۴سال ناکامی ائتلاف سعودی ها در یمن
 

حملات ائتلاف به سردمداری عربستان به یمن در حالی وارد پنجمین سال خود می شود که با مقاومت‌های صورت گرفته، ناکامی‌های سعودی‌ها بیشتر و معادلات به سود ارتش و کمیته‌های مردمی یمن تغییر یافته است.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، ائتلاف کشورهای عربی به سردمداری عربستان در ساعت ۲ صبح ۲۶ مارس ۲۰۱۵ میلادی (۶فروردین سال ۱۳۹۴) با هدف سرکوب گروه مردمی انصارالله یمن و بازگردان «عبدربه منصور‌هادی» رئیس جمهوری فراری یمن به قدرت به این کشور فقیر عربی حمله کرد. این ائتلاف که تصور می کرد در یک بازه زمانی چند روزه می تواند به اهداف خود در جنگ یمن دست یابد، اکنون پس از سپری شدن ۴ سال کامل از این جنگ به هیچ یک از اهداف اعلانی خود نرسیده است و با مقاومت مردمی همه معادلات «محمد بن سلمان» معمار جنگ یمن به هم خورده است.روزنامه «القدس العربی» چاپ لندن به تازگی در گزارشی به قلم «شفیق ناظم الغبرا» نوشت: تاکنون ۱۷ هزار تن از مردم یمن در نتیجه این جنگ جان خود را از دست داده اند. اما واقعیت چیز دیگری است رقم واقعی شمار کسانی که در این نبرد جان خود را از دست

داده اند بیش از ۷۰ هزار تن است. یک مصیبت انسانی تمام عیار در این کشور رقم خورده است. بیش از ۹ میلیون تن از مردم این کشور با ناامنی غذایی شدید و خطر قحطی دست و پنجه نرم می کنند و افزون بر این، ۸۵ درصد از زیرساخت‌های شهری در یمن از بین رفته است.

** نگاهی به تحولات میدان‌های نبرد یمن و دست برتر یمنی‌ها

تقویت توان موشکی گروه مردمی انصارالله و ارتش یکی از مهمترین رخدادهای یمن طی سال‌های گذشته به ویژه در یک سال اخیر بود. نیروهای یمن با شلیک موشک‌های بالستک قاهر ام ۲ ، بدر ۱ و ۲، برکان ۲ اچ، زلزال ۱و ۲و ۳ و موشک‌های توشکا و هدف قرار دادن تاسیسات نفتی این کشور «آرامکو» و عمیق استراتژیک عربستان و تاسیسات هسته ای در ابوظبی، فرودگاه و پایگاه هوایی ملک خالد توان موشکی خود را به رخ دشمنان کشیدند.تقویت توانمندی موشکی یمنی‌ها عامل مهمی در تغییر معادلات در میدان‌های نبرد و سیاست بود. پیروزی‌های نیروهای یمن، هیات وابسته به دولت مستعفی یمن را که از حمایت عربستان و همپیمانان آن برخوردار است وادار کرد تا پس از سپری شدن ۲۸ ماه از وقفه مذاکرات در کویت، بار دیگر در ۱۵ آذر ماه به میز مذاکرات روی آورد. پس از این شکست‌ها بود که ریاض تلاش کرد قدرت‌های بین المللی را به جنگ ساحلی یمن در بندر راهبردی الحدیده وارد کند. سعودی‌ها برای رسیدن به هدف اعلام کردند که صادرات نفت عربستان از طریق تنگه باب‌المندب را متوقف می‌کنند. آنها با این اقدام خود می‌خواستند حمایت‌های بین‌المللی را برای خود فراهم کنند. در این زمینه روزنامه «البناء» لبنان خرداد ماه گذشته نوشت: خود بزرگ بینی سعودی و امارات در یمن سبب شده است که آنها شکست خود در الحدیده را انکار و برای پیروزی ناممکن پافشاری کنند. عربستان و امارات تلاش کردند آنچه را که در عرصه نظامی نتوانسته اند به آن دست یابند در عرصه سیاسی به آن دست یابند. این در شرایطی است که انصارالله قاطعانه در برابر این اقدام مخالفت می کند و صدها تن از سربازانی که در نبرد نافرجام به فرودگاه الحدیده حضور داشته در دام افکنده است.

** نگاهی به تحولات عرصه سیاسی و توافق صلح استکهلم

در عرصه سیاسی نیز پس از ۲۸ ماه توقف مذاکرات کویت میان دو طرف تنها اقدام مهمی که سال گذشته انجام شد، توافق صلح استکهلم در ۱۳ دسامبر (۲۲ آذر ماه) بود. برپایه توافق گروههای یمنی در جریان نشست سوئد، قرار شد آتش بس در بندر الحدیده، بنادر الصلیف و عیسی برقرار شود و طرف‌های درگیر برای کمک رسانی و توزیع مواد غذایی و دارویی از مناطقی در استان و بندر الحدیده خارج شوند و برای تبادل اسراء اقداماتی صورت گیرد. این توافق با نظارت سازمان ملل و میانجیگری «مارتین گریفیس» نماینده ویژه سازمان ملل متحد صورت گرفت و این سازمان پس از آن یک تیم ناظر بر آتش بس به ریاست ژنرال «پاتریک کامائرت» تشکیل داده بود، اما کامائرت پس از مدت کوتاهی سوم بهمن ماه گذشته از سمت خود استعفا داد و «مایکل لولیسگارد»، ژنرال دانمارکی جایگزین وی شد. با این وجود با سپری شدن چندین ماه از این توافق، هنوز هم این توافق جنبه اجرایی به خود نگرفته است. تداوم اختلاف‌ها و همچنین کارشکنی و بازی‌های عربستان سعودی با این توافق سبب شد بندهای توافق سوئد در اجرا با چالش روبرو شود. گریفیتس نماینده سازمان ملل در امور یمن برای کاستن از اختلاف‌ها در چند نوبت به صنعا که زیر کنترل انصارالله و همپیمانان آن قرار دارد و ریاض که هیات وابسته به دولت مستعفی در آنجا مستقر است، سفر کرد و حتی زمینه مذاکره در عرشه کشتی را هم فراهم کرده است. اما این سفرها نیز سبب پایبندی عربستان سعودی و دولت مستعفی یمن به بندهای توافق استکهلم نشد. اجرا نشدن توافق صلح استکهلم و کارشکنی‌های عربستان سعودی در این مسیر نشان می‌دهد که هنوز چشم‏ انداز روشنی برای پایان دادن به جنگ یمن و نجات مردم این کشور از حمله‌های ددمنشانه آل سعود دیده نمی‌شود. بنابراین پیش بینی می شود شرایط مردم یمن در سال جدید که پنجمین سال جنگ نیز خواهد بود وخیم تر شود. روزنامه «الاخبار» لبنان در این زمینه در گزارشی با عنوان «بازی ائتلاف با توافق سوئد» نوشت: ائتلاف حمله به یمن به سردمداری عربستان سعودی توافق‌ها و تفاهم‌های مذاکرات صلح یمن در سوئد را اجرا نکرد. در نتیجه این توافق قرار بود میدان‌های نبرد روی آرامش را به خود ببیند و توافق‌هایی درباره بندر الحدیده و تعز و تبادل اسراء صورت گرفت، اما ائتلاف حمله به یمن با این توافق بازی می کند. بر پایه این توافق قرار بود که در مرحله نخست در الحدیده آتش بس برقرار شود و همه تشکیلات نظامی از آن خارج شوند. اما ائتلاف نه تنها تشکیلات نظامی خود را از آن خارج نکرد و تنها دو روز پس از مذاکرات سوئد، ائتلاف ۳بار آتش بس را هم نادیده گرفته است و در روزهای بعد روند حمله‌های ائتلاف افزایش پیدا کرد .با توجه به این که عربستان با تمام وجود برای حفظ پرستیزی خود به جنگ در یمن ادامه می دهد و به کارشنکی‌های خود درباره توافق‌ها ادامه می دهد نمی‌توان برای جنگ یمن پایانی را متصور شد. این موضوعی است که روزنامه الاخبار لبنان نیز در یکی از گزارش‌های خود به آن اشاره کرده است این روزنامه چندی پیش در یکی از گزارش‌های خود به نقل از «آنتونیو گوترش» دبیر کل سازمان ملل هم اوضاع یمن را در سال ۲۰۱۹ میلادی بسیار ناگوار توصیف کرده است.

گام‌های سست نهادهای عربی در فرونشاندن بحران‌های جهان عرب

نگاهی به عملکرد شورای همکاری خلیج فارس و اتحادیه عرب برای حل و فصل بحران‌ها و اختلافات سیاسی جهان عرب نشان می دهد که این سازمان‌ها در آزمون حل این بحران‌ها موفقیت چندانی نداشته اند.با وجود اینکه بیش از ۲۰ ماه از بروز بحران در روابط قطر با عربستان، امارات، بحرین و مصر سپری می شود، باز دو طرف همچنان بر مواضع خود پافشاری می کنند. میانجیگری‌های کشورهایی مانند کویت هم نتوانسته است کاری به پیش ببرد و از شدت بحران بکاهد. اتحادیه عرب و همزاد آن شورای همکاری خلیج فارس در نقش آفرینی برای حل بحران در روابط قطر با عربستان و متحدان آن و همچنین تصمیم گیری برای بازگشت سوریه به اتحادیه عرب غایب بودند و آنها هیچ موضع آشکار یا طرحی که به حل چنین مسایلی منجر شود، ارائه نکردند واین وضعیت، شورای همکاری خلیج فارس و اتحادیه عرب را با تجربه سختی روبرو کرده است. اتحادیه عرب در زمینه بازگشت سوریه به این اتحادیه هم موفقیتی نداشته است و میان اعضای آن در این باره اختلاف نظر وجود دارد. این اختلاف‌ها در چهارمین نشست اقتصادی این اتحادیه که در ۳۰ دی ماه گذشته در بیروت برگزار شد خود را نشان داد. تنها شمار اندکی از رهبران کشورهای عضو اتحادیه عرب در این نشست حضور داشتند.

«میشل عون» رئیس جمهوری لبنان به عنوان میزبان این نشست، «محمد ولد عبدالعزیز» رئیس جمهوری موریتانی به عنوان رئیس بعدی این نشست اقتصادی، «تمیم بن حمد آل ثانی» پادشاه قطر، ارشدترین مقام‌های شرکت کننده در نشست بیروت بودند و دیگر کشورهای عضو اتحادیه عرب در سطح نخست وزیر یا وزیر امور خارجه در این نشست شرکت داشتند. شاید بتوان گفت اختلاف کشورهای اتحادیه عرب درباره سوریه برجسته ترین دلیلی بود که سبب شد برخی از رهبران عرب در این نشست حضور پیدا نکنند. پس از موفقیت نظام سوریه در بازپس گیری بسیاری از سرزمین‌های این کشور از تروریست‌ها، «جبران باسیل» وزیر امور خارجه لبنان و برخی دیگر از مقامات کشورهای عربی خواستار بازگشت سوریه به اتحادیه عرب شدند. اما «احمد ابوالغیظ» دبیر کل اتحادیه عرب گفت که در اتحادیه عرب درباره بازگشت سوریه اتفاق نظر وجود ندارد. وجود چنین مسائل و مشکلاتی، آزمونی است که ممکن است سازمان‌هایی مانند اتحادیه عرب و شورای همکاری خلیج فارس نتوانند از آن سر سلامت به در ببرند .این سازمان‌های منطقه ای که با هدف ایجاد همگرایی و همسویی بین اعضای این نهادها تاسیس شده‌اند، پس از گذشت چندین دهه نه تنها منتهی به همگرایی و یکپارچگی نشده اند، بلکه به سوی واگرایی تمایل پیدا کرده اند. وضعیتی که ادامه آن می تواند به تضعیف پایه‌های این نهادهای منطقه ای حتی فروپاشی آنها منجر شود. تارنمای مرکز پژوهش‌های «الجزیره» در گزارشی در این خصوص نوشت: بحران در روابط کشورهای عربی متحد عربستان با قطر ضربه سختی به مفهوم دفاع مشترک کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس وارد کرد. با چشم‌پوشی از افق‌های حل این بحران، منطقی است به این نتیجه رسید که قطر پس از این دیگر به کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس که این کشور را زیر محاصره قرار دادند به عنوان کشورهای همپیمان نگاه نخواهد کرد. بلکه آنها را همسایگانی به شمار خواهد آورد که امنیت ملی قطر را تهدید می کنند. به یقین تصمیم سازان کشورهایی مثل کویت و عمان هم هرگز چنین موضوعی را از ذهن خود فراموش نخواهند کرد. در مورد برجسته ترین گام‌هایی که کشورهای شورای همکاری خلیج فارس پیش از این در چارچوب سیاست‌های دفاعی در پیش گرفته اند مثل تشکیل نیروهای «سپر جزیره» و سامانه دفاعی موشکی در خلیج فارس اکنون با تردیدهایی همراه است و درباره ادامه و آینده این طرح‌ها تردیدهایی وجود دارد.

به نوشته تارنمای مرکز پژوهش الجزیره، بحران در روابط کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس تردیدهای بسیاری را درباره آینده شورای همکاری و نقش و اراده این شورا به وجود آورده است. این تردیدها تنها به دلیل شدت بحران و ادامه آن و نادیده گرفتن ارزش‌های سنتی به وجود نیامده است بلکه نادیده گرفتن قوانین و نادیده گرفتن نهادهای این شورا از سوی ریاض و ابوظبی نشان داد که این شورا تنها به اعضای قدرتمندتر خود توجه دارد. در تنش میان قطر و عربستان و متحدان آن هیچ یک از نهادهای این سازمان اجازه بررسی اتهام‌ها علیه قطر و نقش آفرینی در این زمینه را پیدا نکردند. در واقع روابط عمومی این شورا تنها از طریق رسانه‌ها از تصمیم‌های شماری از اعضای آن برای قطع روابط با قطر و دیگر کشورها با خبر شده است. روزنامه «العرب» چاپ لندن نیز نوشت: هرگز از ذهن کشورهای عربی خلیج فارس این موضوع پاک نخواهد شد که از زمان تاسیس شورای همکاری خلیج فارس تاکنون این شورا در شرایط سرنوشت سازی به سر می برد. آنچه این روزها و از زمان تحریم قطر توسط کشورهای عربی متحد عربستان سپری می شود ساختار اجتماعی همه این کشورها به ویژه کشورهایی را که به طور مستقیم در این بحران نقش داشته اند، تهدید می کند. پیامدهای این تنش به طور مستقیم بر سرنوشت سیاسی شورای همکاری خلیج فارس تاثیر خواهد گذاشت. شورای همکاری خلیج فارس از پیامدهای بحران روابط کشورهای عربی با قطر رهایی نخواهد یافت. باید اشاره کرد که هدف از تاسیس این شورا مسائل امنیتی بود و این شورا یک سازمان امنیت راهبردی بود این در حالی است که بحران کنونی هم یک بحران امنیت راهبردی است. کشورهای تحریم کننده قطر، این کشور را خطری راهبردی برای امنیت و ثبات کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس به شمار آورده اند. این در شرایطی است که این شورا برای رویارویی با خطرات خارجی تشکیل شده بود بنابراین این پرسش مطرح است که شورای همکاری خلیج فارس با الگوی کنونی چه سودی به دنبال دارد؟

سعودی و حقوق بشر؛ جدال بی پایان

کشمکش میان رئیس جمهوری آمریکا و کنگره بر سر حمایت از ائتلاف تجاوز به یمن، گزارش حقوق بشری دستگاه سیاست خارجی ترامپ، اظهارنظرهای تازه درباره ماجرای قتل روزنامه نگار منتقد سعودی و در نهایت محاکمه فعالان مدنی در عربستان در واپسین روزهای هفته گذشته بار دیگر نگاه‌ها را به سیاه چاله حقوق بشری در این کشور دوخت.گزارش اخیر وزارت امور خارجه آمریکا درباره وضعیت حقوق بشر در سال ۲۰۱۸، ضمن تکرار ادعاهای پیشین علیه دولت‌های ناهمسو با واشنگتن، دربردارنده نکته‌ای متفاوت، جالب توجه و واکنش برانگیز بود. سال گذشته در حالی به پایان رسید که بسیاری از تحلیلگران و رسانه‌ها در جمع بندی‌های خود از تحولات ۲۰۱۸، قتل «جمال خاشقچی» را به عنوان خبرسازترین واقعه مورد توجه قرار دادند. با این حال، گزارش وزارت امور خارجه آمریکا درباره وضعیت سالانه حقوق بشر که همزمان با کنفرانس خبری «مایک پمپئو» وزیر امور خارجه دولت «دونالد ترامپ» انتشار یافت، روایتگر سکوتی معنادار در قبال مسئول اصلی سلاخی خاشقچی در کنسولگری عربستان در استانبول بود.به رغم اجماع دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا درباره آمریت «محمد بن سلمان» در این جنایت، گزارش وزارت امور خارجه آمریکا حتی اشاره ای به نام ولیعهد سعودی نکرد تا علاوه بر حمایت تمام قد کارگزاران ترامپ از بن سلمان، فاصله ادعاهای حقوق بشری واشنگتن و دیگر کشورهای غربی با واقعیات و دست افزار بودن مفهوم حقوق بشر در سیاست و مواضع این دولت‌ها بیش از پیش به نظر آید.

دردسرهای بی پایان ماجرای خاشقچی برای سعودی‌ها

«رجب طیب اردوغان» در اظهاراتی تازه ضمن انتقاد از دولت‌های اروپایی به واسطه سکوت در برابر قتل روزنامه نگار منتقد سعودی و سایر رفتارهای دوگانه در زمینه حقوق بشر اعلام کرد که این پرونده را پیگیری خواهد کرد و این موضوع را به دادگاه‌های بین‌المللی خواهد کشاند.در مقابل موضع گیری رئیس جمهوری ترکیه که کشورش شاهد و عرصه این قتل جنجالی بوده، سعودی‌ها اعلام داشته اند که هرگونه مداخله خارجی در تحقیقات روی پرونده قتل را تحمل نمی کنند. «بندر بن محمد العیبان» رئیس کمیسیون حقوق بشر عربستان در جمع اعضای شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد گفت که کشورش عاملان قتل خاشقچی را به دست عدالت سپرده و نیز هرگونه دخالت خارجی در زمینه تحقیقات این پرونده را غیرقابل پذیرش می داند.یه رغم تلاش‌های ریاض برای رهایی از زیر بار ماجرای قتل خاشقچی از جمله قربانی کردن مهرهای رده چندم در دستگاه حکومتی، تبعات این قتل برای سعودی‌ها پایان ناپذیر به نظر می رسد.

همدستی ترامپ با متجاوزان به یمن

چشمپوشی دولت ترامپ از اقدامات ضدحقوقی بشری خاندان حاکم بر ریاض و به ویژه ولیعهد سعودی محدود به ماجرای خاشقچی نیست، بلکه آمریکا در مسلخ بزرگتری برای حقوق بشر، همدست سعودی‌ها به شمار می آید. چهار سال از حمله ائتلاف سعودی به یمن می گذرد و همچنان یورش به این کشور و محاصره آن از سوی ریاض و همپیمانان عربستان ادامه دارد. ائتلاف سعودی متجاوز، علاوه بر رقم زدن فاجعه انسانی و کشتار ده‌ها هزار یمنی با تسلیحات آمریکایی، از حمایت سیاسی و دیپلماتیک دولت آمریکا نیز بهره مند بوده است.عمق فاجعه انسانی در یمن و افزایش هزینه‌های همداستانی با متجاوزان سبب شده تا قانونگذاران آمریکایی راهی را برای جداسازی راه دولت این کشور از ائتلاف جست وجو کنند.در همین پیوند، ۵۴ عضو دموکرات و جمهوریخواه سنای آمریکا، به رغم مخالفت ۴۶ عضو دیگر سنا قطعنامه ای را تصویب کردند که خواهان پایان حمایت کاخ سفید از ائتلاف سعودی است. این قطعنامه این هدف را دنبال می کند که به هرگونه دخالت آمریکا در جنگ یمن بدون مجوز کنگره خاتمه دهد. با توجه به اکثریت دموکرات‌ها در مجلس نمایندگان انتظار می رود، قطعنامه یاد شده در این مجلس نیز تصویب شود. با این حال دولت ترامپ علنا هشدار داده در صورت تصویب نهایی، قطعنامه را وتو می کند و زیر بار خواست قانونگذاران آمریکایی برای توقف نقض آشکار حقوق بشر در یمن نخواهد رفت.

تجاوز آشکار به حقوق بشر در عربستان

نزدیک به یک سال پیش شماری از فعالان مدنی و امور زنان در عربستان دستگیر و روانه زندان شدند. حبس این افراد بدون تفهیم اتهامی مشخص صورت گرفته و اتهام اصلی متوجه آنان اقدام علیه منافع ملی و کمک به دشمنان حکومت عنوان شده است.اولین جلسه دادگاه این افراد که از جمله آنان می‌توان به «لجین هذلول» فعال سرشناس حقوق زنان اشاره کرد در دادگاهی که مخصوص محاکمه تروریست‌ها است برگزار شد و تنها اعضای درجه یک خانواده متهمان امکان حضور در دادگاه را پیدا کردند.بنا بر اعلام برخی منابع، انتظار می رود احکام سنگینی علیه متهمان صادر شود. موضوع مهمتری که برخی رسانه‌های غربی از آن خبر می دهند این که خانواده متهمان و برخی مجامع حقوق بشری می ‌گویند شماری از متهمان این پرونده از جمله هذلول در جریان بازجویی مورد شکنجه و آزار جنسی قرار گرفته ‌اند. محاکمه این افراد در شرایطی صورت می گیرد که سعودی‌ها طی یک سال اخیر کوشیده اند با اقداماتی نظیر اعطای حق رانندگی به زنان و اجازه ورود آنان به ورزشگاه‌ها چهره حکومت خود در سطح بین المللی را ترمیم کرده و دیگرگون جلوه دهند.در مجموع به نظر نمی رسد اراده جدی برای پایان دادن به نقض حقوق بشری در عربستان شکل گیرد و حمایت‌های بی‌سابقه رئیس جمهوری آمریکا از خاندان حاکم بر ریاض نیز منجر به تشدید برخوردهای سخت با مخالفان و منتقدان و تجاوزگری ورای مرزهای عربستان شده است.

Email this page

نسخه مناسب چاپ