پتروشیمی؛ صنعت تحریم ناپذیر
 

پتروشیمی ایران اگرچه نخستین بار است که به طور رسمی در لیست تحریم‌ها قرار می‌گیرد اما به گفته کارشناسان این تحریم به لحاظ عملیاتی بسیار مشکل بوده و در عمل امری اساساً غیر ممکن و شکست خورده شمرده می شوددر عین حال که این صنعت ثابت کرده که با وجود موانع و مشکلاتی که همواره تحریم بر سر راه آن قرار داده، علاوه بر تولید مستمر محصولات، به عنوان یک منبع قابل اعتماد تامین ارز در کشور مطرح بوده و خواهد بود.

پتروشیمی‌ها آخرین حلقه از صنعت نفت و گاز در جهان به شمار می‌روند و از آنجا که منابع هیدروکربوری تا رسیدن به صنعت پتروشیمی فرآیندهای مختلفی را پشت سر می‌گذارند، بیشترین ارزش افزوده را هم به دنبال دارند؛ از همین روست که تنوع محصولات در این صنعت در مقایسه با صنعت نفت بسیار بیشتر بوده و طبیعی است که مشتریان بزرگ و کوچک زیادی هم داشته باشد.

از سوی دیگر محصولات پتروشیمی بر عکس نفت خام در حجم‌های بالا صادر نمی‌شود و محموله‌هایی با تناژ به مراتب پایین‌تر از نفت خام هستند و با وجود آنکه قیمتی بالاتر از نفت دارند اما به دلیل کوچک بودن حجم صادرات، دریافت پول آن آسان‌تر است. بر همین اساس است که در کمتر مواردی شاهد تحریم صنعت پتروشیمی در ایران و جهان هستیم.

با این وجود دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت دارایی آمریکا اخیرا بزرگترین شرکت پتروشیمی ایران را به همراه ۳۹شرکت تابعه آن به لیست تحریم‌ها اضافه کرده و دلیل این کار را حمایت هلدینگ خلیج فارس از قرارگاه خاتم الانبیا عنوان کرده است.

در این زمینه سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به تحریم شرکت‌های پتروشیمی ایران گفت که تنها یک هفته صبر نیاز بود تا پوچ بودن ادعای رئیس جمهوری آمریکا برای مذاکره با ایران ثابت شود. اما فارغ از بحث‌های سیاسی تحریم پتروشیمی ایران، سوالی که مطرح می‌شود تاثیر این تحریم‌ها بر پتروشیمی و به طور عام اقتصاد ایران است.

ایران از سال ۵۷و همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی با تحریم‌های گوناگونی روبرو بوده و اگرچه این تحریم‌ها در سال‌های اخیر شدت گرفته اما هر بار مسیرهایی برای عبور کم هزینه ازتحریم‌ها در کشور تعریف شده است.

صنعت پتروشیمی هم از این قاعده مستثنی نیست. تا پیش از این پتروشیمی هیچ گاه به طور رسمی در لیست تحریم‌ها قرار نداشته اما با شروع هر دوره از تحریم‌ها و سخت‌شدن مبادلات بانکی ایران با کشورهای دنیا، شرکت‌های صاحب نام در عرصه پتروشیمی از ایران رفته‌اند و همین امر سبب شده تا هر بار با وجود تعهداتی که این شرکت‌ها برای تامین قطعات و حتی راه‌اندازی واحدهای پتروشیمی ایران داشته‌اند، کشور را ترک کرده و به دنبال آن متخصصان ایران آستین‌ها را بالا زده و خودشان وارد میدان عمل شوند.هر چند که این کار تا حدی روند بهره برداری از پروژه‌ها را کند کرده اما همواره موفق بوده است.

همچنین تامین کاتالیست‌های پتروشیمی در هر دوره از تحریم با مشکل مواجه بوده اما نه تنها هیچگاه تولید را در واحدهای پتروشیمی متوقف نکرده بلکه زمینه را برای بومی‌سازی برخی از این کاتالیست‌ها فراهم آورده است؛ بنابراین تحریم صنعت پتروشیمی حرف تازه‌ای برای فعالان این صنعت نیست و تنها این بار به صورت رسمی بر سر زبان‌ها افتاده است.

از سوی دیگر در حالی وزارت خزانه‌داری آمریکا هلدینگ خلیج فارس و ۳۹شرکت تابعه را در فهرست سیاه تحریم‌ها قرار داد که از آبان پنج شرکت کلیدی این هلدینگ را در لیست تحریم‌ها قرار داده بود.

در لیست اعلامی دور دوم تحریم‌های آمریکا علیه ایران از ۱۰شرکت پتروشیمی که در لیست سیاه قرار گرفتند نام پنج شرکت هلدینگ خلیج فارس شامل پتروشیمی‌های بندرامام، بوعلی، پارس، نوری و تندگویان به چشم می‌خورد.

حالا آمریکا دوباره نام این شرکت‌ها را در لیست تحریمی جدید خود آورده در حالی که گزارش‌های رسمی و تایید شده از این پتروشیمی‌ها نشان می‌دهد تحریم خللی در روند تولید و صادرات این شرکت‌ها ایجاد نکرده است.به گفته برخی از کارشناسان، تحریم این صنعت از نظر عملیاتی بسیار مشکل است. در واقع، آنها بر این باورند که تحریم پتروشیمی نمی‌تواند به سادگی تحریم نفت باشد. هرچند تحریم نفتی هم آنطور که آمریکا مد نظرش بود هرگز به صفر نرسید و به گفته کارشناسان، چنین امری اساساً غیر ممکن است.

طبق برآورد پژوهشگران، ایران همواره با در اختیار داشتن بیش از ۳۳تریلیون مترمکعب ذخایر متعارف گاز طبیعی و ۱۵۷میلیارد بشکه ذخایر قابل برداشت نفت خام از پتانسیل و مزیت نسبی مناسبی برای توسعه صنعت پتروشیمی با هدف تکمیل زنجیره ارزش نفت و گاز برخوردار بوده است.

آمارها نشان می‌دهد که این صنعت بعد از انقلاب رشد و توسعه مناسبی داشته است. طی حدود چهار دهه گذشته ۶۳واحد پتروشیمی در ایران به بهره‌برداری رسیده و بدیهی است که به همین میزان تولید و صادرات محصولات متنوع پتروشیمی هم رشد یافته است. برای مثال طبق آمارهای موجود تولید محصولات پتروشیمی در سال ۱۳۵۷معادل ۶ر۱میلیون تن بوده که در پایان سال ۱۳۹۶به ۶۴میلیون تن افزایش یافته است.

همچنین، در سال ۱۳۵۷فقط ۱۷نوع محصول پتروشیمی تولید می‌شد که در حال حاضر تنوع محصولات به ۱۲۱رسیده است. تولید محصولات پتروشیمی در سال ۱۳۵۷بیش از یک میلیون و ۶۰۰هزار تن بود که این رقم تا پایان سال ۱۳۹۷به ۵۵میلیون تن رسیده است. تنوع محصولات پتروشیمی تولیدی یکی دیگر از ویژگی‌های صنعت پتروشیمی کشور است، به طوری که در حال حاضر نزدیک به ۱۰۰نوع محصول پتروشیمی در بخش‌های مختلف این صنعت در حال تولید است.

نکته قابل توجه این است که به همین میزان صادرات هم افزایش یافته است. طبق آمارهای موجود در نیمه نخست پارسال ۱۵میلیون و ۴۵۱هزار تن انواع محصولات پتروشیمی به ارزش ۷میلیارد و ۴۳۵میلیون دلار صادر شده است که ۲۸ر۲۷درصد از کل وزن و ۱۶ر۳۲درصد از کل ارزش صادرات ایران را تشکیل می‌دهد. از بعد بین المللی و منطقه‌ای هم در سال ۱۳۹۶سهم ایران از ظرفیت محصولات عمده پتروشیمی در خاورمیانه بیش از ۵ر۲۲درصد بود که هدف

پیش بینی شده، دستیابی به سهم ۳۴درصد است.

سهم ایران از ظرفیت محصولات پتروشیمی جهان در حال حاضر بیش از ۲درصد است که هدفگذاری آن دستیابی به سهم ۳ر۶درصد است. همچنین بر اساس آخرین آمار موجود سهم ارزش افزوده زیربخش ساخت مواد و محصولات شیمیایی در میان سایر زیربخش های بخش صنعت با ۶ر۲۷درصد بیشترین سهم بوده است.

بررسی ها نشان می‌دهد بعد از تحریم پتروشیمی ایران، صادرات این حوزه افزایش داشته و فهرست ۳۹واحد تحریمی هم نشان از بی‌اطلاعی آمریکایی ها از وضعیت این صنعت دارد.نیم نگاهی به آمار و ارقام نشان می‌دهد که میزان صادرات محصولات پتروشیمی ایران نه تنها پس از تحریم صنعت نفت و همچنین محدودیت‌های بانکی و مالی کاهش نداشته، بلکه افزایش را هم تجربه کرده است.در این زمینه داود محبی کارشناس حوزه پتروشیمی با اشاره به اینکه بین فهرست تحریمی پتروشیمی‌های منتشر شده از سوی آمریکا، واحدهایی به چشم می‌خورند که یا هنوز روی کاغذ هستند یا هنوز به مرحله تولید نرسیده‌اند،می گوید: در بین فهرست ۳۹تایی واحدهایی که به عنوان زیر مجموعه هلدینگ خلیج فارس منتشر شده، مجموعه‌هایی نظیر شرکت پتروشیمی بندر امام خمینی (ره)، بوعلی سینا، پارس، نوری و شهید تندگویان سال گذشته هم در فهرست تحریم‌های آمریکا بودند و از سوی دیگر، برخی دیگر از پتروشیمی‌ها مانند شیمیایی صدف عسلویه و مرجان هم به همراه شرکت ملی صنایع پتروشیمی ایران پیش از فروردین سال ۹۲تحریم شده بودند و این در حالی است که در تاریخ مذکور، شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس در قالب هلدینگ وارد بورس شد.وی ادامه می دهد: در بین این اسامی، پتروشیمی فجر و مبین واحدهای یوتیلیتی (تولیدکننده برق، بخار) محسوب می‌شوند نه واحد تولیدی محصولات پتروشیمی؛ ضمن اینکه شرکت پتروشیمی هنگام هم در اوایل مراحل راه اندازی است و به نوعی می‌توان گفت همچنان طرحی روی کاغذ به شمار می‌رود.

به گفته محبی، شرکت کود اوره هرمز در مرحله طرح به سر می‌برد و تولیدی ندارد؛ همچنین شرکت اوره لردگان در مرحله نصب تجهیزات قرار داشته و پیش بینی می‌شود اواخر سال جاری یا اوایل سال آینده به بهره برداری برسد؛ ضمن اینکه پتروشیمی آپادانا خلیج فارس هم طرحی است که پیش بینی می‌شود اواخر سال جاری وارد مدار تولید شود و در نهایت، شرکت پتروشیمی همت شرکتی کاغذی است که حتی طرح آن روی زمین به اجرا نرسیده است.

در این میان پالایشگاه گازی بیدبلند از جمله

پروژه هایی است که پیش بینی می شود اواخر سال جاری به بهره برداری برسد.

این کارشناس صنعت پتروشیمی اظهار می دارد: در این بین شرکت خدمات غیرصنعتی پازارگاد و عملیات غیرصنعتی و خدمات صنایع پتروشیمی دو شرکتی غیرصنعتی هستند که هیچ‌گونه تولیدی ندارند و رسالت اصلی آنها انجام امور خدماتی و پشتیبانی است؛ به این ترتیب هیچ‌گونه وابستگی به بخش خارجی ندارند و بود و نبود تحریم‌ها هیچ تاثیری بر روند فعالیتی آنها ندارد. در این بین شرکت مدبران اقتصاد، شرکتی سبدگردان (فعال در بازار سرمایه نه شرکتی تولیدی) است که تحریم‌ها هیچ نقشی در فعالیت آن ندارند؛ ضمن اینکه شرکت ره آوران فنون پتروشیمی شرکتی آموزشی است که وظیفه برگزاری دوره‌های آموزشی در سطوح مختلف را برای پرسنل بر عهده دارد.

در همین خصوص بهزاد محمدی مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی با اشاره به اینکه با همکاری هلدینگ‌ های صادراتی کارگروه تحریم را تشکیل داده‌ایم، می گوید: از نظر ما پتروشیمی صنعتی تحریم‌ پذیر نیست و تاب‌آوری بالایی دارد، اما باید خودمان را برای هر اتفاق و شرایطی آماده کنیم.

وی می افزاید: فروش محصولات پتروشیمی در مقابل فروش نفت شرایط متفاوتی دارد و به‌عنوان نمونه همچون نفت مبادی مشخص صادراتی و نفتکش‌های عظیم قابل ردیابی ندارد.

محمدی تصریح می کند: پتروشیمی حداقل ۳۵۰ نوع محصول با صدها خریدار به ده‌ها مقصد صادراتی دارد و به همین دلیل انعطاف‌پذیری‌اش بالاست، به‌عبارتی صنعت پتروشیمی شرایط مختلفی در حمل زمینی و دریایی دارد و تنوع محصول و مشتری نمی‌گذارد این صنعت تحریم‌پذیر باشد.

ادامه دارد

Email this page

نسخه مناسب چاپ