فعالیت های هسته ای ایران، هدف‌گذاری جدید کاخ سفیدنشینان
 

تیم «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا که در سال‌های اخیر با ابزارهای مختلف در پی فشار حداکثری بر تهران برآمده، اینک متن برجام را هدف گذاری کرده؛ سیاستی که صدای اعتراض متحدان اروپایی عضو برجام و دیگر اعضای این توافق را درآورده است.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، هر روز صفحه‌ای تازه از اقدامات ضدایرانی آمریکا گشوده می‌شود و کاخ سفیدنشینان، یک روز اقتصاد و نفت ایران را هدف قرار می دهند، یک روز سپاه پاسداران و اینک نیز توافق هسته‌ای ایران و ۱+۵ ؛ توافقی که با خروج آمریکا به ۱+۴ تنزل یافت اما همچنان نفس می کشد. در همین ارتباط بود که حجت الاسلام «حسن روحانی» در مراسم بزرگداشت مقام معلم، بخشی از سخنان خود را به تحریم‌های آمریکا و اهداف این کشور در برخورد با ایران اختصاص داد. رئیس جمهوری با اشاره به عهدشکنی‌های مکرر آمریکا از جمله عدم پایبندی به برجام به بیان اهداف کاخ سفید پرداخت و گفت: هدف نهایی آمریکا این است که جمهوری اسلامی ایران با عظمت، مستقل و تأثیرگذار در منطقه و جهان نباشد و چنین ایرانی برای آمریکا غیرقابل تحمل است.ترامپ به دنبال ناکامی در خارج ساختن تهران از توافق هسته‌ای، سرانجام خود تصمیم به خروج از توافق مذکور گرفت اما این به معنای چشم پوشی وی از توافقی نیست که به عنوان بزرگترین مانع در برابر فشارها و زیاده خواهی آمریکا عمل می کند. بنابراین اخیرا شاهد زیر سوال بردن بندهای مختلف برجام از سوی ترامپ و همقطاران او هستیم به امید آن که تهران بالاخره تصمیم به ترک این توافق بگیرد. پس از عدم تمدید معافیت‌ها برای خریداران عمده نفت ایران، ایالات متحده برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز جمهوری اسلامی ایران را نشانه گرفته؛ برنامه‌ای که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در سال‌های اخیر همواره بر آن مهر تایید زده است. دولت آمریکا به عنوان عضوی از اعضای قبلی برجام اینک به دنبال عدم تمدید بندهایی از توافق هسته‌ای بر آمده است؛ بندهایی که در دولت دموکرات‌ها پس از مذاکرات دو ساله حاصل شد. خبرگزاری فرانسه از تحریم‌های تازه ترامپ علیه ایران خبر داد که فعالیت‌های هسته‌ای صلح آمیز ایران را در بر می گیرد. آمریکا هر چند معافیت‌های مرتبط با همکاری‌ هسته‌‌ای اتحادیه اروپا، چین و روسیه با ایران را تمدید کرده اما از تمدید معافیت انتقال آب سنگین مازاد به عمان و مبادله اورانیوم غنی‌شده با کیک زرد اجتناب ورزیده است؛ اقدامی غیرقانونی که در ادامه سیاست فشار حداکثری بر ایران انجام گرفته است.این در حالی است که بر اساس برجام، ایران مجاز به غنی سازی و نگهداری ۳۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌ شده با غنای ۳٫۶۷ درصد و همچنین حفظ ۱۳۰ تن آب سنگین است و می تواند مازاد آن را در بازارهای جهانی به فروش برساند. از همان ماهی که برجام به اجرا در آمد (دی ۹۴) مبادلات هسته ای بین ایران و دیگر کشورهای جهان آغاز شد به عنوان نمونه در همان ماه ۱۹۷ تُن کیک زرد از روسیه و قزاقستان وارد ایران شد و در مقابل تهران ۱۱ تُن اورانیوم غنی شده خود را به مسکو تحویل داد. معاملات و مبادلات هسته‌ای در چارچوب برجام در سال‌های آتی نیز ادامه یافت اما پیوستن ایران به جمع معدود کشورهای صادرکننده اورانیوم غنی شده و استفاده تجاری و صنعتی از آن موضوعی نیست که ترامپ با آن کنار بیاید. از این رو کاخ سفید در صدد مقابله با غنی‌سازی و انباشت اورانیوم و تبادل آن با کیک زرد برآمده است؛ مطالبه ای که به صراحت متن برجام را نقض می کند و دیگر اعضای توافق هسته‌ای را به واکنش واداشته است.

پس از این اقدام هدفمند ترامپ، «سرگئی ریابکوف» معاون وزیر خارجه روسیه تحریم هسته‌ای ایران غیرقانونی خواند و تاکید کرد که کاخ کرملین از آن تبعیت نخواهد کرد. افزون بر روسیه، همزمان یکی از شدیدترین واکنش‌ها از سوی اتحادیه اروپا و وزیران امور خارجه سه کشور فرانسه، آلمان و انگلیس انجام گرفت که باوجود بی مهری آمریکا به برجام، همچنان برای نجات آن می کوشند.در بیانیه‌ای که «فدریکا موگرینی» مسئول سیاست خارج این اتحادیه و وزرای خارجه تروئیکای اتحادیه انتشار داده بودند، اظهار تاسف و نگرانی از اقدام اخیر ترامپ به چشم می‌خورد اما در کنار این حمایت سیاسی، گویی بروکسل قصد برداشتن یک گام عملی نیز دارد و آن افزایش سهم خود از تامین مالی «ابزار پشتیبان مبادلات تجاری» (اینستکس) است.

بهمن ماه پارسال اتحادیه اعلام کرد که در راستای اجرای سازوکار مالی با ایران، شرکتی با سرمایه سه هزار یورویی در فرانسه راه‌اندازی و به ثبت رسیده است. مان طور که اشاره شد، این نخستین باری نیست که ترامپ بندهای برجام را زیر پا می گذارد و تلاش می کند تا توافق هسته‌ای را به عنوان یکی از بزرگترین دستاوردهای دموکرات‌ها به چالش بکشد. پیشتر نیز مقامات این کشور «بند غروب برجام» را نشانه رفته بودند؛ بندی هراس آور برای دشمنان که بر اساس آن محدودیت‌های هسته‌ای بر ایران تا سال ۲۰۲۵ پایان می یابد و فعالیت‌های هسته‌ای ایران به روند عادی بازخواهد گشت. این در حالی است که ایران نیز با هدف فشار بر غرب برای اجرای تعهدات برجامی، بخش‌هایی از تعهدات خود را در این چارچوب معلق کرد.

تردیدها در همراهی عربستان با ترامپ در تحریم‌های نفتی ایران

برخی از تحلیلگران عرب معتقدند که طرح ترامپ برای توقف صادرات نفتی ایران و شرط بندی وی بر روی سعودی‌ها در این زمینه راه به جایی نخواهد برد و ریاض در این زمینه بر سر دو راهی قرار گرفته است.دولت آمریکا روز به طور رسمی اقدام به لغو معافیت تحریم خریداران نفت ایران کرد. پس از اعلام تحریم نفت ایران و حتی پیش از آن برخی از کشورها اعلام کردند که با اقدامات آمریکا مخالف بوده و به همکاری نفتی با ایران ادامه خواهند داد. «محمد سانوسی بارکیندو» دبیرکل اوپک نیز در حاشیه بازدید از بیست‌وچهارمین نمایشگاه بین‌المللی نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی در تهران، درباره تهدیدهایی که به‌تازگی درباره عرضه نفت ایران مطرح شده است، گفت امکان حذف ایران از بازار نفت ناممکن است. در این میان عربستان بزرگترین تولید کننده نفت تنها امید ترامپ به شمار می رود. این کشور در تحریم ضد ایرانی با آزمون بزرگی روبرو شده است. سعودی‌ها تا به امروز پاسخی صریحی به ترامپ نداده‌اند و چند روز پیش «خالد‌الفالح» وزیر نفت عربستان در موضعی دو‌پهلو از آمادگی ریاض برای تأمین کمبود نفت و ثابت ماندن تولید نفت سخن به میان آورد. با توجه به این موضع گیری دوپهلو درباره توانمندی عربستان برای پر کردن جای خالی نفت ایران تردید‌های بسیاری وجود دارد. به نظر می‌رسد که سعودی‌ها ضمن ناتوانی در این زمینه تمایلی ندارند که موجب دلخوری سایر اعضای اوپک یا روسیه شوند.

آیا عربستان می‌تواند حذف نفت ایران از بازار را جبران کند؟

شبکه اطلاعاتی «النباء» عراق در گزارشی نوشت: کاخ سفید اعلام کرده است با عربستان و امارات برای تامین انرژی در بازارهای نفت با هدف جبران نفت ایران همکاری خواهد کرد. اما عده ای از ناطران با دیده تردید به این رویکرد افراطی ترامپ نگریسته و گفته اند این اقدام در کنار تحریم بخش نفتی ونزوئلا نتایج معکوسی به دنبال خواهد داشت و افزایش بهای نفت را به دنبال خواهد داشت. در این زمینه «فرانک فانون» معاون وزیر امور خارجه آمریکا در بخش انرژی گفت که سعودی‌ها اقدام‌های کارآمدی را برای تضمین تامین انرژی در بازارهای جهانی در پیش خواهند گرفت. این در شرایطی است «خالد فالح» وزیر انرژی عربستان در بیانیه چند روز پیش خود پایبندی عربستان به افزایش تولید را اعلام نکرد و گفت عربستان تحولات بازار نفت را پیگیری می کند و این کشور با دیگر تولیدکنندگان نفت برای تضمین توازن در بازارهای نفت هماهنگ است و سازمان کشورهای صادر‌کننده نفت اوپک در ژوئن آینده نشستی را برگزار خواهد کرد.

«محمد الشطی» کارشناس مسائل نفت به بخش عربی زبان روزنامه «اندیپندنت» گفت اینکه عربستان اعلام کرده است که تا پایان ماه می روزانه کمتر از ۱۰ میلیون بشکه نفت تولید خواهد شاخص مثبتی است. زیرا این نشان می دهد که تولید افزایش نخواهد یافت مگر اینکه در بازارهای انرژی احساس نیاز باشد و در این صورت نیز تنها در چارچوب ائتلاف تولید کنندگان افزایش تولید صورت خواهد گرفت و عربستان به تنهایی تولید خود را افزایش نخواهد داد. این تحلیلگر معتقد است که تحریم‌های آمریکا و لغو معافیت‌های خرید نفت از ایران به مفهوم پایان صادرات نفت ایران نخواهد بود. بلکه در این مرحله نیز چین، هند و ترکیه از ایران نفت خواهند خرید و بخشی از نفت ایران هم از طریق قاچاق به عراق صادر خواهد شد. اینکه ائتلاف تولید کنندگان نفتی اعلام کرده‌اند اولویت آنها تحقق توازن در بازار همراه با نظارت بر امنیت تولید است نشان می دهد در نشست آینده اوپک اوضاع بازارهای نفت ارزیابی خواهد شد.

به نوشته تارنمای «الخلیج پرس»، «احمد حسن کرم» تحلیل گر بازارهای نفتی گفت تصمیم اخیر آمریکا درباره لغو معافیت‌های نفتی ایران برای کسانی که اوضاع بازارهای نفت را دنبال می کنند شوکه آور بود اما نقش آفرینی اوپک می تواند از آثار ناگوار این تصمیم بر بازارهای نفتی بکاهد. این تصمیم و همچنین فشارهای ایران مبنی بر بستن تنگه هرمز به عنوان بزرگترین کانال صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس به آسیا سبب افزایش بهای نفت شود. شاید برخی کشورهای تولید کننده نفت بتواند جایگزینی برای حدود دو میلیون بشکه نفت ایران شوند که به کشورهای چین، هند، ترکیه، هند، کره‌جنوبی صادر می شود اما این اتفاق به زودی رخ نخواهد داد و کمبود نفت برای مدتی در بازارهای جهانی نفت احساس خواهد شد.روزنامه «عربی الیوم» سوریه نیز نوشت: تاریخ و جغرافیا ثابت می کند که عربستان و امارات به طور کلی قدرت تقابل با ایران را ندارند و در محاصره ایران ناتوان هستند. اگر این دو کشور در اقدام ضد ایرانی خود پافشاری کنند ایران می تواند با بستن تنگه هرمز آنها را در محاصره قرار دهد و مانع از صادرات نفت آنها شود. کمبود امکانات این دو کشور در استخراج نفت و نوع نفت آنها نیز سبب شده است که آنها نتوانند خلاء نفت ایران را در بازارهای جهانی پر کنند. زیرا برخی از پالایشگاه‌های جهانی به گونه طراحی شده‌اند که برای استفاده از نفت این دو کشور مناسب نیست. روزنامه «الشرق» قطر نوشت: در شرایطی که عربستان برپایه توافق اپک برای جبران کمبود در بازارهای جهانی نفت که به دلیل تحریم‌های نفتی ایران به وجود آمده است متعهد شده است اما به نظر می رسد این کشور در پایبندی به تعهد خود ناتوان است و برپایه گزارش تارنمای« oil price» از آغاز سال جاری میلادی صادرات نفت خام این کشور کاهش یافته است .

بازندگان تحریم‌های نفتی ایران

به نوشته روزنامه «رای الیوم» چاپ لندن، در صورتی که کشورهای عربی به ویژه عربستان و امارات با آمریکا در تحریم‌های نفتی ایران همکاری کنند به طور مستقیم زیان خواهند دید. افزون بر این، کشورهای اروپایی که اکنون روزانه ۱۳ میلیون بشکه نفت مصرف می کنند زیان خواهند دید و شاید در نتیجه این سیاست ترامپ بهای نفت به حداقل ۱۰۰ دلار برسد که بر اقتصاد این کشورها آثار منفی برجای گذارد.تارنمای شبکه خبری «روسیا الیوم» هم نوشت: افزایش تولید نفت از سوی عربستان و امارات سبب می شود که توافق اوپک (پلاس) که به موجب آن شماری از کشورهای تولید کننده نفت به توافق رسیده‌اند که تولید را به مقدار یک میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه در روز کاهش دهند از بین برود. در این صورت آمریکا موفق خواهد شد به هدف خود در نابودسازی این توافق دست یابد. در این زمینه «الکساندر باخوموف» مدیر صندوق توسعه سوخت و انرژی روسیه گفت مخالفت آمریکا با تمدید معافیت‌های ژاپن، چین، کره جنوبی، ترکیه و هند برای خرید نفت از ایران یعنی اینکه بهای نفت بار دیگر به ۷۷ تا ۸۰ دلار خواهد رسید. در این صورت توافق اوپک مفهوم واقعی خود را برای مدتی از دست خواهد داد و دست برخی از طرف‌های این توافق برای افزایش تولید با هدف جبران نفت ایران آزاد خواهد شد. اما آزادی این کشورها برای تولید نفت در این شرایط کاهش قیمت در بازارهای جهانی را به دنبال خواهد داشت و این مساله خوشایند اعضای اوپک نخواهد بود.این تحلیلگر معتقد است که ترامپ تلاش می کند با ادامه منزوی سازی ایران اتحاد نفتی بین روسیه و اوپک را به طور کلی از بین ببرد. در این صورت آمریکا به افزایش تولید نفت صخره ای پناه خواهد بود که به دنبال آن بهای جهانی نفت کاهش خواهد یافت در این صورت عربستان و روسیه باید برای تقسیم نقش‌ها به مذاکره روی آورند .

گام‌های تدریجی آمریکا برای کشاندن ایران به افراط گرایی

ناکامی‌های متعدد مقامات آمریکایی برای خارج ساختن ایران از برجام، آنها را به این نتیجه رساند که خود از توافق هسته ای خارج شوند و در این مدت نیز با اقدامات ضدایرانی هدفمند، شانس خود را برای سوق دادن تهران به افراطی گری آزموده اند.در سالروز خروج آمریکا از برجام، روابط تهران و واشنگتن بیش از پیش به تیرگی گراییده است. پارسال در چنین روزهایی بود که به رغم مخالفت‌های بین المللی، «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا رسما برجام را ترک کرد.خروج آمریکا از برجام، دست کاخ سفید را در اقدامات غیرسازنده و ضدایرانی باز گذاشت که مرحله به مرحله تاکنون ادامه یافته است. نخستین اقدام ترامپ، اجرای دور نخست تحریم‌های یکجانبه آمریکا بود که از میانه خرداد وارد فاز اجرایی شد و معامله دلار، ریال، طلا و فلزات گرانبها و همچنین صنعت خودرو و فروش هواپیما را هدف قرار داد.

در ادامه سیاست فشار حداکثری بر ایران، میانه آبان ماه دور دوم تحریم‌ها به اجرا در آمد که این بار صنعت نفت، مبادلات بانکی، کشتیرانی، خدمات بیمه ‌ای و بخش انرژی ایران را هدفگذاری می کرد. در این مرحله بود که آمریکا برای هشت کشور عمده خریدار نفت ایران معافیت‌هایی در نظر گرفت که ژاپن، هند، کره‌ جنوبی، چین، ترکیه، تایوان، ایتالیا و یونان از آن جمله بودند .به باور ناظران اعطای معافیت برای عمده خریداران نفت ایران به چند دلیل انجام گرفته بود؛ فشارهای بین المللی بر آمریکا و همچنین ایجاد فرصت برای جایگزین سازی نفت ایران و غیره از جمله این دلایل بود . در نهایت طی روزهای اخیر با پایان یابی معافیت‌های نفتی، ترامپ از تمدید مجدد آن اجتناب ورزید تا گامی مهم در پیگیری سیاست صفرسازی صادرات نفت ایران برداشته باشد؛ سیاستی که هنوز خریداران نفت ایران با آن کنار نیامده اند. برخی روابط تجاری دوجانبه با تهران را بی ارتباط با سیاستگذاری داخلی آمریکا و زیاده خواهی‌های ترامپ می دانند و شماری نیز برای ادامه معافیت به رایزنی مشغول اند.به باور ناظران، سوق دادن ایران به سمت تندروی و اقدام نسنجیده یکی از مهمترین دلایل فشار تدریجی و مداوم آمریکا است. در همین ارتباط «حشمت الله فلاحت پیشه» رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس به تازگی به چرایی فشار آمریکا بر ایران و هشت هزار نوع تحریم این کشور اشاره و تاکید کرده است که «هدف واشنگتن از تحریم‌های تازه‌ هسته ‌ای علیه تهران سوق دادن جمهوری اسلامی به سمت اقدامات افراطی است».گام بعدی آمریکا برای فشار بر تهران با هدف به افراط کشاندن رفتارهای جمهوری اسلامی با گنجاندن نام سپاه در لیست سازمان‌های تروریستی برداشته شد. دیروز نیز خبرهایی مبنی بر ورود ناو آمریکایی «یو اس ‌اس آبراهام لینکلن» به آب‌های خلیج فارس انتشار یافت. هر چند با توجه با شرایط کنونی، کارشناسان رویارویی نظامی ایران و آمریکا را بعید می‌دانند اما بی تردید این اقدام آمریکا نیز ادامه همان سیاست‌های فشار حداکثری بر ایران است. در ظاهر نیز مقامات کاخ سفید همچون «جان بولتون» مشاور ارشد و تندروی ترامپ هم به این موضوع اذعان داشته و تاکید کرده اند که هدف از این اقدام، هشدار به ایران است و نه رویارویی نظامی.

گام بعدی آمریکا برای وادار نمودن ایران به خروج از برجام، با نقض آشکار بندهای مختلف توافق هسته ای برداشته شد. چند روز پیش خبرگزاری فرانسه از تحریم فعالیت‌های هسته ای صلح آمیز ایران توسط ترامپ خبر داد. آمریکا هر چند معافیت‌های مرتبط با همکاری‌ هسته‌ ای اتحادیه اروپا، چین و روسیه با ایران را تمدید کرده اما از تمدید معافیت انتقال آب سنگین مازاد به عمان و مبادله اورانیوم غنی شده با کیک زرد اجتناب ورزیده است؛ اقدامی غیرقانونی که در ادامه سیاست فشار حداکثری بر ایران انجام گرفته است.پس از انعکاس این خبر، مقامات جمهوری اسلامی به آن واکنش نشان دادند. «علی لاریجانی» رییس مجلس شورای اسلامی در جمع معلمان نمونه کشور تاکید کرد که ایران طبق برجام می ‌تواند آب سنگین تولید کند و طبق این توافق خلافی مرتکب نشده است. پس ما کار غنی‌سازی را انجام می‌دهیم می‌خواهید بخرید یا نخرید.ایران که تاکنون پایبندیش به مفاد برجام بر همگان آشکار بوده، اینک اقدامات متقابل را در پیش گرفته و تلاش دارد تا به طور قانونی با تکیه بر چند بند مشخص برجام، از اجرای برخی از وظایف خودداری کند که بندهای ۲۶ و ۳۶ از آن جمله به شمار می روند. بر پایه بند ۲۶ در صورت عدم پایبندی طرف مقابل به تعهدات، ایران حق دارد اجرای تعهدات خود را به شکل کلی یا جزئی متوقف کند. بند ۳۶ نیز تاکید دارد که اگر موضوع اختلافی با طی مراحل این بند فیصله نیافت شاکی می‌تواند این امر را به عنوان مبنای توقف کلی و یا جزئی اجرای تعهدات‌اش وفق برجام قلمداد کرده و یا به شورای امنیت سازمان ملل متحد ابلاغ کند که معتقد است موضوع مصداق «عدم پایبندی اساسی» به شمار می‌ آید. این به معنای خروج ایران از برجام و پشت کردن به تعهدات مندرج در توافق هسته ای نیست بلکه اقداماتی است که در پاسخ به عدم پایبندی طرف‌های مقابل صورت می گیرد؛ توافقی که آمریکا آشکارا از آن خارج شده و در مسیر اجرای آن مانع افکنی می کند و کشورهای اروپایی نیز از اجرای تعهدات خود ناتوان مانده اند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ