق‌ می‌خواهیم‌ که‌ نماز را هم‌ بجا بیاوریم. «وجنبنی‌ فیه‌ من‌ هفواته‌ و اثامه».

‌‌سیاهچال‌ لغزشها

«هفوه» به‌ معنای‌ لغزش‌ است. «اثام» هم‌ که‌ جمع‌ اثم‌ و به‌ معنای‌ گناه‌ است‌ و در این‌ دعا می‌خواهیم‌ که‌ خدایا! مرا حفظ‌ کن‌ از لغزشهای‌ امروز، یا این‌ ماه‌ یا گناهانی‌ که‌ در این‌ ماه‌ ممکن‌ است‌ در معرض‌ آنها قرار بگیرم.

البته‌ انسان‌ همیشه‌ باید از خدا بخواهد که‌ او را از لغزش‌ و گناه‌ حفظ‌ بکند و دور بدارد، بویژه‌ در ماه‌ رمضان‌ که‌ لازم‌ است‌ عنایت‌ بیشتری‌ به‌ این‌ نکته‌ بشود. گاه‌ می‌شود اشخاصی‌ که‌ درست‌ تهذیب‌ و تربیت‌ نشده‌اند و در دین‌ ضعیف‌ هستند، همین‌ روزه‌ ممکن‌ است‌ که‌ آثاری‌ در آنها بگذارد که‌ معصیت‌ بکند و از جای‌ خود دربرود. برای‌ اینکه‌ روزه‌ قهراً قدری‌ موجب‌ ضعف‌ می‌شود و روزه‌دار معمولاً عصبانی‌ می‌شود، و در نتیجه‌ این‌ عصبانی‌ شدن، ممکن‌ است‌ حرف‌ بدی‌ هم‌ بزند، در ماه‌ رمضان‌ بواسطه‌ روزه‌ گرفتن، انسانی‌ که‌ ضعیف‌ است، انسانی‌ که‌ تربیت‌ شده‌ نیست، قدری‌ ضعف‌ براو مستولی‌ می‌شود، ضعف‌ اعصاب‌ پیدا می‌کند و در نتیجه‌ گرسنه‌ که‌ می‌شود، عصبانی‌ است، تشنه‌ که‌ می‌شود خشمگین‌ است؛ آن‌ وقت‌ این‌ عصبانیتش‌ را ممکن‌ است‌ به‌ وجه‌ معصیت‌ انجام‌ بدهد. مثلاً دعوا بکند. از این‌رو بسیار سفارش‌ شده‌ هنگامی‌ که‌ روزه‌دار هستید افزون‌ بر اینکه‌ از مضطرات‌ و مبطلات‌ روزه‌ خودداری‌ می‌کنید ـ که‌ دست‌ و زبان‌ و پا و همه‌ اعضا و جوارحتان‌ را حفظ‌ کنید ـ ناظر به‌ این‌ مطلب‌ نیز هست‌ بخصوص‌ اینکه‌ گناه‌ اگر در ماه‌ رمضان‌ باشد، روزه‌ انسان‌ را هم‌ خراب‌ می‌کند.

نه‌ اینکه‌ بگوییم‌ روزه‌ را باطل‌ می‌کند و باید قضاء بشود؛ نه! روزه‌ اگر شد و با نیت، روزه‌ گرفت‌ و همین‌ مفطرات‌ را ترک‌ کرد و نیت‌ روزه‌ هم‌ داشت، این‌ دیگر قضایش‌ نباید گرفته‌ بشود، روزه‌اش‌ را گرفته‌ و کسی‌ او را مواخذه‌ نمی‌کند که‌ چرا روزه‌ نگرفتی؟ ولی‌ اگر در ضمن‌ روزه‌ گناه‌ بکنی، مثلاً غیبت‌ بکنی، تهمت‌ بزنی، دشنام‌ بدهی، بحث‌ و جدل‌ بکنی، اینها باعث‌ می‌شود که‌ روزه‌ آن‌ فایدهِ‌ مطلوب‌ را نداشته‌ باشد. این‌ است‌ که‌ دراین‌ دعا می‌گوید: «وجنبنی‌ فیه‌ من‌ هفواته‌ و اثامه» یعنی: خدایا! دراین‌ روز مرا دور بدار از لغزشهایی‌ که‌ ممکن‌ است‌ برای‌ من‌ پیش‌ بیاید، یا گناهانی‌ که‌ ممکن‌ است‌ در حال‌ روزه‌ برای‌ من‌ پیش‌ بیاید.

‌‌آثار ذکر خدا در زندگی‌ آدمی‌

«وارزقنی‌ فیه‌ ذکرک‌ بدوامه» این‌ بند دعا کامل‌کننده‌ دعاهای‌ پیشین‌ است، یعنی‌ می‌گوییم: «در این‌ روز به‌ من‌ توفیق‌ بده‌ که‌ همواره‌ در یاد تو باشم.» در دعاهای‌ قبلی‌ عرض‌ کردیم‌ که‌ ذکر خدا از همه‌ عبادات‌ بالاتر است‌ و ذکر خداست‌ که‌ انسان‌ را از معصیت‌ باز می‌دارد و انسان‌ را به‌ اطاعت‌ وامی‌دارد. این‌ است‌ که‌ آن‌ خواسته‌ها را که‌ بیان‌ می‌کند بعد برای‌ اینکه‌ آن‌ خواسته‌ها متحقق‌ بشود، توفیق‌ به‌ یاد خدا بودن‌ را می‌طلبد. انسان‌ اگر در ذکر و یاد خدا باشد، امکان‌ ندارد معصیت‌ بکند. ما که‌ می‌گوئیم: مرا از معصیت‌ حفظ‌ بکن؛ مرا از لغزش‌ حفظ‌ بکن؛ راه‌ حفظ‌ انسان‌ از معصیت‌ این‌ است‌ که‌ به‌ یاد خدا باشد؛ برای‌ اینکه‌ اگر به‌ یاد خدا باشد هرگز به‌ گناه‌ و معصیت‌ نمی‌افتد. بعد می‌فرماید: «بتوفیقک‌ یاهادی‌ المضلین» در همه‌ این‌ کارها باید توفیق‌ باشد. توفیق؛ یعنی‌ جورشدن‌ اسباب‌ کار، وقتی‌ می‌گوییم‌ به‌ ما توفیق‌ بده؛ یعنی‌ اسباب‌ کار را جور بکن. بارالها اینکه‌ خواستیم‌ ما را حفظ‌ بکنی‌ از هفوات‌ و آثام؛ ما را توفیق‌ بدهی‌ برای‌ صیام‌ و قیام‌ و ما را توفیق‌ بدهی‌ برای‌ اینکه‌ همیشه‌ در ذکر تو باشیم؛ اینها باید به‌ واسطه‌ توفیق‌ تو انجام‌ بشود. یعنی، تو هستی‌ که‌ باید اسباب‌ این‌ امور را فراهم‌ بیاوری‌ «یاهادی‌ المضلین»،ای‌ کسی‌ که‌ راهنمای‌ گمراهان‌ هستی‌ و گمراهان‌ را راهنمایی‌ می‌کنی.

Email this page

نسخه مناسب چاپ