مهارت آموزی ، پیش نیاز اشتغال صنعتی
 

اوقات فراغت از تحصیل در تابستان برای بسیاری آدم‌های قدیمی، یادآور حرفه‌آموزی و کار یادگرفتن نزد استاکار و آشنایی با مشاغل گوناگون است؛ فرهنگی که درگذشته نه چندان دور در بسیاری از خانواده ها مرسوم بود تا آیندة شغلی فرزندان‌شان تسهیل شود و بتوانند شغل آیندة خود را بر اساس رغبت‌ها و استعدادشان رقم بزنند.
تا چند سال پیش خیلی ها فرزندان خود را برای شاگردی به یک استادکار می ‌سپردند تا حرفه ای یاد بگیرند که البته آموخته های شاگردان فقط به کسب مهارت شغلی محدود نمی شد بلکه آنان کم کم مهارت های دیگر فردی و اجتماعی همچون مهارت کسب درآمد و درست خرج کردن، اصول مراوده با مردم و مردمداری، نظم، تحمل در سختی ها و خطر پذیری را نیز می آموختند و رفته‌رفته به یک نیروی ماهر تبدیل می شدند تا هم زندگی خود را اداره کنند و هم در جامعه به خوبی نقش آفرینی داشته باشند.
هرچند آن رسم هنوز در برخی خانواده ها وجود دارد ولی به سبب تغییرات فرهنگی و اجتماعی، امروزه فرزندان همچون گذشته شوق مهارت آموزی را در کنار کسب مدرک علمی ندارند و بسیاری از خانواده ها نیز ترجیح می دهند فرزندان‌شان بیشتر برای کسب مدرک علمی بالاتر دانشگاهی تلاش کنند تا بتوانند در بخش دولتی استخدام شوند؛ به عبارتی پشت میزنشینی ترجیح داده می‌شود؛ در حالی که ظرفیت های استخدام در بخش دولتی محدود است و بخش خصوصی هم بیشتر نیروی انسانی دارای مهارت را از میان انبوه کارجویان ماهر و دارای تخصص جذب می‌کند.
در گذشته اشتغال ارزشمند بود اما اینک به‌جایش عنوان شغلی مهم شده است؛ در گذشته مهم آن بود که آیا جوان در کارش پیشرفت داشته و از شاگردی به استادی رسیده است یا نه؟ اما امروز مهم این است که جوان دارای چه امکانات رفاهی است. داشتن مدرک علمی نیز در چشم مردم تنها یک نماد موفقیت است، به کنار از این که کسب دانشی پشت‌اش وجود دارد یانه.
مدرک‌گرایی در کشورمان سبب شده به شکل معناداری تعداد دانشگاه‌ها بالا برود به نحوی که کشورمان چند برابر کشورهای پیشرفته جهان دانشگاه داشته باشد.
آن‌طور که اعلام شده ایران ٢٦٤٠ دانشگاه و مرکز آموزش عالی دارد در حالی که برخی کشور‌های پرجمعیت نیز با جمعیت چندبرابر ما دارای این شمار دانشگاه و و مراکز آموزش عالی نیستند..
مساله مدرک گرایی در کشورمان موجب شده تا دانش آموختگان نظام آموزشی کشورمان دارای مدرک بدون مهارت شوند یا اگر عنوان تخصصی را کسب می‌کنند، مهارت عملی آن تخصص را نداشته باشند و نتوانند جذب بازار کار شوند و همین مورد، افزایش بیکاری در کشورمان را در پی داشته است.
در حالی که باید نیروی کار متخصص متناسب با مشاغل آینده از مقاطع تحصیلی ابتدائی در آموزش و پرورش تا دانشگاه تربیت شود.
استان اصفهان نیز همچون دیگر استان های کشور از معضل بیکاری و تبعات آن رنج می برد و نکته این که اصفهان با حدود ۸ هزار واحد صنعتی که عنوان صنعتی ترین استان کشور را یدک می کشد، نرخ بیکاری آن حدود ۱۲ درصد و بالاتر از میانگین کشوری است.
به گفتة کارشناسان و مسئولان، ریشه این چالش در فقر مهارتی است زیرا بستر کار در بخش‌های صنعت، تولید، خدمات و سایر مشاغل اصفهان وجود دارد اما نیروهای ماهر وجود ندارد یا کم است.
صاحب‌نظران، ارتباط ضعیف بین بخش آموزش و بازار کار، کم‌رنگ‌شدن ترویج مهارت‌آموزی از طریق اقناع والدین و بی‌توجهی در انتخاب آگاهانه رشته تحصیلی بر اساس علاقه و استعداد دانش‌آموزان را مهمترین دلیل فقر مهارتی در کشور بیان می کنند؛ به اعتقاد آنان استمرار این شرایط سبب خواهد شد تا در آینده از سویی با انبوه افراد جویای کار و از سوی دیگر با بحران تأمین نیروی انسانی ماهر روبرو شویم.
در حالی که با ترویج‌ فرهنگ‌ مهارت‌آموزی در محیط خانه و مدرسه، استعدادهای نهفته در ذهن و فکر نوجوانان کشف می‌شود و اگر تشویق نوجوانان به فراگیری آموزش‌های مهارتی در محیط خانه و مدرسه جدی گرفته شود، در آینده با مشکل بیکاری جوانان روبرو نخواهیم بود.

اجرای نظام استاد-شاگردی نوین
مسعود حقیقت زاده- مدرس یکی از هنرستان های استان اصفهان درباره حلقه گسسته بازار کار و سامانه ‌آموزش به خبرنگار روزنامه اطلاعات می گوید: ارتباط مؤثر هنرستان ها، دانشگاه ها، مراکز آموزش فنی و حرفه ای و صنعت و اصناف می تواند شغل دانش آموختگان را تسهیل و بازار کار را نیز برای مهارت‌آموزان تضمین کند.
مسعود حقیقت زاده با بیان این که تجربه بالاتر از علم است به سخنانش می افزاید: زمانی یک دانش آموز و یا یک هنرآموز به اشتغال پایدار دست می یابد که در کنار کسب مدارک علمی، مهارت آموزی عملی و استفاده از تجربه های استادکاران را نیز سر لوحه روش زندگی خود قرار دهد.
آرش اخوان طبسی- مدیرکل آموزش فنی و حرفه ‌ای استان اصفهان نیز معتقد است: ترویج فرهنگ مهارت آموزی، ایجاد تحول در نظام آموزشی را می طلبد و مدل های سنتی آموزش مهارتی پاسخگوی نیاز امروز بازار کار نیست. بی گمان ارتباط دوسویة قوی بخش آموزش و بازار کار سبب خواهد شد تا آموزش ها بر اساس نیاز روز بازار کار ارائه و شغل آینده هنرآموزان تضمین شود که در این ارتباط باید مدل های آموزشی از عرضه‌محور به سفارش‌محور تغییر کند.
طبسی در ادامه گفت‌وگو با خبرنگار روزنامه اطلاعات می افزاید: آموزش های عرضه‌محور اتلاف منابع و زمان و تأمین‌نشدن نیروی کار مورد نیاز بازار کار را در پی دارد ولی آموزش سفارش‌محور بر اساس نیاز بازار کار بوده و هنگامی آموزش‌ها ارائه می شود که نیاز آن از سوی صنوف و صنعت اعلام شود که در این ارتباط، نظام آموزش دوگانه که همان نظام استاد-شاگردی به روش نوین بوده، برای افراد جویای کار در برخی رشته های آموزشی در کشورمان در حال اجرا است.
او با بیان این که نظام استاد-شاگردی، موضوع پیچیده‌ای نیست و به عنوان یک مدل موفق دنیا در آموزش پزشکی کشورمان در حال اجرا است، می گوید: اداره کل آموزش فنی و حرفه ‌ای استان اصفهان برای اجرای موفق این نظام آموزشی در استان با برخی اتحادیه های صنف‌ها ارتباط مؤثری برقرار کرده است تا مهارت‌آموزان ۳۰ درصد آموزش‌های فن و تکنیک را در محیط کارگاهی و ۷۰ درصد دیگر را در محیط واقعی کار فرا گیرند و یکی از امتیازهای آن تضمین شغل مهارت‌آموزان بوده و بسیاری از هنرجویان در حین آموزش جذب بازار کار می شوند.
او باور دارد یکی از ضعف های آموزش های فنی و حرفه ای در کشورمان، فاصله‌داشتن آموزش ها در کارگاه‌ها با واقعیت های بازار کار است، به‌نحوی که فرد مهارت‌دیده پس از کسب آموزش های مهارتی نمی تواند در بازار کار مشغول به کار شود؛ به عبارتی تجهیزات کارگاه با بازار کار فاصله معناداری دارد.
وی به سخنانش می‌افزید: در نظام‌های موفق آموزشی دنیا دولت نمی‌ تواند مجری آموزش باشد زیرا در رشتة مهارتی با توجه به تغییرات شدید فناوری صنعتی، دولت نمی ‌تواند آخرین فناوری را به کارگاه‌ها بیاورد؛ اما ارتباط مؤثر دوسویة اداره کل آموزش فنی و حرفه ای استان با صنایع و صنوف در آموزش های دوگانه، ضعف تجهیزات کارگاه ها را پوشش می‌دهد، به نحوی که در حال حاضر ۴۰۰ واحد صنفی در طرح آموزش دوگانه، با این اداره کل همکاری دارند، به این معنی که ۴۰۰ کارگاه، مجهز به صنعت روز است.
مدیرکل آموزش فنی و حرفه ‌ای استان اصفهان به سخنانش می افزاید: با همکاری اتحادیة صنف خدمات فنی خودروهای سبک اصفهان، در حال حاضر ۳۶ نمایندگی خودرو در این طرح با ما همکاری دارند و کارآموزان، آموزش تعمیر خودروهای به روز دنیا را در محیط واقعی کار فرا می گیرند.
اخوان طبسی می‌گوید: از مجموع ۱۲۰ هزار نفر کارآموز که پارسال در مراکز آموزش فنی و حرفه ای استان آموزش های مهارتی را فرا گرفتند، فقط حدود هزار مهارت‌آموز، زیرپوشش نظام آموزش دوگانه قرار گرفته‌اند و توسعه این نظام آموزشی در سایر رشته ها نیازمند مشارکت جدی صنایع و صنوف است.

لزوم استقرار نظام صلاحیت حرفه‌ای
آرش اخوان طبسی، همچنین استقرار نظام صلاحیت حرفه ای را نیز مؤثر می داند و معتقد است نظام صلاحیت حرفه ای برای شاغلان، علاوه بر تضمین کیفیت خدمات آموزشی، بین آموزش‌های رسمی و غیررسمی هم رابطه برقرار می‌ کند به طوری که افراد در کنار مدارک تحصیلی، گواهینامة آموزشی قابل ارزشیابی دریافت می کنند.
مدیرکل آموزش فنی و حرفه ‌ای استان اصفهان با بیان این که در کشورمان شرط لازم و کافی برای احراز یک شغل و استخدام ها، داشتن مدرک تحصیلی یا دانشگاهی مرتبط است، می گوید: در نظام صلاحیت حرفه‌ ای، داشتن مدرک، شرط لازم برای احراز شغل کافی نیست و گواهینامة آموزشی، معادل یک درجه تحصیلی محسوب می شود.
اخوان طبسی با اشاره به این که نظام صلاحیت حرفه‌ ای در کشور آلمان با هماهنگی چند وزارتخانه اجرایی شده است، می افزاید: اگر نظام صلاحیت حرفه‌ ای در کشورمان با حمایت دولت استقرار یابد، مردم به جای دریافت مدرک بیشتر به مهارت‌آموزی ترغیب خواهند شد.

ایجاد هنرستان‌های جوار کارخانه
اگرچه برخی کارشناسان تغییر نظام مهارت آموزی از عرضه‌محور به سفارش‌محور را اقدامی مؤثر برای نهضت مهارت‌افزایی در کشور می دانند، تا بتوانند از معضل بیکاری در کشور بکاهند اما بعضی دیگر بر این باورند که سیاست های آموزش های مهارتی در هر کشور باید ترکیبی از روش های عرضه‌محور و تقاضا‌محور باشد، زیرا برخی رشته ها همچون برق، مکانیک و تأسیسات، نیاز همیشگی جامعه بوده و روش آموزش های سفارش‌محور به صورت کوتاه‌مدت، آن هم برای آموزش افراد جویای کار کاربرد دارد.
شاهپوری-رئیس ادارة آموزش فنی و حرفه ای و کار و دانش ادارة کل آموزش و پرورش استان اصفهان در این باره با بیان این که شیوة آموزش های مهارتی در سازمان آموزش فنی و حرفه ای با آموزش و پرورش متفاوت است، می گوید: در نظام آموزش رسمی کشور دانش‌آموز باید دوره های عمومی را سپری کند تا پس از دریافت دیپلم، یا وارد بازار کار شود یا مقاطع بالای تحصیلی را ادامه دهد.
شاهپوری با اشاره به این که آموزش و پرورش، متولی اشتغال نیست ولی باید با ارائه آموزش ها شرایط لازم را برای ورود دانش آموزان به بازار کار-پس از فارغ التحصیل شدن-فراهم کند، به سخنانش می افزاید: اداره کل آموزش و پرورش استان در حال برنامه‌ریزی ایجاد و توسعه هنرستان های جوار کارخانه در استان بوده تا دانش آموزان بتوانند ضمن تحصیل در محیط واقعی کارخانه نیز آموزش بینند و در آینده بتوانند به عنوان نیروی انسانی همان کارخانه مشغول به کار شوند.
به بیان او نیکوکاران اصفهان تاکنون آمادگی خود را برای راه اندازی ۴ هنرستان جوار کارخانه در استان اعلام کرده اند و ما در حال تطبیق تعلیم و تربیت بین آموزش و پرورش با صنعت هستیم تا از سال های آینده در استان، هنرستان های جوار کارخانه ایجاد شود.
او در ادامه می گوید: در هنرستان های جوار کارخانه، دانش آموزان علاوه بر شناخت با شرایط در محیط واقعی کار و آشنا شدن با دستگاه های روز کارخانه و در کنار استادکاران خبره و صنعت‌کار قرار می گیرد و این ارتباط سبب تبادل دانش و اطلاعات خواهد شد.

انتخاب درست رشته تحصیلی
بسیاری کارشناسان بر این باورند افرادی که بر اساس علاقه و استعدادهای خود و نیازهای جامعه، شغل مناسبی برای خود بر می‌گزینند، حتی در مقطع دانشگاه هم به خوبی پیشرفت می کنند که در این ارتباط، والدین و همچنین مشاوران تحصیلی نقش مهمی دارند تا دانش آموز بتواند بر اساس علاقه و استعدادش، رشته تحصیلی خود را انتخاب کند.
شاهپوری-رئیس اداره آموزش فنی و حرفه ای و کار و دانش اداره کل آموزش و پرورش استان اصفهان با بیان این که علاقه و استعداد، دو موضوع جداگانه از هم است، می گوید: در آموزش و پرورش تلاش شده که دانش آموزان بر اساس علاقه و استعدادهایشان رشته تحصیلی خود را انتخاب کنند و به طور معمول این موضوع در هنرستان ها بر اساس مصاحبه با دانش آموزان اجرایی می شود اما اداره کل آموزش و پرورش استان اصفهان در نظر دارد دانش آموزان را در ۳ سال متوسط اول با رشته های شاخه فنی و حرفه ای و کار و دانش آشنا کند که این موضوع در هدایت تحصیلی دانش آموزان مؤثر است.
به گفته شاهپوری، رشته های فنی و مهارتی برای دانش‌آموزان تبیین می‌شود و به آنان گفته می شود که شرایط کار برای نیروی کار ماهر و نیمه ماهر در بخش های گوناگون وجود دارد؛ تأکید بر توسعه آموزش های مهارتی بر اساس اسناد بالادستی، موجب افزایش متقاضیان ورود به هنرستان ها شده است و بسیاری از دانش آموزان با معدل های بسیار بالا برای ادامه تحصیل به هنرستان مراجعه می کنند.
شاهپوری در ادامه سخنانش می‌گوید: در حال حاضر حدود ۴۳ درصد دانش آموزان دوره دوم متوسطه استان اصفهان به سمت رشته های فنی و حرفه ای و کار و دانش هدایت می شوند در حالی که درگذشته این عدد ۳۸ درصد بوده است و تا سال ۱۴۰۴ حدود ۵۱ درصد دانش آموزان دوره متوسطه به سمت رشته های فنی در شاخه فنی و حرفه ای و کار و دانش هدایت خواهند شد.
او همچنین می‌گوید: خانواده ها باید شرایط را برای هدایت تحصیلی و انتخاب رشته دانش آموز خود تسهیل کنند تا بتواند بر اساس علاقه و استعدادشان رشته تحصیلی خود را انتخاب کند. افرادی که بر اساس علاقه و استعدادشان رشته تحصیلی خود را بر می گزینند، رتبه های خوبی در مسابقات و جشنواره ها کسب کرده اند که در این ارتباط بازدید از هنرستان ها، تجربه مشاغل گوناگون در تابستان ها که در گذشته معمول بود، نقش مهمی دارد.
رئیس اداره آموزش فنی و حرفه ای و کار و دانش ادارة کل آموزش و پرورش استان اصفهان می گوید: هستند پدر و مادرهایی که در انتخاب رشته برای فرزندانشان تصمیم گیری می کنند و دانش آموز خود را به سمت رشته ای هدایت می کنند که در راستای علاقه و استعدادش نیست؛ این رفتار باعث شده
تا هرساله با سیل عظیمی از دانش آموزانی روبرو شویم که پایه دهم دبیرستان را گذارنده اند ولی تصمیم به تغییر رشته و ادامه تحصیل در هنرستان را دارند؛ بی‌گمان چنین تغییری به دانش آموز آسیب می زند.شاهپوری می‌گوید مدیر، معاونان، دبیران و مشاوران دوره اول متوسطه در هدایت تحصیلی دانش آموزان نیز نقش مهمی دارند؛ از این‌رو هر سال برای آشنایی آنان با اصول هدایت تحصیلی، همایش های گوناگونی برگزار می شود.
وی در ادامه می افزاید: اعتقاد نداریم همه دانش آموزان را به سمت هنرستان و یا دبیرستان هدایت کنیم بلکه اعتقاد داریم باید شرایط برای دانش آموز توضیح داده شود تا راه صحیح را خودش انتخاب کند.
محمدرضا کلاهدوزان

نسخه مناسب چاپ