طرح واشنگتن برای خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان
 

دور جدید مذاکرات نمایندگان کاخ سفید و گروه طالبان در حالی در قطر از سرگرفته شد که این گروه به حملات خود علیه نیروهای خارجی ادامه می دهد و در مقابل پنتاگون طرح خروج ۵ ساله از افغانستان را آماده کرده است.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، پنجمین دور از مذاکرات مستقیم نمایندگان ایالات متحده و طالبان در دوحه پایتخت قطر در حال برگزاری است. شرایط حکایت از آن دارد با از سر گیری این نشست که در میانه‌های آن برای چند روز متوقف شده بود، تغییر محسوسی در رویکرد طالبان نسبت به نیروهای آمریکایی در افغانستان ایجاد نشده، با این حال امیدواری رسانه‌ها و تحلیلگران به آینده بیشتر شده است. درحالی که گفت وگوی «زلمای خلیلزاد» نماینده ویژه کاخ سفید در امور افغانستان با هیات طالبان در جریان بود، این گروه به یک پادگان نظامیان آمریکایی و افغان در جنوب غربی این کشور حمله کرد. این حمله تلفاتی از نیروهای خارجی نداشت اما تعداد زیادی از نظامیان افغان کشته و مجروح شدند. این اقدام درواقع ادامه رویکردهای پیشن طالبان است که در همه گفت وگوهای خود با ایالات متحده تاکید کرده است که تا خروج کامل نیروهای خارجی از این کشور به مبارزه و حملات خود ادامه می دهد. این دور از مذاکرات از یک جهت دیگر نیز با دوره‌های قبل متفاوت بود. «ملا عبدالغنی برادر» از بنیانگذاران طالبان و معاون پیشین رهبر این گروه برای نخستین بار مسئولیت هیات طالبان در مذاکره با آمریکا را برعهده گرفت. گفته می شود وی از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۸ در پاکستان زندانی بود و آزادی وی از زندان نتیجه مذاکرات پیشین دو طرف بوده است.

ادامه اختلافات با وجود انجام مذاکرات

مقام‌های آمریکایی در دور پیشین مذاکرات مدعی شدند که توافق کلی با طالبان بر سر چارچوب صلح حاصل شده است اما طالبان همان زمان تاکید کرد که هنوز اختلافات اصلی به قوت خود باقی مانده اند. روزنامه «واشنگتن پست» در گزارشی نوشت همزمان با مذاکرات دوحه، طالبان به حملات خود به پایگاه‌های نظامی در افغانستان ادامه داد. حمله این گروه به پایگاه نیروهای نظای آمریکا ناکام بود اما در حمله دیگر ۲۳ نظامی افغان کشته شدند. جالب اینجاست طالبان به سرعت مسئولیت این حمله را پذیرفت و بر ادامه حملات تا خروج نیروهای خارجی تاکید کرد. سازمان ملل متحد به تازگی در گزارشی عنوان داشت در سال گذشته درگیری‌ها در افغانستان موجب مجروح شدن ۴ هزار شهروند عادی گردید. بیشتر این تلفات به علت حملات هوایی نیروهای خارجی، حملات انتحاری و درگیری‌های جنگی بوده که طالبان به آن مبادرت کرده است. به نوشته این روزنامه، مقام‌های آمریکایی پیش بینی می کنند با توجه به مباحثی که قبلا انجام شد در این دور از مذاکرات پیشرفت‌های خوبی حاصل خواهد شد. بخش انگلیسی تارنمای «صدای آمریکا» در گزارشی که در مورد از سرگیری دوباره مذاکرات در دوحه منتشر ساخت، آورده است طالبان ابراز امیدواری می کند در مذاکراتی که در جریان است بتواند زمینه را برای خروج نیروهای خارجی از افغانستان آماده سازد و به سال‌ها دشمنی پایان بدهد. این گروه تصریح می کند در مذاکرات، موضوع آتش بس نباید بخشی از گفت وگوها باشد. رهبران طالبان هفته گذشته تصریح کرده بودند که تمرکز آن‌ها مانند گذشته بر خروج کامل نظامیان آمریکایی از افغانستان است و در مقابل طالبان تضمین می‌دهد که از خاک این کشور علیه منافع ایالات متحده مورد استفاده قرار نگیرد.

خروج از افغانستان در ۵ سال

رسانه‌های آمریکایی اعلام کرده اند، طالبان از مذاکره مستقیم با دولت کابل سرباز می‌زند و تاکید می کند این دولت، ابزار واشنگتن است. به همین دلیل طالبان تلاش می کند به صورت مستقیم با ایالات متحده وارد تعامل شود. سخنگوی رئیس جمهوری افغانستان پیش از آغاز این دور از مذاکرات در دوحه اعلام کرده بود که در دیدار دو طرف چهار موضوع مورد بحث قرار می گیرد؛ مسائلی همچون خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان، همکاری طالبان در کار مبارزه با تروریسم به ویژه القاعده و داعش، توافق آتش ‌بس و آغاز مذاکرات بین الافغانی با دولت مرکزی. «هارون چخانسوی» از آمادگی دولت کابل برای ارائه طرح صلح به طالبان و مذاکره مستقیم با آن‌ها خبر داد.به نظر می رسد در مذاکرات پیشین حداقل در مورد برخی شرایط تصمیم‌های اولیه گرفته شده است.مذاکرات دو طرف برای دو روز متوقف شده بود. اگرچه برخی فشار پاکستان را به این موضوع مرتبط می دانستند اما گفته می شود هماهنگی‌های بیشتر به ویژه از سوی هیات طالبان با دفتر مرکزی علت اصلی این امر بود و از روز شنبه این گفت وگوها از سر گرفته می شود. روزنامه آمریکایی «نیویورک تایمز» در گزارشی عنوان داشت که پنتاگون طرحی را پیشنهاد داده است که در آن نیروهای آمریکایی تا ۵ سال آینده افغانستان را ترک می کنند. قرار است این طرح در مذاکراتی که اکنون در دوحه در جریان است مورد بررسی قرار گیرد.براساس این طرح در چند ماه آینده، نیمی از آمریکایی‌ها افغانستان را ترک می کنند و کمتر از ۹ هزار نفر تنها برای عملیات‌های ضدتروریستی در این کشور باقی می مانند و نیروهای اروپایی و بین المللی هم وظیفه آموزش نیروهای امنیتی در این کشور را برعهده می گیرند. قرار است کلیه نیروهای خارجی در پایان سال پنجم افغانستان را ترک کنند. نیروهای آمریکایی نیز در این دوره تنها وظیفه مقابله با داعش و القاعده با کمک اطلاعاتی سی.آی.ای انجام می دهند. به نوشته این روزنامه این طرح، دگرگونی شگرف در عملیات ضدتروریستی ایالات متحده به شمار می رود که هدف آن کمک به مذاکرات با طالبان است. گزارش‌های گوناگونی در مورد تعداد نیرهای آمریکایی در این کشور وجود دارد اما گفته می شود برنامه ترامپ آن است که در سال جاری هزار نفر از حدود ۱۴ هزار نیروی آمریکایی را از افغانستان خارج سازد. نشریه «واشنگتن اگزماینر» آورده است خلیلزاد به عنوان نماینده ویژه ایالات متحده تلاش می‌کند تا مذاکرات صلح را به سرانجام برساند. برنامه ریزی برای خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان اولویت اصلی طالبان است. گفته می‌شود پیش نویس این طرح خروج در دوره‌های قبلی مذاکرات مورد بحث قرار گرفت. براساس این پیش نویس در مقابل طالبان نیز تعهد می دهد که از ورود و فعالیت داعش و القاعده در افغانستان جلوگیری کند و مانع حملات تروریستی شود. به نوشته این نشریه با وجود پیشرفت نسبی در مذاکرات، دولت افغانستان به دلیل مقاومت طالبان هنوز در مذاکرات گنجانده نشده است. با این حال نمایندگان آمریکایی تاکید می کنند حضور دولت افغانستان در مذاکرات برای دستیابی هر چه سریعتر به یک توافق صلح ضروری است .

چانه زنی آمریکا و طالبان بر سر منافع، صلح افغانستان در حاشیه

آمریکا و گروه طالبان در گفت و گوهای متناوبی که امسال داشته اند از یکدیگر برای تامین منافع خود ضمانت طلب کرده اند ، در حالی که موضوع اصلی صلح در افغانستان با دولت آن برای تأمین امنیت پایدار در این کشور و پایان جنگ ۱۸ ساله در حاشیه قرار گرفته است.هیأت اعزامی آمریکا و نمایندگان طالبان که در قطر گردهم آمدند تا یک بار دیگر درباره روند تحقق صلح در افغانستان گفتگو کنند، بر اساس آن چه که از طرف منابع طالبان بیان شده، باز تنها روی خروج نیروهای خارجی از افغانستان و تضمین ممانعت از بروز هر نوع تهدید علیه آمریکا از داخل خاک افغانستان صحبت شده است .مذاکرات چند روزه طالبان و آمریکا، پنجمین دور از نشست‌های آشکار این دو طرف است اما در همه این مراحل ، جایی برای صلح کامل و تأمین امنیت فراگیر در افغانستان باز نمی شود.آمریکا و طالبان نزدیک به یک سال می شود که روند گفت و گوهای پنهانی خود را که به گفته خود دیپلمات‌های آمریکایی از گذشته دور جریان داشته، آشکار کرده اند و تنها چیزی که در این پنج دوره تاکنون به آن پرداخته نشده همان مذاکرات با دولت افغانستان است. در حالی ادامه پنجمین دور مذاکرات دو طرف امروز شنبه در دوحه از سرگرفته خواهد شد که تنها برای تأمین منافع خودشان بدون حضور نمایندگان دولت افغانستان با هم چانه زنی می کنند هر چند این کشمکش‌های کلامی هم نتیجه ای برای طرف مقابل در پی نداشته است.هر دور از مذاکرات دو طرف که آغاز می شود، سخنگویان طالبان موضوعات مورد بحث را در صفحات اجتماعی خود شریک می سازند که به خروج نظامیان آمریکایی و ضمانت طالبان برای عدم حمله از افغانستان به آمریکا خلاصه می شود.بعد از پایان سه روز گفت و گوهای آمریکا و طالبان در هفته گذشته منابع خبری منطقه به نقل از «نیویورک تایمز» نوشتند که بر اساس پیشرفت‌های صورت گرفته بین طالبان و آمریکا ، قرار است ظرف سه تا پنج سال آینده نظامیان آمریکایی افغانستان را ترک کنند .در ادامه این مطلب که در ظاهر یک مقام آمریکایی به نیویورک تایمز گفته آمده است که اگر هم مذاکره با طالبان به شکست بیانجامد ، کاخ سفید قصد دارد که روند آموزش نظامیان افغان را متوقف کند و به عملیات‌های ضد تروریسم متمرکز شود. «ذبیح الله مجاهد» سخنگوی گروه طالبان در فضای مجازی به برخی اصحاب رسانه مرتبط در افغانستان گرفته بود که چنین توافقی را با آمریکایی‌ها نداشته اند و خروج مدت دار نیروهای خارجی را تکذیب کرد.اما واقعیت این است که یک طرف اصلی قضیه جنگ و صلح در افغانستان ، دولت این کشور است که تاکنون از روند گفت و گوهای آمریکا و طالبان بیرون مانده است و گروه طالبان حاضر به گفت و گو با دولت افغانستان نیست هر چند بارها مدعی شده است که با مردم و گروههای منتخب از جمله احزاب صحبت می کند.مقاومت طالبان و اجتناب از مذاکره با دولت افغانستان باعث شده است که برخی از خواسته‌های کلیدی این گروه در گفتگوهایش با آمریکایی‌ها معطل بماند .یکی از این نمونه‌ها را می توان در سخنان «محمد اشرف غنی» رئیس جمهوری افغانستان دید که دو روز پیش در نشستی که در شهر کابل پایتخت افغانستان جریان داشت ، مدعی شد که بدون امضا وی نام هیچ یک از رهبران گروه طالبان از فهرست سیاه سازمان ملل متحد خارج نخواهد شد.وی افزود که اگر طالبان خواستار خارج شدن نام افراد خود از فهرست تروریست‌ها در سازمان ملل متحد و توافق صلح است، باید با دولت افغانستان مذاکره کند.البته این که دولت غنی ، چقدر در حذف نام طالبان از فهرست سیاه سازمان ملل دارای قدرت است ، هنوز روشن نیست‌، اما احتمال داد که این مطلب را وی به واسطه وعده آمریکا برای حمایت از دولت افغانستان بیان کرده باشد که در آن صورت باید این گروکشی غنی را در چارچوب توافق آمریکا با طالبان ارزیابی کرد.البته از طرف دیگر روشن است که یکی از خواسته‌های دیگر طالبان ، رهایی زندانیان این گروه است که در زندان‌های دولت افغانستان بسر می بردند و اگر طالبان حاضر به گفت و گو نشود، زندانیان آنها هم در بند باقی خواهند ماند و جنگ همچنان ادامه خواهد یافت.طرف دیگر قضیه مذاکره با طالبان که آمریکایی‌ها هستند، تاکنون در باره خروج از افغانستان اظهارات ضد و نقیض داشته اند و هر روز حرفی جدید درباره خروج نظامیان خود از افغانستان می زنند .هرچند « دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا پس از دیدار اول نمایندگانش با گروه طالبان در ابوظبی اعلام کرد که نیمی از ۱۴هزار نظامی آمریکایی را از افغانستان خارج می کند، اما مقامات پنتاگون این سخنان وی را تایید نکردند و گفتند که هیچ دستوری در این رابطه دریافت نکرده اند. «زلمی خلیل زاد» مامور ویژه امور خارجه آمریکا برای گفت و گوهای صلح افغانستان که با طالبان مذاکره می کند ، در سفر اخیر خود به اروپا و در جریان دیدار با اعضای «ناتو» اعلام کرد که موضوع اصلی بحث با طالبان صلح در افغانستان است و خروج نظامیان آمریکایی محور بحث نیست. رسانه‌های افغانستان به نقل از خلیل زاد نوشتند که توافق صلح با طالبان یک بسته کامل خواهد بود که در صورت پذیرفته نشدن یکی از بخش‌ها ، هیچ توافقی دارای اعتبار نخواهد بود.آنچه تاکنون روشن شده است، اولویت گفت وگوهای طالبان و آمریکا بر امتیازگیری از طرف مقابل می چرخد و هنوز هم بحث‌های اصلی صلح پس از نزدیک به یک سال تلاش، نتیجه‌ای روشن نداشته و دولت افغانستان که یک طرف اصلی قضیه است، تاکنون موفق به ورود به گفت وگوهای رودررو با طالبان نشده است.آشکار است که سرنوشت صلح دولت افغانستان با طالبان را زمان نشان خواهد داد و هر وقت این دو طرف پشت میز مذاکره نشسته و رو در روی هم قرار گیرند و توانستند خواسته‌های اصلی خود را مطرح سازند، آنگاه روشن می شود که چه چیزی قابل تعمیل یا تعدیل است و باید برای توافق بر سر آن چانه زنی کرد.اما در حال حاضر دولت افغانستان انتظار می کشد ببیند آمریکا چه وقت طالبان را قانع خواهد ساخت تا رضایت دهد که آنها برای تأمین صلح واقعی، پشت میز گفت و گو بادولت بنشیند که البته این انتظار تاکنون طول کشیده است و فعلا صلح در افغانستان بر حاشیه گفت و گوهای طالبان و آمریکا نشسته است.

«لویه جرگه» نشستی به موازات مذاکرات صلح افغانستان

«محمد اشرف غنی» رئیس جمهوری افغانستان تصمیم گرفته است تا «لویه جرگه» که گردهمایی سران اقوام این کشور است را به منظور ترسیم خطوط اساسی صلح با گروه طالبان برگزار و با مشورت بزرگان این مسیر را روشن کند.«لویه جرگه»که ترجمان عنوان مجلس بزرگان در زبان پشتون و مترادف با گردهمایی سران اقوام است،در تاریخ افغانستان بارها برای حل مشکلات مهم برپا شده و در قانون اساسی افغانستان هم این مجلس تعریفی ویژه دارد و قرار است در ۲۶ اسفند ماه جاری چنین جلسه ای در کابل برپا شود.این تصمیم غنی در حالی پی ریزی شده که پنجمین دیدار میان نماینده آمریکا و گروه طالبان هم در باره موضوع صلح افغانستان بدون حضور نمایندگان دولت برگزار شده است. «لویه جرگه عنعنوی» افغانستان که بالاترین سطح از این نوع گردهمایی بزرگان افغانستان محسوب می شود.این مجلس قدمتی طولانی دارد و اولین جلسه آن را برخی مورخان به سال ۱۱۶۰ خورشیدی مصادف با ۱۷۴۷ میلادی می کشانند و نقل است که بعد از کشته شدن نادر شاه افشار برای تعیین سرنوشت سلطنت در افغانستان برگزار شد.

حامد کرزی رئیس جمهوری سابق افغانستان از جمله افرادی است که طی دوره حکومت خود برگزاری چنین مجلسی را برای حل مشکلات پیش روی کشورش مطرح کرد. ماده ۱۱۰ قانون اساسی افغانستان، لویه جرگه را عالی ترین مظهر اراده مردم افغانستان دانسته و اعضای آن را به ترتیب، متشکل از تمام اعضای مجلس و مجلس سنا، رئیسان شوراهای استان‌ها و شهرستان‌ها و وزرا، رئیس و اعضای دادگاه عالی و دادستان کل می داند که البته وزرا، رئیس و اعضای دادگاه عالی و دادستان کل حق رای ندارند.اما افغانستان در حال حاضر نمی تواند لویه جرگه با تعریف قانون اساسی را برگزار کند، زیرا انتخابات شورای شهرستان‌ها تاکنون برگزار نشده و از اساس این بخش از اعضای آن مجلس بزرگ وجود خارجی ندارند و مجلس نمایندگان هم که انتخابات آن در ۲۸ مهر ماه امسال برگزار شد، تاکنون نتیجه نهایی آن اعلام نشده است.اما اشرف غنی تصمیم دارد برای روشن نمودن ابعاد ناظر بر روند مذاکرات صلح احتمالی بین دولت و طالبان و تعیین چارچوب‌های توافق محتمل لوی جرگه را با ظرفیت‌های موجود برگزار کند.«محمد عمر داودزی» نماینده ویژه رئیس جمهوری افغانستان که مسئولیت پیشبرد امور مربوط به برگزاری لویه جرگه را برعهده دارد ، گفته است که حدود دو هزار نفر از سراسر کشور در این جلسه شرکت خواهند کرد که ۳۰ درصد آنها را زنان تشکیل می دهند. وی افزوده است که در این جرگه خطوط اساسی صلح با طالبان توسط جرگه و شرکت‌کنندگان روشن خواهد شد.

لویه جرگه طبق قانون اساسی افغانستان، در موارد مانند اتخاذ تصمیم درمورد مسایل مربوط به استقلال، حاکمیت ملی، تمامیت ارضی و مصالح عالیه کشور، تعدیل احکام قانون اساسی و محاکمه رئیس جمهوری، دایر می ‏گردد. پس از سقوط حاکمیت گروه طالبان بر افغانستان در سال ۲۰۰۱ میلادی که در پی حمله نظامی آمریکا و همپیمانان غربی آن به وقوع پیوست؛ اولین لویه جرگه اضطراری در سال ۱۳۸۱ خورشیدی برگزار شد و بر اساس توافق نامه‌ای که در شهر «بُن» آلمان میان همه رهبران گروههای افغان حاصل شده بود، مجلسی با مشارکت یک هزار و ۶۰۰تن از بزرگان افغانستان تشکیل شد و در آن حامد کرزی به عنوان رئیس دولت انتقالی انتخاب شد. در آذر ماه سال ۱۳۸۲ نیز لویه جرگه قانون اساسی افغانستان برگزار شد که قانون اساسی کنونی این کشور در آن تصویب شد. سومین لویه جرگه در سال ۱۳۸۹ به درخواست حامد کرزی رئیس جمهوری وقت افغانستان به شکل فراخوان برگزار شد که در آن در باره چگونگی راهکار صلح صحبت شد و شورای عالی صلح از دل آن نشست بیرون آمد که تاکنون فعال است.

آخرین لویه جرگه در سال ۱۳۹۳ باز به در خواست رئیس جمهوری وقت افغانستان برای تصمیم گیری بابت امضای توافق نامه امنیتی با آمریکا تشکیل شد که در آن جلسه اعضای جرگه به امضای توافق نامه امنیتی رأی دادند اما کرزی رئیس جمهوری به مصوبه جرگه عمل نکرد و تا پایان دوره ریاست جمهوری خود از امضاء توافقنامه امنیتی با آمریکا خود داری کرد.

پس از آن که آمریکا و گروه طالبان گفت‌وگوهای صلح را راه اندازی و به حرکت خود شتاب بخشیدند و وقتی طالبان حاضر نشد با دولت افغانستان گفت‌وگو کند و از طرفی شماری از رهبران احزاب سیاسی افغانستان با طالبان در مسکو دیدار کردند، به نظر می رسد که غنی رئیس جمهوری مجبور شد تا برای برپایی این جرگه فراخوان دهد تا آنها تصمیم نهایی را در باره صلح و حدود آن را روشن کند.

لویه جرگه که در واقع اگر به ترکیب اعضای شرکت کننده در آن توجه شود، به نوعی اجتماع نمایندگان مردم در بخش‌های مختلف است، از یک سو بر مشروعیت لویه‌جرگه مهر تایید می زند و از طرفی رای و ایده آنها را انعکاس می دهد.

اما در حال حاضر برخی از ساختارهای مردمی مانند شوراهای فرمانداری‌ها در افغانستان شکل کامل به خود نگرفته است و شاید برون داد لویه جرگه ای با پشتوانه محدود یا مخدوش آرای مردمی نتواند ضمانت کامل اجرایی برای تحقق صلحی مد نظر دولت داشته باشد .

Email this page

نسخه مناسب چاپ