در وصف امام صادق (ع)
دکترسید جعفر شهیدی
 

جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب علیهم السلام، ششمین امام شیعیان، و پنجمین امام از نسل امیر المؤمنین (ع)است که کنیه او ابو عبد الله و لقب مشهورش «صادق » است. لقب های دیگری نیز دارد، از آن جمله: صابر، طاهر و فاضل. اما چون فقیهان و محدثان معاصر او که شیعه وی هم نبوده اند، حضرتش را به درستی حدیث و راستگویی در نقل روایت بدین لقب ستوده اند، به لقب صادق شهرت یافته است و گرنه امامی را که منصوب از طرف خدا و منصوص از جانب امامان پیش از اوست، راستگو گفتن، آفتاب را به روشن وصف کردن است. که:

مدح تعریف است و تخریق حجاب
فارغ است از شرح و تعریف آفتاب
مادح خورشیــد مـداح خـود است
که دو چشمم روشن و نامر مد است(۱)

ابن حجر عسقلانی او را چنین وصف می کند: الهاشمی العلوی، ابو عبد الله المدنی الصادق (۲) و هم او نویسد که ابن حبان گوید در فقه و علم و فضیلت از سادات اهل بیت بود. (۳)
ولادت او ماه ربیع الاول سال هشتاد و سوم از هجرت رسول خدا و در هفدهم آن ماه بوده است. اما بعض مورخان و تذکره نویسان ولادت حضرتش را در سال هشتادم از هجرت نوشته اند (۴) و در ماه شوال سال صد و چهل و هشت هجری به دیدار پروردگار شتافت. (۵) مدت زندگانی او شصت و پنج سال بوده است. (۶)
ابن قتیبه نویسد: جعفر بن محمد، کنیه او ابو عبد الله است و جعفریه بدو منسوب اند و به سال یکصد و چهل و شش در مدینه درگذشت. (۷)
از آغاز ولادت تا هنگام رحلت این امام بزرگوار، ده تن از امویان به نام های: عبد الملک پسر مروان، ولید پسر عبد الملک (ولید اول) ، سلیمان پسر عبد الملک، عمر پسر عبد العزیز، یزید پسر عبد الملک (یزید دوم) ، هشام پسر عبد الملک، ولید پسر یزید (ولید دوم) ، یزید پسر ولید (یزید سوم) ،‌ابراهیم پسر ولید و مروان پسر محمد، و دو تن از عباسیان ابو العباس، عبد الله پسر محمد معروف به سفاح و ابو جعفر پسر محمد معروف به منصور بر حوزه اسلامی حکومت داشته‌اند.
آغاز امامت امام صادق (ع) با حکومت هشام پسر عبد الملک و پایان آن، با دوازدهمین سال از حکومت ابو جعفر منصور (المنصور بالله) مشهور به دوانیقی مصادف بوده است. مدفن آن امام بزرگوار قبرستان بقیع است؛ آنجا که پدر و جد او به خاک سپرده شده اند. نام مادر او فاطمه یا قریبه دختر قاسم بن محمد بن ابی بکر است و ام فروه کنیت داشته است.مادر ام فروه، اسماء دختر عبد الرحمان بن ابی بکر است.امام صادق در باره مادرش فرموده است: مادرم مؤمن، متقی و نیکوکار بود و خدا نیکوکاران را دوست می دارد. (۸)
کلینی به اسناد خود از عبد الاعلی آورده است: «ام فروه را دیدم متنکروار گرد کعبه طواف می کرد و حجر الاسود را به دست چپ سود. مردی از طواف کنندگان بدو گفت: در سنت خطا کردی. ام فروه پاسخ داد: ما از دانش تو بی نیازیم.» (۹) و از این پاسخ می توان آشنایی او را به مسائل فقهی دریافت. چنان که مشهور است، فرزندان آن حضرت ده تن بوده اند، هفت پسر به نام های: اسماعیل، عبد الله، موسی، اسحاق، محمد، عباس و علی و سه دختر به نام های ام فروه، اسماء و فاطمه.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پی‌نوشت‌ها:
۱ـ مثنوی، دفتر پنجم، بیت ۹-۸
۲ـ تهذیب التهذیب، ج ۲، ص ۱۰۳
۳ـ همان، ص ۱۰۴
۴ـ کشف الغمه، ج ۲، ص ۱۵۵
۵ـ کشف الغمه، ج ۲، ص ۱۶۶
۶ـ ارشاد، ج ۲، ص ۱۷۴
۷ـ المعارف، ص ۲۱۵
۸ـ اصول کافی، ج ۱، ص ۴۷۲
۹ـ فروع کافی، ج ۴، ص ۴۲۸ کتاب حج

code

نسخه مناسب چاپ