محک
پایان دیدار رئیس‌جمهوری از عراق
ابوالقاسم قاسم زاده
با دعوت رسمی برهم صالح، رئیس جمهوری عراق، دیدار رئیس جمهوری ایران از این کشور همسایه انجام گرفت. خبرگزاری‌ها و تحلیلگران مطبوعات در داخل و خارج از کشور در حالی که این دیدار سه‌ روزه را بسیار با اهمیت خوانده‌اند از آن به نقطه عطفی از تنظیم روابط ایران و عراق یاد کرده‌اند. به نوشته آنها این دیدار هم جنبه‌های فرهنگی و هم اقتصادی و سیاسی‌ـ امنیتی در تنظیم فصل جدید از روابط دو دولت ایران و عراق دارد. عراق برای ایران و ایران برای عراق اهمیت خاص و اولویت نخستین در روابط دو همسایه دارد. این اهمیت علاوه بر شناسنامه دیرینه تاریخی‌ ـ فرهنگی، از نظر جغرافیای سیاسی و داشتن طولانی‌ترین مرز خاکی ‌ـ‌ آبی با یکدیگر، همچنین زیست قومیت‌ها در کناره مرزی هر دو کشور و نیز از نظر اقتصادی به عنوان دو کشور بزرگ نفت و گاز در منطقه و جهان دیده می‌شود. افزون براین ارزیابی طولانی‌ترین جنگ از سوی دیکتاتوری وابسته به شرق و غرب (دو ابرقدرت) یعنی حاکمیت صدام را باید دید که بر مردم هر دو کشور تحمیل شد. جمهوری اسلامی ایران با پیروزی انقلاب اسلامی تشکیل شد و در عراق با سقوط و مرگ صدام دیکتاتور، جمهوری عراق با تشکیل نهادهای قانونی و مردمی از تدوین و تصویب قانون اساسی جدید آغاز شد. ایران و عراق وارد مرحله نوین از روابط دوجانبه شده‌اند. اما هنوز بزرگترین مشکل در تنظیم این روابط، اشغال نظامی عراق از سوی آمریکا است که اصلی‌ترین محور آن اخلال در روابط دو کشور همسایه است. آمریکا بزرگترین مرکز سیاسی کنونی خود را در کردستان عراق، همسایه مرزی در ایران دارد و ترامپ رئیس جمهور آمریکا در سخنان خود گفت: «ما بیشترین تعداد نیروهای نظامی ‌ـ اطلاعاتی و سیاسی خود را در کردستان عراق داریم تا در آنجا چتر وسیع اطلاعاتی (جاسوسی) از خاک جمهوری اسلامی ایران را داشته باشیم!

خواست آمریکا با ادامه اشغال نظامی ـ امنیتی عراق، تبصره زدن بر استقلال حاکمیت این کشور، بخصوص در روابط عراق با ایران است. آمریکا دو کشور همسایه ایران، یعنی عراق و افغانستان را همچنان در اشغال نظامی خود دارد و از مسیر سلطه نظامی بدنبال کنترل روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، اجتماعی این دو کشور با جمهوری اسلامی ایران است. بزرگترین مانع و مشکل آمریکا (ترامپ) در اجرای دیکتاتوری نظامی‌اش در منطقه و بخصوص در روابط عراق و افغانستان با جمهوری اسلامی ایران، ویژگی‌های تاریخی و فرهنگی است. این ویژگی، همواره سلطه آمریکا برای اغتشاش در همزیستی ایران و عراق و افغانستان را پس می‌زند و طرح‌های بحران‌آفرین آمریکا را خنثی می‌کند. دولت عراق، دولتی مردمی است و استقلال کشور را از طریق آراء مردم و خواست آنها دنبال می‌کند. همین‌گونه است در ایران (جمهوری اسلامی) و افغانستان که می‌خواهند جمهوری اسلامی مستقل داشته باشند. شوک بزرگی که بر ترامپ در بازدید چند ساعته او از قرارگاه نظامیان آمریکا در بغداد، که به‌صورت سرّی و مخفیانه در تاریکی شب صورت گرفت، برآمده از این اتصال و باور تاریخی مردم عراق بود. تا آنجا که او پس از بازگشت به کاخ سفید گفت «این دیدار چندساعته در تاریکی شب و با چراغ‌های خاموش، به‌طوری‌که همه جا را تاریکی گرفته بود، برایم «خفت‌بار» بود. ما (آمریکا) ۷ تریلیون دلار در خاورمیانه هزینه کرده‌ایم اما هیچ سودی نبرده‌ایم و اکنون رئیس جمهور آمریکا با این همه هزینه، مجبور است در تاریکی مطلق برای چند ساعت از عراق و پایگاه نظامی خود بازدید کند!» با این شوک بزرگ، ترامپ به‌صورت علنی اعلام کرد: «نظامیان آمریکا به‌زودی از سوریه، افغانستان و عراق خارج خواهند شد!»

رئیس جمهوری روحانی به دعوت رسمی رئیس جمهور عراق در حالی دیدار خود از عراق را انجام داد که در تمامی دیدارهای سفر رسمی سه روزه با استقبال گرم و برادرانه مردم و دولت عراق مواجه شد. گفتگوهای رسمی دو هیئت ایرانی و عراقی به ریاست رؤسای جمهور دو کشور بسیار سازنده بود و دو طرف با امضاء طرح‌ها و توافق‌نامه‌ها در روابط مالی‌ـ اقتصادی، سیاسی و فرهنگی کلید آینده روابط نزدیکتر و همسو با یکدیگر را زدند.

در آغاز سفر، رسانه‌ها و برخی از مجامع سیاسی آمریکایی تلاش کردند تا فضای آشفته‌ای را رقم بزنند، اما، رئیس جمهور عراق برهم صالح این تلاش را نقش بر آب کرد و در مصاحبه رسانه‌ای خود گفت:‌ «همراهی نکردن عراق با تحریم‌های دولت آمریکا، کمترین اقدامی است که می‌توانیم برای ایران، همسایه عزیزمان انجام دهیم. ایران در روزهای سخت دیکتاتوری صدام و حمله‌ گسترده تروریست‌های داعش، در کنار دولت و ملت عراق ایستاد.» رئیس جمهور عراق در همین مصاحبه اعلام کرد: «… امنیت ایران و عراق به هم گره خورده است و قابل سازش نیست. هرگونه تهدید امنیتی علیه ایران برای ما غیرقابل قبول است. برقراری ثبات و امنیت در منطقه بدون ایران ممکن نیست.»

نتایج اقتصادی این دیدار سه روزه را دو طرف ایرانی و عراقی موفقیت‌آمیز خوانده‌اند. به‌طوری‌که روحانی رئیس جمهور به خبرنگاران گفت:‌ «حجم روابط تجاری ایران و عراق اکنون ۸ میلیارد دلار است که در فاصله‌ای نه چندان دور آن را به ۲۰ میلیارد دلار خواهیم رسانید.» دو طرف قرار گذاشته‌اند تا در اوپک و در تنظیم صادرات نفتی بیشتر با یکدیگر هماهنگی داشته باشند. عراق و ایران دو عضو مهم و برجسته اوپک هستند که هماهنگی این دو تأثیر مهمی در جهت‌گیری‌های سیاست نفتی اوپک دارد. پرداخت هزینه برای کسب ویزای شهروندان عراقی و ایرانی حذف شد.

سفیر پیشین ایران در عراق در مصاحبه رسانه‌ای خود درباره قرارداد نشانه‌گذاری‌‌های مرزی براساس توافق ۱۹۷۵ میلادی ایران و عراق گفت: «آنچه در جریان سفر رئیس جمهور نهایی خواهد شد،‌مسأله نشانه‌گذاری مرزی براساس توافق ۱۹۷۵ خواهد بود. باید توجه کنیم که بر اثر جنگ تحمیلی ۸ ساله در منطقه ۱۸۵۰ کیلومتری مرزی میان ایران و عراق، بخش‌هایی از علائمی که براساس پیمان ۱۹۷۵ در مرزهای دو کشور گذاشته شده بود از بین رفته‌اند. از حدود ۷ـ۶ سال پیش تیم‌های مشترک کارشناسی میان دو کشور تشکیل شده است تا نقاط اتصال مرزی و مختصات علائم مرزی براساس توافق ۱۹۷۵ بازخوانی شوند و با پیمان تطبیق داده شوند. تطبیق علائم مرزی با توافق ۱۹۷۵ انجام شده است و صورت‌جلسه‌های آن در طول سال گذشته تکمیل شده و تمام صورت‌جلسه‌‌های آن تهیه شده و امضای نهایی این سند تطبیق علائم مرزی قرار است که با حضور رئیس جمهور ایران انجام شود، تا عملاً پایان عملیات تطبیق علائم مرزی اجرا شود. یک موضوع دیگر اینکه از سرگیری جلسات کمیته همکاری‌های دوجانبه ایران و عراق CBC است که از مفاد مغفول مانده معاهده ۱۹۷۵ در سال‌های گذشته است که ان‌شاءالله در سایه این سفر اولین جلسه کمیته همکاری‌های دوجانبه بعد از ۴۰ سال رسماً برگزار خواهد شد.»

ظریف وزیر خارجه کشورمان در ارزیابی دیدار رئیس جمهور روحانی از عراق گفت: «اقداماتی که در این سفر صورت خواهد گرفت تاریخی خواهد بود. عراق را یک ستون مهم امنیت منطقه می‌دانیم و معتقدیم بدون عراق این منطقه امنیت نخواهد داشت. ما یک اصل داریم و آن این است که همکاری‌های منطقه‌ای باید فراگیر باشد و نباید علیه کسی باشد.» وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به پرسش چند خبرنگار درباره تأثیر دیدار روحانی رئیس جمهوری ایران از عراق بر روابط تهران‌ـ ریاض گفت: «هیچ وقت تلاش نکردیم عربستان را از این منطقه حذف کنیم. هر وقت عربستان آماده گفتگو باشد ایران را آماده در میدان خواهد دید.» بسیاری از تحلیلگران سیاسی، بخصوص در غرب نوشته‌اند که سفر روحانی به عراق موجب تسهیل در تنظیم روابط تهران‌ـ ریاض خواهد شد و رئیس جمهوری عراق در این مسیر فعال می‌شود.

سفر رسمی رئیس جمهور ایران به عراق و دیدار سه روزه پایان گرفت. در پایان این سفر بسیاری از تحلیلگران سیاسی در تهران انتظار دارند تا این دیدار موفقیت‌آمیز موجب تحرک مطلوب دیپلماسی کشور در سیاست‌های منطقه‌ای و نزدیکی با همه کشورهای همسایه ما شود.

Email this page

نسخه مناسب چاپ