یادداشت
‏تبیین وضع موجود و پرهیز از ابهام‌آفرینی
شهیدی مودب
این نوشته به بهانه گفتگوی تلویزیونی یکی از معاونان وزارت خارجه ما تحریر میشود و نیزگریزی است به اوضاع منطقه. نخست اینکه این مقام محترم واقعیت‌هایی را ایراد کرده‌اند که بجای بیان تلویزیونی می‌توانست در گفتگوهای دیپلماتیک با طرف‌های اروپایی یا سازمان ملل در میان گذاشته شود. دوم اینکه پرداختن به آنها هم در حوزه وزارت کشور است و هم برای رابطه با همسایه شرقی ما ابهام می‌آفریند. از سوی دیگر سخنان ایشان دال بر آمادگی مرحله‌ای برای خروج از برجام، عملا نا هم خوان با اعلام موضع از سوی رئیس‌جمهور محترم می‌باشد که گفته‌اند ما در برجام میمانیم.‏

نکته دیگر مربوط به یک واقعیت جهانی است که ایالات متحده ترامپی، عملا حالت کفار قبل از اسلام را پیدا کرده است که بت‌های خرمایی خود را در موقع گرسنگی تناول می‌کردند. برای آقای ترامپ سازمان ملل در صورتی وجود خارجی دارد که در راستای خواسته‌های او عمل کند.در مواجهه با چنین رئیس جمهرری که روابط و نظام بین‌الملل بعد از فردای جنگ دوم را به سخره می‌گیرد باید دست به ابتکارات دیپلماتیک تازه و بد یعی بزنیم که هر روز خود را در حلقه تنگ تنیده شده از بی تعهدی سردمداران آمریکا، در فشار بیشتری قرار ندهیم.‏

سفیر جدید ما در سازمان ملل گفته‌اند که پنجره دیپلماسی بسته نشده. این بیان، سخن صوابی است. یِکی از مشکلات در دیپلماسی ما طی سال‌های گذشته این بوده است که وقتی با یک مشکل در رابطه خارجی خود برخورد می‌کنیم نمی‌توانیم آنرا بُعدی چند جانبه بدهیم. به دیگر سخن تنگاتنگی روابط در جهان کنونی به گونه‌ای ا‌ست که پدیده علمی فلسفی لرزش بال‌های پروانه، در آن کاملا مصداق دارد. برای مثال اگر اتفاقی برای ایران رخ دهد، نه احتمالاً بلکه قطعا دیگر همسایگان از آثار مخرب آن در امان نخواهند ماند و این وظیفه دیلماسی خارجی ماست که باید بدور از جو زدگی و اسیر شدن در فضاسازی‌های داخله با تدبیر و در جلسات خصوصی، به تبیین آن بپردازد. متأسفانه ما ناظر اموری هستیم که میزان بزرگی از توان دست‌اندر کاران دیپلماسی ما در داخل خرج می‌شود. ‏

این درست است که افکار عمومی باید توجیه شوند اما باید دید این تکلیف ملی قانونا از آن کیست. وظیفه ذاتی دیپلماسی خارجی انجام کار غیر آشکار را ایجاب می‌کند. و در کشور‌هایی که به بلوغ سیاسی رسیده‌اند وزیر خارجه و دیپلمات‌های ارشد اوجز در موارد بسیار نادر، از اَنظار رسانه‌ها به دورند و در صحنه داخلی یا اظهار نظر نمی‌کنند یا نهایتا این مهم را به سخنگوی وزارت خارجه محول می‌نمایند. ما در شرایط موجود و حساس باید تقسیم کار کنیم که درانجام این مهم هماهنگی با دیگر دستگاه‌های مسئول و عدم تداخل وظایف از ضروریات خواهد بود.‏

درخصوص تصمیم سنجیده رئیس‌جمهور و بیانیه بموقع شورایعالی امنیت ملی نیز ذکر چند نکته لازم می‌آید. نخست اینکه آنچه از روز چهارشنبه گذشته انجام می‌گیرد باید در هم آهنگی با محدوده مقررات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی باشد زیرا ممکن است با یک بازی سیاسی، آژانس را مجبور به صدور گزارشی کنند که بگوید ایران با آن همکاری نکرده که این ابتدای در گیری احتمالی با سازمان ملل خواهد بود. دوم اینکه اگر اتحادیه اروپا که ضرب‌الاجل ما را روز پنج‌شنبه رد کرده در تصمیم خود پافشاری کند آیا ما سناریوی جدیدی داریم یا واقعا یک جانبه دست به اقدامی می‌زنیم که در راستای خواسته ترامپ که خروج از برجام می‌باشد قدم برمی‌داریم؟ نکته سوم این است که آیا ما به توانایی اروپا واقفیم یا از آن تکلیف ما لایطاق می‌طلبیم. واقعیت این است که امروز اروپا در موضع ضعیفی قرار دارد زیرا نه فرانسه نه انگلیس نه آلمان و نه مجموعه آنها نمی‌توانند با خواسته‌های آمریکا مخالفت کنند.چون در روابط قدرت کنونی جهان، اروپا، هم مواجه با گسترش نفوذ روز افزون چین است هم به روسیه اطمینان ندارد هم نگران قدرت گرفتن جریان ملی‌گرایی افراطی در اتحادیه اروپاست که ممکن است منجر به ظهور یک فاشیسم جدید گردد. در چنین وضعی، نزدیکی تاریخی و فرهنگی آنها با آمریکا ایجاب می‌کند که تا اطلاع ثانوی اروپایی‌ها با وجود وزن بالای اقتصاد جمعی‌شان، نتوانند در مقابل امریکا قد علم کنند. لذا اصرار بیش از حد و توقع ما از اروپا نمی‌تواند در بحران کنونی ایجاد شده توسط امریکا راه بجایی ببرد. ‏

این سخن لزوما تن دادن به مذاکره بی قید و شرط با امریکا نیست ضمن اینکه ترامپ اساسا با میراث سیاسی اوباما مخالف است و علاقمند است بگوید که خود او رابطه با ایران را تنظیم کرده است به همان طریقی که بعد از یک حرکت نمایشی با کره شمالی کار را در نیمه راه رها کرد.قراین نشان می‌دهد که با توجه به دست آوردهای سیاسی و بخصوص اقتصادی ترامپ در داخل امریکا و ضعیف بودن نامزد‌های مطرح دموکرات در مقابل او پیروزی وی در انتخابات آینده امریکا دور از انتظار نباشد لذا شرط بندی روی دموکرات‌ها نمی‌تواند یک مبنای استراتژیک برا ی دیپلماسی ما داشته باشد. از سوی دیگر ترکیب کنونی دو مجلس قانون‌گذاری آمریکا به گونه‌ای ‌‌است که با یک رئیس‌جمهور دموکرات هم چشم انداز بهبود روابط با ما روشن نخواهد بود.‏

سخن مهم دیگرمعامله قرن در مسئله فلسطین است که در حال حاضر ایران اسلامی شاید تنها کشور مخالف آن باشد. با توجه به طرح ملک عبدالله و پی گیری آن توسط حکومت کنونی عربستان که هم قول تامین هزینه مادی را داده است ودر صورت تحقق این طرح کشورهای اسلامی را ملزم به شناسایی اسراییل خواهد کرد، شاید علت غایی فشارهای امریکا بر ایران این باشد که بخواهند جمهوری اسلامی ایران را در این خصوص منفعل نمایند. به بیان دیگردر شرایط کنونی، ایران باید در این خصوص دست به یک ابتکار دیپلماتیک جدید بزند که برگ‌های برنده او از حیّز انتفاع خارج نشده و بی مصرف نگردد.‏

این روزها بخصوص با وارد شدن ناو هواپیما بر جدید آمریکا در منطقه بحث از جنگ تازه ما با آمریکا به میان می‌آید. به گمان نگارنده پرسش اصلی که باید مطرح گردد این است که اگر جنگ شود چه چیزی بدست می‌آوریم و اگر درگیری رخ ندهد چه چیزی را از دست خواهیم داد. خوشبختانه نیروهای مسلح ما آبدیده شده‌اند و بیمی از جنگ ندارند. این نکته هم یک بیان تحلیلی است که ترامپ تاجر در پی جنگ با ایران نمی‌باشد زیرا این نکته واقعیت دارد که آمریکایی‌ها اکنون با یک ایران قدرتمند طرفند و در پی تضعیف توان دفاعی آن می‌باشند و در صورتی که امر بر جنگ شود آنان هزینه‌هایش را بر دولت‌های منطقه تحمیل می‌کنند. همچنان که در گذشته هم ماشین جنگی دولت بعثی عراق را با دلارهای شیوخ نفتی به تهاجم واداشتند و هم مخارج جنگ کویت را از دولت آن کشور اخذ نمودند. مسلما هر چه را ما در جنگ با آمریکا بدست آوریم در مقابل آنچه با درگیر نشدن در جنگی جدید بدست خواهیم آورد ناچیز خواهد بود و مسئولان ما نیز بارها گفته‌اند که ما هیچگاه شروع‌کننده‌ی جنگ نبوده‌ایم و نخواهیم بود. ضمن اینکه تجربه تلفات و خسارت‌های سنگین هشت سال دفاع مقدس نشان داده است که ما ضمن حفظ اقتدارمان و توکل به خدای متعال باید تا حد امکان از درگیر شدن در جنگی جدید پرهیز کنیم مگر آن که دشمن بخواهد خواسته‌های نا مشروع خود را به ما تحمیل کرده و عزت دینی و ملی را هدف قرار دهد که در آن صورت با صف نیرومند دفاعی ما مواجه خواهد شد و نیروهای مسلح ما با هدایت فرماندهی کل قوا به مقابله توانمندانه بر خواهند خواست.‏

‏ اما در این خصوص هم تبیین شرایط جنگ احتمالی ضرورت دارد. هم گامی و هم صدایی آشکار بعضی از شیوخ نفتی منطقه با امریکا این پرسش را مطرح می‌کند که در درگیری احتمالی آینده، سناریوی عملیاتی چگونه باید تعریف شود و شعاع عمل در یک درگیری احتمالی با شیوخ نفتی منطقه و نیروهای تجاوزگر آمریکا در چه محدوده‌ای خواهد بود. صبر ایران اسلامی، رعایت اخوت اسلامی و تبلیغ و تشیید زندگی مسالمت‌آمیز امری متقابل در روابط با همسایگان است به شرطی که همگامی با دشمن وجود نداشته باشد. بی گمان آنان که در قصرهای شیشه‌ای به توطئه دست می‌یازند نمی‌توانند ازترکش بازتاب عملشان دریک جنگ افروزی احتمالی در امان باشند. این نکته مهمی است که باید از مجرای دیپلماتیک برای کسانی که طبل حمله به ایران را می‌کوبند تبیین گردد و عوارض آن بر شمرده شود.‏

Email this page

نسخه مناسب چاپ