یک سال تلاش نافرجام آمریکا برای انزوای ایران
 

از دومین ماه پارسال که آمریکا برجام را ترک کرد تا روزهای پایانی سال ۹۷ همچنان تلاش‌های کاخ سفید برای فشار حداکثری بر تهران و انزوای ایران ادامه داشت؛ کارشکنی‌هایی که تنها توانست در زمینه اقتصادی بر اوضاع ایران تاثیر گذارد و از نظر سیاسی با شکست مواجه شد.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، همان طور که انتظار می رفت با انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سال ۲۰۱۶ و راهیابی «دونالد ترامپ» به کاخ سفید، روابط تهران و واشنگتن بیش از پیش رو به تیرگی نهاد. پشت کردن آمریکا به برجام به عنوان یکی از مهمترین دستاوردهای ایران و گروه ۱+۵ در سال گذشته، سرآغازی بود بر افزایش تنش‌ها بین این دو کشور و نیز ایجاد و تعمیق شکاف بین آمریکا و متحدان دیرینه آن.در این گزارش مروری خواهد شد به مهمترین مسائل اختلافی سال گذشته بین ایران و آمریکا و همچنین پروژه‌هایی که کاخ سفید برای تقابل با تهران در پیش گرفت.

تشدید اختلافات با برجام گریزی ترامپ

با وجود مخالفت‌های مکرر ترامپ با برجام اما او به ناچار سه بار تعلیق تحریم‌های هسته ای ایران را تمدید و خود را پایبند به برجام معرفی کرد تا اینکه با اعمال یکسری تغییرات در کابینه، بستر برای خروج از این توافق هموار گردید. از جمله این تغییرات، بکارگیری «جان بولتون» در سمت مشاور ارشد کاخ سفید و انتخاب «مایک پمپئو» وزیر امور خارجه جدید به جای «رکس تیلرسون» بود. در چنین شرایطی ترامپ در ۱۸ اردیبهشت ماه سال گذشته رسما اعلام کرد که این کشور به صورت یکجانبه توافق هسته ای با ایران را ترک می کند؛ توافقی که از نگاه او بدترین توافق آمریکا در طول تاریخ بوده است. تصمیم ترامپ با استقبال مقامات اسرائیل و عربستان و شمار اندکی از دشمنان و رقبای ایران مواجه شد در مقابل، دیگر اعضای توافق و بازیگران و نهادهای موثر بین المللی آن را محکوم کرده و خواستار بازگشت ایالات متحده به توافقی شدند که بیش از یک دهه برای دستیابی به آن تلاش و مذاکره شده بود.با اعلام خروج آمریکا از برجام بار دیگر تحریم‌ها علیه ایران طی دو مرحله آغاز شد. دور نخست این تحریم‌ها از ۱۵ خرداد به فرمان ترامپ به مرحله اجرا درآمد. رئیس جمهوری آمریکا ضمن امضای حکم اجرای تحریم‌ها علیه ایران، هدف از این سیاست‌ها را «وارد آوردن حداکثر فشار اقتصادی» به ایران اعلام کرد. در این مرحله از تحریم‌ها معامله دلار، ریال، طلا و فلزات گرانبها و همچنین صنعت خودرو و فروش هواپیما به ایران هدف قرار گرفت.دور دوم تحریم‌ها نیز که از ۱۳ آبان آغاز شد، صنعت نفت، مبادلات بانکی، کشتیرانی، خدمات بیمه ‌ای و بخش انرژی ایران در لیست قرار گرفت. در دور دوم تحریم‌ها که تحت عنوان «تحریم‌های ثانویه» شناخته شد، افراد و شرکت‌های طرف معامله ایران نیز در ذیل موارد تحریم قرار گرفتند این در حالی بود که آمریکا برای هشت کشور معافیت‌هایی در نظر گرفته بود.

از سیاست صفرسازی صادرات نفت تا تهدید بستن تنگه هرمز به صفر رساندن صادرات نفت ایران، مهمترین هدف تیم ترامپ در سال گذشته بود که مقامات کاخ سفید بارها در موضع گیری‌های خود به آن اشاره کرده بودند. ایجاد نهادی جدید در درون ساختار وزارت امور خارجه با عنوان «گروه اقدام ایران» به ریاست «بریان هوک» نیز در همین راستا صورت گرفت تا بستر را برای ازسرگیری تحریم‌های نفتی و بانکی ایران هموار کند. هوک ۲۳ مهرماه در لوکزامبورگ با بیان این که هدف دولت دونالد ترامپ قطع کامل و هرچه سریع تر صادرات نفت ایران است، افزود که ما با کشورهایی که واردات خود را کاهش می دهند همکاری می کنیم تا اطمینان حاصل بکنیم که این اتفاق می‌افتد. همچنین رئیس گروه اقدام ایران در سفرهایی که به کشورهای نزدیک به آمریکا انجام داد تلاش کرد تا آنان را با سیاست‌های آمریکا همسو کند؛ تلاش‌هایی که هر چند صادرات نفت ایران را به حدود نصف کاهش داد اما اعطای معافیت از سوی آمریکا برای هشت کشور ژاپن، هند، کره‌ جنوبی، چین، ترکیه، تایوان، ایتالیا، یونان گویای شکست کاخ سفید در پیگیری پروژه صفرسازی صادرات نفت ایران بود.البته در عقب نشینی آمریکا از پیگیری این پروژه، مواضع و عملکرد مقامات کشورمان بی‌تاثیر نبود. به عنوان نمونه «حسن روحانی» رئیس جمهوری سه ‌شنبه ۱۳ آذرماه در یک سخنرانی در شاهرود که به طور زنده از تلویزیون ایران پخش می‌شد گفت «آمریکا بداند ما نفتمان را خواهیم فروخت. قادر نیست جلوی صادرات نفت ایران را بگیرد. بداند اگر بخواهد جلوی صادرات نفت ایران را بگیرد نفتی از خلیج فارس صادر نخواهد شد.» پیشتر نیز رئیس جمهوری در واکنش به تاکتیک کاخ سفید مبنی بر به صفر رساندن صادرات نفت کشورمان تاکید کرده بود که تنگه هرمز را به روی نفتکش‌های حامل نفت کشورهای دیگر منطقه خواهد بست.

تاکتیک فشار بر ایران از صحن شورای امنیت

آمریکا به دلیل برخورداری از حق وتو، همواره از شورای امنیت سازمان ملل متحد برای پیشبرد سیاست‌های خود سود می جوید؛ روندی که در سال گذشته نیز ادامه یافت اما به دلیل برجام شکنی ترامپ و یکه تازی‌های نامتعارف کاخ سفید راه به جایی نبرد. پارسال آمریکا در ارتباط با ایران به طور معمول دو موضوع موشکی و تحرکات منطقه ای را از طریق این شورا پیگیری می کرد. باوجود همسویی آمریکا و اروپا در مسائل یاد شده اما آنها نتوانستند بر تهران اعمال محدودیت کنند. حتی در نشستی که اعضای شورای امنیت سازمان ملل ۱۳ آذرماه پشت درهای بسته تشکیل دادند تا به موضوع برنامه موشکی ایران رسیدگی کنند به صدور یک بیانیه ختم نشد چه رسد به قطعنامه.چند روز قبل از آن نشست، وزیر امور خارجه آمریکا از آزمایش موشکی جدید ایران خبر داد و موشک آزمایش شده را با قابلیت حمل کلاهک هسته ای ارزیابی کرد که نقض قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت تلقی می شود. پیشتر نیز برایان هوک نماینده ویژه آمریکا در امور ایران در جریان گفت وگویی با «رویترز» به برنامه موشکی ایران اشاره کرد و با بیان این که اروپا باید برنامه موشکی ایران را تحریم کند، افزود: ما خواهان آن هستیم که شاهد تصویب تحریم‌هایی از سوی اتحادیه اروپا علیه نهادها و شخصیت‌هایی باشیم که آزمایش و توسعه برنامه موشکی ایران را تسهیل می ‌بخشند. این گونه اقدامات تنبیهی معمولا شامل ممنوعیت سفر و بلوکه شدن دارایی‌‌ها و جلوگیری از تامین مالی اینگونه برنامه‌های تسلیحاتی است.پارسال نمایندگان ترامپ در فرصت‌های مختلف شوهای تبلیغاتی متفاوتی را علیه ایران به راه انداختند تا افکار عمومی جهان را از مسائلی چون بحران یمن منحرف ساخته و ایران را حامی تروریسم معرفی کنند. به عنوان نمونه اوایل آذرماه یک شوی تبلیغاتی ضدایرانی از سوی هوک به اجرا درآمد و وی با نمایش مجموعه ای از تسلیحات سبک و سنگین به خبرنگاران گفت که این تسلیحات به وسیله ایران در اختیار شبه نظامیان حوثی در یمن و طالبان در افغانستان قرار گرفته اند.

شکست پروژه اجماع سازی علیه ایران

افزون بر نمایش‌ها و حرکت‌های تبلیغاتی که سال گذشته از سوی مقامات کاخ سفید انجام گرفت، ترامپ و تیم او با تورهای خاورمیانه ای و برگزاری اجلاس بین المللی تلاش کردند ایران را در انزوا قرار دهند. در کنار سفرهایی که ترامپ برای ائتلاف سازی علیه تهران به منطقه انجام داد، ۱۸ دی ماه پارسال نیز پمپئو به نمایندگی او به هشت کشور خاورمیانه سفر کرد؛ کشورهایی از قبیل اردن، مصر، امارات، بحرین، قطر، عربستان، عمان و کویت.همان طور که انتظار می رفت در جریان این سفر هشت روزه تبلیغات سیاسی پمپئو حول محور ایران هراسی چرخید و وزیر امور خارجه آمریکا در این سفر تلاش کرد تا ایران را عنصر بی ثبات ساز منطقه و در مقابل خود را عامل وحدت بخش معرفی کند. از این رو وی از یک نشست بین المللی پرده برداشت که طی روزهای ۲۴ و ۲۵ بهمن در لهستان برگزار شد و اجلاس ورشو نام گرفت؛ اجلاسی که هر چند مقامات نزدیک به ۶۰ کشور جهان در آن حضور یافتند اما بازیگران موثر بین المللی از جمله اعضای برجام دست رد بر سینه ترامپ زدند. مقامات تروئیکای اتحادیه اروپا و به ویژه شخص «فدریکا موگرینی» مسئول سیاست خارجی اتحادیه از جمله غایبان بزرگ بودند. ضمن این که نمایندگان کشورهایی چون ایران، ترکیه، روسیه، چین و غیره نیز در این اجلاس حاضر نشدند تا ائتلاف سازی ترامپ در همان مرحله نخست، ناکام ماند.

پشت کردن ترامپ به پیمان‌های بین‌المللی

«دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا در سالی که گذشت بر چندین توافق و پیمان مهم بین المللی همچون «برجام» و «نفتا» پشت کرد و از چندین سازمان اثرگذار بین المللی همچون «شورای حقوق بشر سازمان ملل» متحد خارج شد؛ رویه ای که به احتمال قوی در سال ۹۸ نیز تکرار می شود.ترامپ پس از تکیه بر کرسی ریاست جمهوری آمریکا مخالفت خود را با بسیاری از پیمان‌هایی که کشورش تا قبل از او به آنها پایبند مانده بود، اعلام کرد. او این پیمان‌ها را برخلاف منافع واشنگتن می دانست و به همین علت در بهمن ۱۳۹۵ از «پیمان تجاری شراکت فرا آتلانتیک» (تی‌پی‌پی) خارج شد. وی همچنین در ۱۳۹۶ «پیمان اقلیمی پاریس» را زیر پاگذاشت و با انکار مساله تغییرات اقلیمی اعلام کرد که به این پیمان اعتقادی ندارد؛ پیمانی که هدف اصلی آن پیشگیری از افزایش میانگین حرارت کره زمین بیش از دو درجه سانتیگراد بود اما با خروج آمریکا به عنوان دومین تولید کننده دی‌اکسید کربن در جهان دستیابی به آن دشوار شده است. افزون بر موارد ذکر شده، «پیمان جهانی مهاجرت سازمان ملل» و «یونسکو» (سازمان علمی، فرهنگی و تربیتی ملل متحد) نیز از دیگر مواردی بود که ترامپ در سال ۹۶ از آنها خارج شد و آنها را خلاف منافع آمریکا خواند. اما باید دید که آمریکا در سال ۹۷ به کدام پیمان‌ها پشت کرده است.

خروج آمریکا از برجام

عدم پایبندی رئیس کاخ سفید به توافق‌ها در سال ۹۷ نیز ادامه یافت تا جایی که در این سال ترامپ برجام را زیر پا گذاشت و طی سخنرانی در اردیبهشت سال جاری با اعلام خروج آمریکا از توافق هسته‌ای تاکید کرد تحریم‌‌هایی را که در چارچوب این توافق لغو شده بودند بار دیگر علیه تهران اجرا کند. اعمال مجازات‌های سنگین اقتصادی و تهدید به تنبیه شرکت‌های ناقض این تحریم‌ها از دیگر سخنان ترامپ در زمان خروج از برنامه جامع اقدام مشترک بود. رئیس جمهوری آمریکا، ایران را کشوری حامی تروریست و مانع ثبات در خاورمیانه معرفی و عنوان کرد که این توافق در حمایت از آمریکا در قبال جنون سلاح هسته‌ای ایران ناکام بوده است .

اسرائیل و عربستان سعودی تنها مدافعان آمریکا در این تصمیم بودند و نخست وزیر اسرائیل ضمن ابراز خشنودی از تصمیم آمریکا برای خروج از برجام، ایران را به تلاش برای دستیابی به سلاح هسته ای در زمان توافق متهم کرد. او همچنین خروج کاخ سفید از برنامه جامع اقدام مشترک را حرکتی شجاعانه و تاریخی از طرف ترامپ دانست. در مقابل، مقامات اتحادیه اروپا و دیگر امضا کنندگان توافق هسته ای ضمن مخالفت و ابراز تاسف از این تصمیم ترامپ، همچنان به پایبندی کشورشان به برجام تاکید کردند. «فدریکا موگرینی» مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا بر پایبندی بروکسل به توافق هسته ای تاکید کرد و بیان داشت که از نظر اتحادیه اروپا برجام ادامه دارد.

خروج از شورای حقوق بشر سازمان ملل

«نیکی هیلی» نماینده وقت آمریکا در سازمان ملل متحد خردادماه ۹۷ طی یک کنفرانس خبری در واشنگتن با اعلام خروج آمریکا از شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد دلیل این تصمیم کاخ سفید را «جانبداری‌های نهادینه» شورای حقوق بشر علیه اسرائیل عنوان کرد.

نماینده آمریکا در سازمان ملل متحد در ادامه سخنرانی با بیان اینکه شورای حقوق بشر شایستگی این نام را ندارد، افزود: «وقتی که شورای به اصطلاح حقوق بشر نمی تواند به نقض شدید حقوق بشر در ونزوئلا و ایران رسیدگی کند و جمهوری دموکراتیک کنگو را به عنوان یک عضو می‌پذیرد، ارزش اسم خود را از دست می دهد.»هیلی با اشاره به سخنان یکسال پیش خود مبنی بر اینکه آمریکا فقط در صورت اجرای اصلاحات در این شورا می ماند، تصریح کرد که در صورت اجرای این تغییرات واشنگتن مجددا به این سازمان ملحق خواهد شد. وی همچنین با اشاره به تصویب پنج قطعنامه این سازمان علیه اسرائیل در سال جاری میلادی از این اقدام شورای حقوق بشر با عنوان «خصومت بی پایان» با رژیم صهیونیستی یاد کرد.

خروج از پیمان نفتا

تلاش توقف ناپذیر ترامپ برای خروج آمریکا از پیمان‌هایی که به اصطلاح وی منافع آنان را تامین نمی کرد به همین موارد مختوم نشد. رئیس جمهوری آمریکا در آذرماه ۹۷ در اقدامی دیگر، پس از شرکت در نشستی با سران کشورهای «گروه ۲۰» (G20) که در بوئنوس آیرس پایتخت آرژانتین برگزار شد، خروج واشنگتن را از«پیمان تجارت آزاد آمریکایی شمالی» موسوم به(نفتا) اعلام کرد. این خبر در حالی رسانه ای شد که روز قبل از آن توافقی جدید میان سه کشور آمریکا، کانادا و مکزیک به امضا رسیده بود؛ توافقی با عنوان «پیمان ایالات متحده آمریکا- مکزیک – کانادا» (USMCA) که ترامپ، «انریکه پنا نیه تو» و «جاستین ترودو» روسای جمهوری آنان نسبت به ثمربخش بودن این توافق نوپا ابراز امیدواری کردند. این پیمان که منجر به خروج مکزیک و کانادا از نفتا نیز شد، نیاز به تایید پارلمان‌های سه کشور دارد .

پیمان‌هایی که احتمال خروج آمریکا از آنها بعید نیست

با توجه به پیمان‌هایی که تا کنون آمریکا از آنها خارج شده است، گمانه زنی‌هایی نیز راجع به دیگر توافق‌هایی که احتمال می رود واشنگتن در آینده از آن خارج شود، وجود دارد. بدین ترتیب، خروج کاخ سفید از پیمان «سازمان آتلانتیک شمالی» (ناتو) و «سازمان تجارت جهانی» باوجود تهدیدات مکرر ترامپ دور از ذهن نیست. افزون بر آن، با توجه به تهدیدات جدی و متقابل آمریکا و روسیه درباره خروج از توافق «منع موشک‌‌های هسته ‌ای میان‌برد» (INF) احتمال خروج آمریکا از این توافق بیش از دیگر پیمان‌هایی است که به آنها اشاره شد.

برجام در سالی که گذشت

برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در سال ۱۳۹۷ با فرازو فرودهایی ادامه همراه بود و باوجود رویگردانی آمریکا از این توافق معتبر بین المللی و از سرگیری مجدد تحریم‌های ضد ایرانی اما دیگر اعضای توافق به آن پایبند ماندند و برای نجات آن کوشیدند.در سال گذشته چند اتفاق مهم در زمینه همکاری‌ها و موانع اجرای توافق هسته‌ای اتفاق افتاد. در مرحله نخست شاهد تکاپو و تلاش تروئیکای اروپا برای نجات برجام بودیم؛ تلاشی که نتیجه نداد و ۱+۵ به ۱+۴ تنزل یافت. فشارهای اقتصادی آمریکا به ایران و در مقابل، طرح‌ها و سازوکارهای مختلف سران اروپا از دیگر مسائل مهم در این حوزه به شمار می رفت.«آنگلا مرکل» صدراعظم آلمان فروردین ماه ۹۷ قبل از سفر به واشنگتن دیداری با «امانوئل مکرون» رئیس‌جمهوری فرانسه داشت. وی تاکید کرد که اتحادیه اروپا با وجود مخالفت‌های دولت آمریکا بر حفظ توافق هسته ای اصرار می ورزد و به آن پایبند است. بنابراین مکرون و مرکل به منظور حمایت از توافق با ایران و جلب حمایت آمریکا از این برنامه طی دیدارهایی جداگانه با «دونالد ترامپ» رئیس جمهوری آمریکا مذاکره کردند. رئیس جمهوری فرانسه در حالی اوایل اردیبهشت به منظور متقاعد کردن ترامپ برای باقی ماندن در برجام راهی واشنگتن شد که موافقان برجام امید زیادی به ثمربخش بودن مذاکره آنان داشتند. با وجود تلاش‌های رئیس جمهوری فرانسه برای همراه کردن ترامپ با اروپا اما وی پس از سه روز تلاش متوالی طی سخنرانی در دانشگاه جرج واشنگتن این دیدار را بی نتیجه دانست و اعلام کرد که آمریکا از توافق ۱+۵ با ایران خارج می‌شود. چندی پس از ناکامی مکرون در مذاکره با ترامپ، صدر اعظم آلمان نیز برای متقاعدسازی ترامپ به آمریکا سفر کرد. دیداری که در کمتر از سه ساعت نتیجه را مشخص کرد و نشان از عدم موفقیت مرکل داشت.

خروج یکجانبه آمریکا از برجام

با وجود تلاش‌های اتحادیه اروپا برای پایبندی آمریکا به برجام و همچنین گمانه زنی‌های کارشناسان مبنی بر عدم خروج این کشور از توافق اما سرانجام در ۱۸ اردیبهشت ماه ترامپ طی سخنرانی که تنها یازده دقیقه به طول انجامید مسیر کشور خود را مشخص کرد و به گمانه زنی‌ها پایان داد. وی در این سخنرانی با بیان اینکه واشنگتن از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ میلادی خارج می‌شود، تاکید کرد تحریم‌هایی که در چهارچوب این توافق لغو شده بودند را بار دیگر علیه تهران به اجرا می‌گذارد. افزون بر آن وی از تصمیم آمریکا برای اعمال مجازات‌های سنگین اقتصادی علیه ایران سخن گفت و ناقضان این تصمیم‌ها را نیز با تنبیه سخت تهدید کرد.رئیس جمهوری آمریکا در این سخنرانی اتهاماتی را به تهران نسبت داد که حمایت تهران از تروریسم بین ‌المللی و بی‌ ثبات کنند? منطق? خاورمیانه از آن جمله بود. اسرائیل و عربستان تنها موافقان تصمیم ترامپ بودند در حالی که مقامات اتحادیه اروپا و دیگر حامیان برجام ضمن تاکید بر پایبندی به برنامه جامع اقدام مشترک نسبت به تصمیم آمریکا ابراز تاسف کردند. «بنیامین نتانیاهو» نخست وزیر اسرائیل به دنبال انتشار خبر خروج آمریکا از برجام این تصمیم ترامپ را «تاریخی» و «شجاعانه» خواند و با ابراز خرسندی از این اقدام، بیان داشت « تهران پس از امضای این قرارداد نیز فعالیت‌های خود را برای دستیابی به سلاح هسته‌ای متوقف نکرده بلکه به صورت پنهانی در حال ادامه آن بوده است.»اما «فدریکا موگرینی» ضمن اعلام حمایت اتحادیه از برجام بیان داشت که اتحادیه اروپا همچنان از منافع خود دفاع می کند. به گفته موگرینی از نظر اتحادیه اروپا برجام ادامه دارد و بروکسل از تبعات تحریم‌‌های آمریکا نگران است. موگرینی همچنین خطاب به مردم ایران گفت «اجازه ندهید که هیچکس این توافق هسته‌ای را از بین ببرد». به عقیده وی برجام موفقیتی دیپلماتیک و بزرگ است که به همه نشان داده حتی اگر موانع بزرگ باشد باز هم می‌توان به یک راه حل دست یافت.

ازسرگیری تحریم‌های ثانویه آمریکا در دو مرحله

با اعلام خروج آمریکا از برجام بار دیگر تحریم‌ها علیه ایران طی دو مرحله آغاز شد. دور نخست این تحریم‌ها از ۱۵ خرداد به فرمان ترامپ به مرحله اجرا درآمد. رئیس جمهوری آمریکا ضمن امضای حکم اجرای تحریم‌ها علیه ایران، هدف از این سیاست‌ها را «وارد آوردن حداکثر فشار اقتصادی» به ایران اعلام کرد. در این مرحله از تحریم‌ها معامله دلار، ریال، طلا و فلزات گرانبها و همچنین صنعت خودرو و فروش هواپیما به ایران هدف قرار گرفت.دور دوم تحریم‌ها نیز که از ۱۳ آبان سال گذشته آغاز شد، صنعت نفت، مبادلات بانکی، کشتیرانی، خدمات بیمه ‌ای و بخش انرژی ایران در لیست قرار گرفت. در دور دوم تحریم‌ها که تحت عنوان «تحریم‌های ثانویه» شناخته شد، افراد و شرکت‌های طرف معامله ایران نیز در ذیل موارد تحریم قرار گرفتند این در حالی بود که آمریکا برای هشت کشور معافیت‌هایی در نظر گرفته بود.

تدابیر اروپا برای خنثی سازی تحریم‌های آمریکا

تدابیر تروئیکای اروپا برای بی تاثیرسازی تحریم‌های آمریکا را می توان در ۲ سازوکار خلاصه کرد؛ سازوکارهایی که هنوز به مرحله اجرا درنیامده اند؛ نخست کانال ویژه مالی اروپا(spv) و دیگری «اینستکس».با وجود تلاش‌های آمریکا برای بی اثر کردن برنامه جامع اقدام مشترک اما حمایت‌های سیاسی از برجام همچنان ادامه داشت، تا جایی رهبران بروکسل در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل که طبق روال هر ساله در مهرماه برگزار شد، از «کانال ویژه مالی اروپا»

(اس پی وی) به عنوان مهمترین راهکار خود برای دور زدن تحریم‌های آمریکا رونمایی کردند. سیاستی که به مرحله اجرا نرسیده و جزئیات زیادی نیز از آن منتشر نشد. «محمدجواد ظریف» وزیر امور خارجه کشورمان در جریان جلسه هیات دولت که در آذر برگزار شد، در جمع خبرنگاران با تاکید بر اینکه توافق‌ها درباره «اس پی وی» نهایی شده است، بیان داشت که به دلیل مانع تراشی‌های آمریکا به محض اطلاع از جزئیات، تا زمان نهایی و اجرایی شدن، جزئیات این برنامه محرمانه خواهد بود. سه کشور اروپایی عضو برجام شامل آلمان، فرانسه و انگلیس که قرار بود تا میانه آبان ماه «سازوکار ویژه مالی» را به اجرا گذارند، با تاخیری چند ماهه بالاخره سازوکار مذکور را با سازوکار دیگری تحت عنوان اینستکس جایگزین کردند. در بیانیه ای که وزرای امور خارجه این سه کشور عضو اتحادیه اروپا (۱۱ بهمن ماه) در خصوص آغاز به کار کانال ویژه مالی با ایران انتشار داد، آمده بود که «انگلیس فرانسه و آلمان در ادامه تعهد و تلاش‌های خود برای حفظ توافق هسته ‌ای که به تصویب شورای امنیت سازمان ملل رسیده است، به طور رسمی اعلام می‌کنند که ابزار حمایت از تبادلات تجاری راه اندازی شد.»

در ارتباط با اینستکس(Instrument in Support of Trade Exchanges) به معنای «ابزار پشتیبان مبادلات تجاری» لازم به یادآوری است که این سازوکار همچون برنامه ای برای دور زدن تحریم‌های ایالات متحده از راه تهاتر عمل می‌کند تا راه را برای مبادلات و همکاری شرکت‌های متوسط و کوچکی که پیوستگی اقتصادی کمتری با آمریکا دارند، بگشاید. در این میان مشکل تعیین میزبان برای اجرای سازوکار مذکور نیز بر طرف شده و همزمان سه کشور بزرگ اتحادیه به تقسیم وظایف در این زمینه پرداخته اند. طوری که فرانسه میزبان اینستکس خواهد بود و گفته می شود در روزهای اخیر شرکتی با سرمایه سه‌هزار یورویی در فرانسه راه‌اندازی و به ثبت رسیده است. در کنار میزبانی فرانسه، یک بانکدار برجسته آلمانی به نام «پرفیشر» نیز امور مدیریتی را عهده دار خواهد بود و در نهایت، انگلیس هم ریاست هیات نظارت بر نهاد مذکور را در اختیار دارد. این در حالی است که پیشتر اتحادیه اروپا برای تعیین میزبان سازوکار ویژه مالی با مشکل مواجه بود.اما آنچه که از نگاه اروپایی‌ها باعث شد اینستکس به مرحله اجرا درنیاید، عدم تصویب الحاق ایران به «گروه ویژه اقدام مالی» (FATF) بود که دو لایحه از لوایح چهارگانه آن به تصویب رسید و بررسی دو لایحه دیگر به سال ۹۸ موکول شد؛ رخدادی که نتیجه آن هر چه باشد بر سرنوشت اینستکس بی تاثیر نیست .

Email this page

نسخه مناسب چاپ