شهرهای اقماری؛ چالش جدیدتصفیه فاضلاب تهران
 

در بخش های قبلی این مطلب ضمن آشنایی با صنعت تصفیه آب و اهمیت آن در برنامه های توسعه اقتصادی و اجتماعی، به معرفی امکانات تصفیه ای پایتخت و سرمایه گذاری های انجام شده برای توسعه شبکه فاضلاب پرداخته شد و اینک در بخش سوم و پایانی به وضعیت تصفیه فاضلاب شهرهای اقماری تهران اشاره می شود:

جمعیت سربار پایتخت

روند مهاجرت مردم سایر نقاط کشور به تهران برای یافتن امکانات بهتر شغلی، رفاهی، تحصیلی و معیشتی ظرف ۳۰ سال اخیر باعث شده تا تهران ۵ میلیون نفری دهه ۶۰ به یک کلانشهر ۱۲ میلیون نفری در حال حاضر تبدیل شود. علاوه بر این، بخش قابل توجهی از جمعیت مهاجر به تهران که به دلایل مختلف امکان اسکان در این کلانشهر را نیافته ، طی سال های مذکور به حاشیه شهر پناه آورده و زمینه توسعه سکونتگاه های حاشیه ای را فراهم کرده است.

به استناد آمارهای جمعیتی، تعداد ساکنین شهرهای ملارد، شهریار، اسلامشهر، پاکدشت و ورامین در حومه جنوبی تهران بزرگ ظرف سه دهه اخیر ۳ برابر شده ولی امکانات رفاهی این مناطق هرگز همگام با رشد جمعیت توسعه نیافته است.

اکنون اغلب سکنه این شهرها هر روز برای امور شغلی، تحصیلی، درمانی و رفاهی بین تهران بزرگ و شهرهای اطراف در حال تردد هستند. از سوی دیگر سالانه

میلیون ها متر مکعب از منابع آبی دشت های جنوبی استان تهران توسط ساکنین همین شهرها به شکل فاضلاب آلوده وارد سفرهای زیر زمینی استان تهران می شود.

معضل فرونشست سریع دشت جنوبی تهران ظرف ۱۰ سال اخیر مرهون برداشت های بی رویه ساکنین شهرهای مذکور از سفره آبهای زیرزمینی برای مصارف خانگی، کشاورزی و صنعتی است و طبق جدیدترین بررسی ها سرعت فرونشست تهران در برخی نقاط شهریار و ملارد به بیش از ۳۰ سانتی متر در سال رسیده است.

این محدوده از استان تهران شامل شهرقدس، شهریار، صفادشت، ملارد، صباشهر، وحیدیه، فردوسیه، باغستان، اندیشه و باغستان است که حداقل یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر جمعیت را زیر پوشش قرار می‌دهد.

توسعه تصفیه خانه های فاضلاب در این شهرها می تواند به بهره وری بیشتر منابع آبی و کاهش سطح برداشت از سفره های زیرزمینی کمک کند و مانع از تخریب شبکه های زیربنایی در اطراف تهران شود.

پساب تولیدی اطراف تهران

در حال حاضر ظرفیت تولید پساب در محدوده زیر پوشش آبفای شهر‌ها و شهرک‌های غرب تهران، ​ حدود ۵۰ هزار مترمکعب در شبانه روز است که با بهره‌برداری از تصفیه‌خانه و نصب انشعاب‌ها به صورت هم‌زمان این ظرفیت تا پایان سال به ۸۰ هزار مترمکعب در شبانه‌روز خواهد رسید.

این درحالیست که نرخ بهره‌مندی از فاضلاب در حوزه زیر پوشش شهرهای غرب تهران فقط ۵ر۱۱درصد است. یعنی بیش از ۸۸ درصد جمعیت این مناطق هنوز تحت پوشش شبکه فاضلاب قرار ندارند و پساب تولیدی آنها به سفره های زیرزمینی ریخته می شود.

بر اساس آمار رسمی، هم اینک میانگین بهره مندی مردم از شبکه فاضلاب در کشور ۴۸ درصد است، در حالی که در شهرهای استان تهران با ۵ر۴ میلیون نفر جمعیت این میزان حداکثر به ۱۲ درصد می رسد.

دولت در بهترین شرایط قادر خواهد بود تا پایان امسال ۹ درصد دیگر از جمعیت این شهرها را زیر پوشش شبکه فاضلاب قرار دهد. یعنی با زیر پوشش رفتن ۱۵هزار مشترک جدید تا پایان سال ۹۸ ​نرخ بهره مندی از شبکه فاضلاب در اطراف تهران به ۲۰ درصد خواهد رسید.

در شهرهای اسلامشهر، پاکدشت و ورامین هم وضعیت به همین اندازه ناگوار است و عمده جمعیت این مناطق هنوز تحت پوشش شبکه فاضلاب قرار ندارند. البته تصفیه‌خانه فاضلاب شهرستان پیشوا با ظرفیت پساب ۱۱هزارو ۱۴۵ مترمکعب در شبانه‌روز پارسال به بهره برداری رسید و در شهرستان ورامین هم ۹۳ کیلومتر لوله‌گذاری شبکه جمع‌آوری فاضلاب انجام شده است. همچنین ساخت تصفیه خانه شهرستان قرچک و عملیات اجرایی طرح فاضلاب شهری پاکدشت هم در مراحل پایانی قرار دارد.

وضعیت تصفیه خانه های موجود

از سوی دیگر،شهرهای ملارد و شهریار در جنوب غربی و جنوب استان تهران یکی از پرجمعیت ترین سکونت گاه های اطراف پایتخت هستند ولی امکانات تصفیه ای ضعیفی دارند که هرگز کفاف نیاز این دو منطقه را نمی کند.

دولت تصمیم دارد تا پایان امسال با رفع نقص تصفیه‌خانه فعلی فاضلاب شهریار، ظرفیت تولید پساب آن را به بالای ۲۰هزار مترمکعب در ثانیه برساند که البته اجرای این طرح منوط به تآمین اعتبارات لازم است.

تصفیه‌خانه فاضلاب ملارد هم که امکان تصفیه ۴۰ هزار مترمکعب فاضلاب را در شبانه‌روز داراست، باید برای تحت پوشش قرار دادن مابقی سکنه این شهرستان توسعه یابد.

دولت امیدوار است با استفاده از ظرفیت‌های فاینانس جاری، بیع متقابل و B.O.Tبتواند تا سال ۱۴۰۵ تکلیف طرح های توسعه

تصفیه خانه های فاضلاب شهرهای اطراف استان تهران را تعیین کند و تمامی ساکنین این مناطق را زیر پوشش شبکه فاضلاب قرار دهد.

برای دستیابی به این هدف از سال آینده عملیات ساخت ۱۱ فاز از ۹ تصفیه‌خانه و شبکه فاضلاب در شهرهای استان تهران آغاز می‌شود.شهرهایی که قرار است در آن‌ها تصفیه‌خانه فاضلاب ساخته شوند، شامل قرچک، ورامین، پاکدشت، شهر قدس، رودهن، بهارستان، رودبار قصران، دماوند و فیروزکوه هستند که ساخت تصفیه خانه فاضلاب برای آنها به ۶۲۰۰ میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد.

در افق ۲۰ سال آینده، دولت برای ساخت ۴۴ فاز تصفیه‌خانه فاضلاب با ۹۳ کیلومتر خط انتقال و حدود ۴۰۲۲ کیلومتر شبکه فاضلاب که شامل ۷۳۵ هزار انشعاب در شهرهای اطراف استان تهران

می شود، برنامه ریزی کرده است که اجرای آن به نرخ فعلی به ۱۱هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد.

در مجموع دولت بنا دارد تا پایان امسال ۵ر۵ مدول

تصفیه ای جدید را به ظرفیت ۲۲۳هزار و ۴۰۰ مترمکعب در شبانه‌روز برای یک میلیون و ۵۳۵هزار نفر از جمعیت شهرهای تهران، ملارد، پرند، پردیس، اسلام‌شهر و مسکن مهر صفادشت راه اندازی و ساخت ۱۱ مدول تصفیه ای دیگر را کلنگ زنی کند.

شروع عملیات اجرایی ۵ر۱۱ مدول تصفیه‌خانه فاضلاب به ظرفیت ۵۲۳هزار و ۳۵۰ مترمکعب در شبانه‌روز برای زیر پوشش قراردادن ۲ میلیون و ۹۰۱هزار نفر با اعتبار اولیه ۲۴۰۰ میلیارد تومان می تواند بخش عمده نیاز تصفیه ای شهرهای قرچک، پاکدشت، بهارستان، ورامین، شهرقدس، رودهن بومهن، دماوند و مسکن مهر مهرآباد رودهن را مرتفع کند.

کامران نرجه

نسخه مناسب چاپ