یادداشت
موانع بر سر راه رونق تولید
فتح الله آملی
کارشناسان اقتصادی برای رونق تولید در کشور راه‌حل‌های مختلفی ارائه کرده‌اند. همچنین موانع مهم بر سر راه کسب و کارها را که با برداشتن آنها می‌توان در تولید، رونق ایجاد کرد برشمرده‌اند. به عنوان مثال در پاییز سال گذشته اتاق بازرگانی ایران ۵ مانع مهم را بر سر راه کسب و کار و تولید از دیدگاه فعالان اقتصادی این چنین فهرست کرده است:

۱ـ غیرقابل پیش‌‌بینی بودن و تغییرات قیمت مواد اولیه و محصولات؛ یعنی تولیدکننده نمی‌داند مواد اولیه‌ای که برای تولید لازم دارد در ماه‌های آینده یا حتی هفته‌های آینده چه قیمتی دارند و او باید چه میزان بودجه کنار بگذارد و در صورت تهیه آن مواد، قیمت محصول نهایی چقدر خواهد شد و در صورت عرضه به بازار آیا قادر به ادامه حیات و ادامه تولید خواهد بود یا نه. بخصوص اگر یک مرتبه شاهد دخالت دولت در قیمت‌گذاری یا واردات همان محصول با ارز ارزان برای کنترل قیمت و ورشکستگی تولیدکننده داخلی باشد.

۲ـ بی‌ثباتی سیاست‌ها، قوانین و مقررات و رویه‌های اجرایی ناظر بر کسب و کار.

به بیان ساده وزارت صنعت، معدن و تجارت یا وزارت کشاورزی یا حتی خود دولت، تولیدکننده و تاجر و صادر‌کننده را با تغییر پیاپی مقررات عاصی می‌کنند. مثلاً یک شبه دستور منع صادرات صادر می‌کنند؛ همان طور که اواخر سال گذشته به محض گران شدن گوجه فرنگی دستورالعمل منع صادرات این محصول صادر شد و در نتیجه بسیاری از صادر کنندگان کالا که قرارداد با طرف خارجی داشتند، هم محصولشان در بندر تلف شد و هم توسط مشتری خارجی بدقول و جریمه شدند. همین امسال هم که سال رونق تولید نام‌گذاری شده به محض گران شدن پیاز و سیب‌زمینی، دستورالعمل منع صادرات این محصولات، بسیاری را به دردسر انداخت و همین تصمیمات یک شبه و خلق‌الساعه برنامه‌ریزی برای تولید و تجارت و صادرات را تا حد زیادی ناممکن می‌کند.

۳ـ دشواری تأمین مالی از بانک‌ها که حدیث مکرر و تلخی است که همچنان ادامه دارد.

۴ـ موانع در فرآیندهای اداری و اخذ مجوزهای کسب و کار در دستگاه‌های اجرایی که سال‌هاست قرار است این بوروکراسی فلج‌‌کننده برای اخذ مجوز از این دستگاه و آن دستگاه برداشته شود اما با وجود همه تاکیدها ظاهراً دستگاه‌های دولتی دوست ندارند این امتیاز ویژه را که برایشان قدرت و شغل و کسب و کار نه چندان کم منفعت و برای کارآفرینان و سرمایه‌گذاران در امر تولید ایجاد مزاحمت و دردسر می‌کند از دست بدهند و دست از سر تولید‌کننده و صادرکننده و کارآفرین بردارند.

۵ـ فساد و سوء‌استفاده افراد از مقام و موقعیت اداری در دستگاه‌های اجرایی که برای آنها که دارای امضای طلایی هستند سود‌های باد‌آورده ایجاد می‌کند و حتی اگر امضای طلایی نداشته باشند و در رده‌های پایین‌تری باشند، باز هم چون صدور مجوز یا امکان آغاز یک فعالیت یا ایجاد یک کسب و کار به موافقت و تأیید آنها وابسته است، خالی از مفسده و فساد نیست و چون نظارت قوی و موثری هم وجود ندارد و برخورد قاطع و پشیمان‌کننده‌ای هم با متخلفان صورت نمی‌گیرد این پدیده همچنان مانعی مهم بر سر راه کسب و کار و تولید است.

جدای موانع برشمرده شده توسط اتاق بازرگانی ایران البته باید گفت که برای ایجاد رونق در تولید به عوامل و اقدامات دیگری هم نیاز است و موانع بر سر راه تولید هم منحصر به این موارد محدود نیست؛ گرچه این موارد هر کدام بسیار مهم هستند و این موانع هم مهم‌ترین موانع موجود بر سر راه کسب ‌و ‌کار و تولید هستند اما دربرگیرنده همه مشکلات نیستند و شاید بتوان گفت قبل از هر چیز باید از عدم اراده و اجماع برای حمایت واقعی از تولید و تولید‌کننده در نهادهای تصمیم‌ساز و موثر در اقتصاد و تجارت کشور به‌عنوان مهم‌ترین مانع یاد کرد که به دلیل تضاد منافع اصولاً مایل به رشد و رونق تولید ملی نیستند که در جای خود بحث مفصلی را می‌طلبد.

Email this page

نسخه مناسب چاپ