کشف پیکرک‌های گلی دوران مفرغ در سرعین
کاوش‌های فصل نخست کول تپه (آناهیتا) سرعین به کشف سازه معماری منحصر به فردی که به اعتقاد باستان‌شناسان احتمالا کارکرد آیینی از دوران فرهنگی کورا – ارس دارد منجر شد.

به گزارش ایلنا، محمد علیزاده سولا (سرپرست هیأت باستان‌شناسی) با اعلام خبر کشف سازه‌ای منحصر به فرد در سرعین، گفت: کول تپه سرعین یا تپه آناهیتا در منتهی‌الیه شمال غربی بافت شهری سرعین و به اختلاف ارتفاع ۱۰متر از زمین‌های اطراف قرار گرفته است.

وی با بیان اینکه کول تپه سرعین در ۳۵کیلومتری اردبیل واقع شده و بافت مسکونی شهر توریستی سرعین آن را کاملا در برگرفته افزود: در سمت مغرب این محوطه چشمه‌ای با آب گوارا به نام «تپه چشمه سی» قرار دارد که می‌توان شکل‌گیری و دوام استقرارهای هزاره‌های پیشین را به سبب وجود همین چشمه خنک در کنار چشمه‌های آبگرم و جوشان منطقه سرعین دانست.

این باستان‌شناس با اشاره به اینکه کاوش در تپه باستانی کول تپه سرعین با دو هدف اصلی برنامه‌ریزی و با نتایج مطلوبی از کاوش در این محوطه به سرانجام رسیده، تصریح کرد: نخست جهت تعیین عرصه و تنظیم ضوابط حریم این محوطه در بافت شهری و پرتکاپوی سرعین، در گرداگرد محوطه و در نقاطی که امکان مطالعه را میسر و آسان می‌ساخت گمانه‌های متعددی ایجاد شد .

علیزاده اظهار داشت: با توجه به نتایج حاصل از تعیین عرصه این محوطه به نظر می‌رسد خاکبرداری‌هایی که در طی سالیان دراز توسط اهالی این منطقه از جبهه‌های مختلف تپه صورت گرفته دامنه آن را محدودتر ساخته است، به گونه‌ای که حدود گستردگی این محوطه امروزه از آنچه که به صورت بصری قابل مشاهده است، گسترش نمی‌یابد.

این باستان‌شناس گفت: وجود فعالیت‌های ساختمانی که در طی دهه‌های گذشته در قسمت‌های جنوبی و شرقی این محوطه انجام یافته عرصه این محوطه را به‌طور کامل تخریب و منظر این محوطه را از این قسمت‌ها محدود و مسدود ساخته است.

سرپرست هیأت باستان‌شناسی افزود: برای مطالعه دوران‌های باستان شناختی در کول تپه سرعین، کاوش در یک ترانشه اصلی به منظور لایه‌نگاری محوطه و دو ترانشه کمکی دیگر به صورت محدود برای تکمیل اطلاعات لایه‌نگاری از ابتدا و انتهای استقرارهای این محوطه در طی سه ماه به اجرا درآمد.

او با بیان این که کاوش به منظور مطالعه توالی دوره‌های فرهنگی این محوطه در لبه شرقی آن جایی که خاکبرداری‌ها در حجم گسترده دامنه تپه را به شکل یک دیوار بلند تراش داده انجام شد، افزود: در ترانشه لایه‌نگاری، ترانشه I، ۲۳۴واحد لایه‌نگاری از دوران میانه اسلام تا اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد شناسایی و مورد مطالعه قرار گرفت.

به گفته این باستان‌شناس، با توجه به مطالعات اولیه و سرمیدانی در طی اواخر هزاره چهارمراوایل هزاره سوم پیش از میلاد اولین استقرارها در شهر سرعین توسط مردمان کورا – ارس در کنار برکه‌ای کوچک شکل گرفته است.

او از ویژگی‌های فرهنگی مردمان ساکن در این محوطه به سفال‌های سیاه و خاکستری یا قرمز – سیاه با تزیینات کنده و داغدار و دسته‌های شاخصِ معروف به نوع دسته نخجوانی اشاره کرد و خاطرنشان ساخت: همچنین وجود پیکرک‌های گلی به شکل انسان و حیوانات مختلف از دیگر ویژگی‌های فرهنگی دوران مفرغ قدیم این محوطه است که قابل مقایسه با سایر محوطه‌ها و استقرارهای دوره فرهنگی کورا – ارس است .

وی گفت: علاوه بر آثار دوران مفرغ قدیم در کاوش‌های کول تپه سرعین آثاری از دوران مفرغ جدید و آهن نیز کشف و مورد مطالعه قرار گرفت.

سرپرست هیأت باستان‌شناسی گفت: وجود سازه‌های عظیم با استفاده از سنگ‌های بزرگ و حجیم در این محوطه شکل‌گیری دژی از دوران مفرغ جدید تا عصر آهن را در این محوطه بازگو می‌کند.

او افزود: حائز اهمیت است که پس از استقرارهای عصرآهن نیز تداوم استقرار در این محوطه تا دوران موسوم به فرهنگ سفالی سبک اردبیل ادامه یافته و تداوم استقرارها پس از این دوره قطع تا در نهایت مجددا در دوران میانه اسلامی این محوطه مسکون می‌شود.

وی تصریح کرد: وجود گورستانی از دروان میانه اسلامی با سنگ قبرهای متعدد و در اشکال و طرح‌های مختلف حضور اقوام و طیف‌های مختلف مذهبی را در کنار این محوطه بازگو می‌سازد.

همچنین با توجه شواهدی که از بررسی‌های میدانی به‌دست آمد احتمالا در کنار این محوطه و در محدوده گورستان بنایی قایل مقایسه با مقابر برجی شکل و یا سایر مقابر موجود در منطقه بنا شده بود که امروزه تخریب و تنها به صورت تلی از آوار و خاک در آمده که در میان مردم محلی منطقه به «قبرستان تپه سی» معروف است.

سرپرست هیأت باستان شناسی در تشریح نتایج این پروژه گفت: آنچه از کاوش در کول تپه سرعین در مراحل اولیه مطالعه آن به‌دست می‌آید این محوطه در مقاطع مختلف باستانی و تاریخی از اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد تا دوران میانه اسلامی مسکون بوده است.

وی تصریح کرد: کشف ابزارهای سنگی از گمانه‌های ایجاد شده در حاشیه برکه چشمه تپه سی در ضلع غربی و جنوبی محوطه حضور انسان و جوامع انسانی را بسیار قدیمی‌تر از هزاره چهارم پیش از میلاد در این منطقه و محوطه نشان می‌دهد که لازمه تأیید قطعیت آن ادامه روند کاوش‌ها و مطالعات باستان‌شناختی در این محوطه است.

او در پایان یادآوری کرد: کاوش در این محوطه با مجوز پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و همکاری مدیرکل میراث فرهنگی استان اردبیل و شهرداری شهر سرعین انجام شد.

نسخه مناسب چاپ