پیشنهاد مرکز پژوهش‌های مجلس برای کنترل نقدینگی
 

اعطای تسهیلات کلان یکی از مصادیق خلق پول جذاب بانک‌ها و مؤسسات اعتباری است که غالباً به شرکت‌های تابعه و وابسته آنها تعلق می‌گیرد و کنترل این نوع از تسهیلات می‌تواند تا حد زیادی رشد نقدینگی را تحت مدیریت قرار دهد.

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی با انتشار گزارشی درباره راهکارهای رونق تولید در سال ۱۳۹۸ در حوزه اقتصاد کلان، بر ضرورت مدیریت نقدینگی و جلوگیری از حملات سفته‌بازانه نقدینگی به بازارهای رقیب تولید تاکید کرد. در گزارش بازوی کارشناسی مجلس در توضیح این موضوع آمده است: یکی از الزامات اقتصاد کلان حمایت از تولید و ایجاد رونق در سرمایه‌گذاری و فعالیت های اقتصادی و پیش‌بینی‌پذیر بودن بازارها و ثبات در قیمت هاست. از مؤلفه‌های مهم اثرگذار بر این ثبات و پیش‌بینی‌پذیری، کمّیت و کیفیت نقدینگی و تغییرات آن با توجه به انگیزه‌های سفته‌بازانه است. مشاهده کمّیت و کیفیت رشد نقدینگی در سال های اخیر و نوسانات بازار ارز و افزایش قیمت‌ها در سال ۱۳۹۷ ضرورت اندیشیدن به مسأله مدیریت نقدینگی را آشکار ساخته است.

رشد نقدینگی در سال های پس از نیمه ۱۳۹۲ با سهم بالای شبه‌پول همراه بوده و متوسط نسبت پول به شبه‌پول طی دوره مذکور به حدود ۱۵ درصد رسیده است. این نگرانی زمانی جدی‌تر می‌شود که بدانیم توزیع نقدینگی کشور بسیار نامتوازن و نابرابر است و بخش قابل‌توجهی از سپرده‌ها در اختیار اشخاص محدودی است؛ لذا تغییر ترکیب نقدینگی و آثار تورمی فوق‌الذکر تنها در گرو تصمیم افراد معدودی قرار دارد.

همه مسائل فوق‌الذکر در کنار انتظارات تورمی بالا در شرایط تحریم، این دغدغه و نگرانی را ایجاد می‌کند که دوره آتی می‌تواند موعد تخلیه آثار تورمی نقدینگی خلق شده در اقتصاد (بیش از آنچه در سال ۱۳۹۷ تجربه شد) باشد. در همین راستا برای جلوگیری از شوک تورمی (تخلیه دفعی شکاف تورمی سال های اخیر) در سه محور خلق نقدینگی جدید، کنترل نقدینگی موجود و کاهش حجم نقدینگی پیشنهاداتی ارائه می شود.

مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی برای مدیریت خلق نقدینگی جدید پیشنهاد کرده است:

۱ . اعمال محدودیت بر رشد ترازنامه بانک ها به‌ویژه بانک های مشکل‌دار،

۲ . نظارت شدید بر بانک ها به‌منظور ممانعت از ورود در فعالیت‌های سفته‌بازانه توسط شرکت‌های زیرمجموعه و سایر اشخاص مرتبط،

۳ . کنترل اعطای تسهیلات کلان توسط مقام ناظر.

خلق پول بانک‌ها در شرایطی که وصول مطالبات با چالش‌های جدی مواجه است، موجب انبساط بیشتر ترازنامه‌های بانک ها می‌شود؛ لذا یکی از اقدامات ممکن برای کنترل خلق نقدینگی جدید، اعمال محدودیت‌های مقداری بر افزایش اندازه ترازنامه بانک ها به‌ویژه بانک های مشکل‌دار است. به ‌عنوان مثال بانک مرکزی می‌تواند به بانک‌های مشکل‌دار صرفاً اجازه رشد ۱۰ تا ۱۵ درصدی ترازنامه را بدهد و افتتاح سپرده و سپرده‌پذیری جدید یا اعطای تسهیلات آنها را محدود کند. از سویی دیگر بانک‌ها به‌واسطه قدرت خلق پول، پتانسیل بالایی برای بهره‌مندی از سود سفته‌بازی دارند که به‌واسطه عایدی بالای بازار دارایی‌ها می تواند خلق پول را حتی با وجود نرخ های بالای اضافه برداشت یا بازار بین‌بانکی به صرفه کند، اما ورود بانک ها به این بازارها علاوه بر افزودن التهاب، موجب رشد نقدینگی هم می‌شود که به‌منظور جلوگیری از چنین واقعه‌ای پیشنهاد می‌شود از ورود بانک‌ها به فعالیت‌های سفته‌بازانه جلوگیری به‌عمل آید که البته این مسئله هم با کنترل مقاصد تسهیلات اعطایی بانک‌ها به‌ویژه شرکت‌های زیرمجموعه فعال در بخش ساختمان، ارز و امثالهم محقق خواهد شد.

اعطای تسهیلات کلان هم یکی دیگر از مصادیق خلق پول جذاب بانک‌ها و مؤسسات اعتباری است که غالباً به شرکت های تابعه و وابسته آنها تعلق می‌گیرد و کنترل این نوع از تسهیلات می تواند تا حد زیادی رشد نقدینگی را تحت مدیریت قرار دهد.

این مرکز همچنین در مورد کنترل نقدینگی موجود (جلوگیری از افزایش سرعت گردش نقدینگی) با هدف کنترل سفته‌بازی و ورود نقدینگی به بازار ملتهب دارایی‌ها (اعم از ارز، طلا، املاک، مستغلات و…) کنترل سپرده‌های کلان و تراکنش‌های آنها، فروش دارایی‌های دولتی و سپرده‌گذاری یکساله منابع حاصله در بانک ها (با هدف جمع‌آوری نقدینگی مردم و وارد نکردن آن به اقتصاد)، مالیات‌ستانی از عایدی سرمایه و ثبات‌بخشی به بازار ارز و سکه را پیشنهاد کرده و افزوده است: در شرایطی که توزیع سپرده‌های بانکی به‌شدت متمرکز است، کنترل سپرده‌های کلان ضرورت جدی می‌یابد چراکه انتقال پول تنها از چند حساب معدود می‌تواند موجب التهابات جدی در بازارهای مختلف و بروز شوک قیمتی بر دارایی‌ها شود. همچنین اجرای مالیات بر عایدی سرمایه و ثبات‌بخشی به بازار طلا و ارز انگیزه سفته‌بازی را کاهش داده و از افزایش سرعت گردش نقدینگی جلوگیری می کند.

ایجاد یک بازار عمیق ارز با نرخ آزاد در کنار مداخله ارزی هوشمند بانک مرکزی و تأسیس بازار مشتقات ارزی برای پوشش ریسک و سفته‌بازی کنترل شده که البته فضا و فرصتی برای مداخله ریالی بانک مرکزی را فراهم می‌کند هم به میزان زیادی منجر به کاهش بیش ‌از پیش نوسانات ارزی خواهد شد که به‌نوبه خود تأثیر زیادی بر سرعت گردش نقدینگی دارد.

از سوی دیگر در گزارش اخیر این مرکز به‌منظور کاهش حجم نقدینگی موجود دو راهکار فروش اموال مازاد بانک‌ها که موجب کاهش سپرده‌ها و نقدینگی شده و می‌تواند تعهدات بانک‌ها را کاهش دهد و تسویه مطالبات غیرجاری بدهکاران بانک‌ها با سپرده‌های این بدهکاران در بانک‌های دیگر که در این صورت علاوه بر وصول مطالبات بانک‌ها، موجب کاهش نقدینگی می‌شود، پیشنهاد شده است.اجرای راهکارهای پیش‌گفته متضمن اطلاع کامل نسبت به اطلاعات و سوابق عملکردی و همچنین ذی‌نفعان اصلی دارندگان حساب‌های سپردهای در شبکه بانکی (با اولویت سپرده‌های کلان) و تراکنش‌های آنهاست.

نسخه مناسب چاپ