محک
اروپا و پیشنهاد جدید اس،پی،وی!
ابوالقاسم قاسم زاده
از تفاوت‌های ترامپ با دولتمردان اروپایی و رهبران چین و روسیه، یکی هم این است که تصمیم‌گیری خود را بسیار سریع علنی می‌کند و تا شکست نخورد از آن کوتاه نمی‌آید. ترامپ در دوره مبارزات انتخاباتی شعارهایی داد که از آن جمله بیرون آمدن آمریکا است از دو قرارداد بین‌المللی، یکی تفاهمنامه محیط زیستی و خطرات گازهای گلخانه‌ای در پیمان بین‌المللی پاریس که همه کشورها از جمله دولت وقت آمریکا (اوباما) آن را امضاء کرده بودند، و دوم خارج شدن از پیمان موسوم به برجام با جمهوری اسلامی ایران که به امضاء آمریکا، روسیه، چین، فرانسه، آلمان، انگلیس و ایران رسیده بود. ترامپ در کاخ سفید مستقر شد و در سخنان کوتاهی گفت، من امروز به وعده انتخاباتی خود عمل و به صورت علنی اعلام می‌کنم که آمریکا از معاهده برجام خارج می‌شود. بعد از لغو امضاء و تعهد آمریکا در معاهده برجام، خطاب به دولت ایران گفت: برجام را رها کنید و با من به صورت مستقیم مذاکره کنید تا به توافقی دوجانبه (واشنگتن ـ تهران) برسیم که همکاری بسیار گسترده‌تر از معاهده برجام خواهد داشت و در مسیر توافق دوجانبه، حاضرم حتی صنایع برتر HITAK را در اختیار شما قرار دهم!

مجموعه کشورهای اروپایی بخصوص دولت‌های آلمان و فرانسه، همچنین پکن و مسکو، شدیدترین اعتراض را علیه ترامپ، رسانه‌ایی کردند. آنها اقدام او را پاره کردن تعهدات بین‌المللی نامیدند که بزرگترین دست‌آورد جهانی بعد از پایان جنگ سرد و سلطه نظام دو قطبی (مسکو ـ واشنگتن) برای استقرار چند جانبه‌گرایی‌ به جای دوجانبه‌گرایی در مدیریت بین‌المللی را نابود می‌سازد. چین، روسیه و اتحادیه اروپا نارضایتی خود برای این تصمیم‌گیری رئیس جمهور آمریکا (ترامپ) را چنان شدید و علنی ابراز کردند که این اقدام را فاجعه‌ای برای صلح و همکاری‌های مجموعه روابط بین‌المللی نامیدند! این دولت‌ها مدام گفتند که نخواهیم گذاشت تا معاهده برجام منحل گردد و ما ارتباطات سیاسی ـ اقتصادی خود با تهران را نه تنها با قوت بیشتر ادامه خواهیم داد که به صورت همه‌جانبه روابط خود را با ایران وسعت می‌دهیم.

ترامپ اما بعد از امضاء لغو معاهده برجام، طرح تحریم همه‌جانبه علیه ایران را امضاء و علنی کرد. در طرح تحریم همه‌جانبه سه بخش عمده شد، بخش اقتصادی و محاصره مالی ـ بانکی، بخش نفت و بخش مجموعه روابط تجاری اعم از تولید تا خدمات و حتی بهداشت و درمان و دارو!

بعد از نزدیک به دو سال، دولت ترامپ مرحله به مرحله طرح‌های تحریمی علیه ایران را به اجرا درآورد در حالی‌که دولت‌های اروپایی (اتحادیه اروپا) همچنین چین و روسیه همچنان در فاز شعار درجا زدند و در این مسیر با بهانه‌های گوناگون به طرح تحریم همه‌جانبه ترامپ علیه ایران تمکین کردند. این نتیجه را یکی از کارشناسان برجسته سیاسی در نوشته دیروز خود در یکی از روزنامه‌های صبح تهران با عنوان (SPV آخرین تلاش اروپا) به درستی چنین نوشته است: «هرچند برجام با خوش‌بینی آغاز شد، قراردادهای کلان هواپیمایی و آزادسازی پول‌های بلوکه شده و قراردادهای نفتی و تفاهم‌نامه‌های گوناگون به امضا رسید اما ظاهراً تلاش‌های مخالفان داخلی و خارجی برجام و تحریم تجاری آمریکا و مرجوع کردن اتومبیل‌های وارداتی آمریکایی و برانگیختن حساسیت‌های متقابل همزمان با برنامه‌ریزی‌های انتقام‌جویانه ترامپ و نتانیاهو و برادران عرب در ناکام گذاشتن آن موفق‌تر بود و توانست تهدیدها و تحریم‌های یکجانبه آمریکا را نه فقط در رابطه دوجانبه بلکه از سوی بانک‌ها و شرکت‌های غیرآمریکایی برانگیزد. قرارداد خرید هواپیماهای مسافربری ملغی شد، شرکت‌های توتال و اتومبیل‌‌سازان فرانسوی و حتی شرکت نفتی چینی بساط‌شان را برچیدند و رفتند و بانک‌ها همکاری با ایران و گشایش اعتبارات اسنادی را متوقف کردند.»

بعد از گفتگوهای طولانی میان کشورهای اروپایی،‌ اکنون پیشنهاد جدیدی به نام «اس،پی،وی» را مطرح کرده‌اند که در آن با سیاست‌گذاری آلمان و مشارکت فرانسه و انگلیس صندوق روابط مالی و تجاری به نام «اس،پی،وی» شکل می‌گیرد. برخی از تحلیلگران سیاسی نوشته‌اند، این صندوق موفق به گشودن راه مبادلات میان ایران و اروپا خواهد شد. اما هنوز معلوم نیست این پیشنهاد در جریان اجرا موفق خواهد شد یا نه؟ زیرا شرکت‌های کوچک یا واسطه‌های تجاری و مالی، اگرچه چندان نگران تحریم شدن از سوی آمریکا نیستند و احتمالاً در این شرایط سودهای بیشتری به‌دست خواهند آورد، اما همچنان دایره عملکرد طرح اس،پی،وی محدود خواهد بود و کمپانی‌های بزرگ صنعتی و تجاری وارد آن نخواهند شد. اگرچه هنوز معلوم نیست به‌صورت روشن و دقیق اجرای طرح اس،پی،وی چگونه خواهد بود و شمول آن آشکار نیست. سخنگوی پیشین وزارت خارجه ایران نوشته است: «آنچه از اظهارات مسئولان اروپایی برمی‌آید به نظر می‌رسد نمی‌‌خواهند سازوکار اس،پی،وی جامع و دربرگیرنده همه فعالیت‌های ایران باشد. متأسفانه اروپایی‌ها همزمان به تهدید و خط و نشان کشیدن در حوزه توان دفاعی ایران نیز روی آوردند که این خود بدبینی را به نیت اروپایی‌ها بیشتر می‌کند. همچنان که ایران پس از خروج آمریکا از برجام با هوشیاری مانع رویارویی با اروپا شد، اکنون نیز منافع کشور از جمله منافع اقتصادی دارای اولویت خاصی است و در این راه ایران با هوشیاری، نه معطل دیگران می‌ماند و نه اجازه می‌دهد با بی‌عملی و تعلل شرکای اروپایی، ایران از منافع کلان اقتصادی خود محروم شود. این به عهده اروپاست که همراه با مواضع سیاسی دست به اقدام عملی براساس تعهد و مسئولیت‌های خود در برجام بزند.»

تا اینجای کار سه نظر درباره پیشنهاد جدید اروپا (اس،پی،وی) دیده می‌شود.

۱ـ اعلام این طرح عبور از فاز بی‌عملی اروپا است که خواهان برقرارماندن معاهده برجام است و نمی‌‌خواهد که ترامپ با لغو برجام در عمل استراتژی چندجانبه‌گرایی در روابط بین‌الملل را به هم ریزد و به‌جای آن بار دیگر اصل دوجانبه‌گرایی، آن هم «آمریکا قدرت اول»، را تحقق و تثبیت کند.

۲ـ اجرای این طرح هرچند که همه‌جانبه و فراگیر نباشد، شدت یکه‌تازی تحریم‌های ترامپ علیه ایران را می‌کاهد و در مسیر خود بخصوص در دو بخش تحریم‌های نفت و گاز و بخش بانکی و اعتبارات پولی‌ـ بانکی تبصره‌های خوبی خواهد زد.

۳ـ پیشنهاد جدید اس،پی،وی از سوی آلمان، فرانسه و انگلیس به‌زودی اغلب کشورهای اروپایی (اتحادیه اروپا) را به‌ خود جذب خواهد کرد و اولین نتیجه آن شکاف در هجوم اجرای طرح همه‌جانبه تحریم ترامپ علیه ایران خواهد بود. اگر دولت‌های چین و روسیه نه به‌صورت شعاری، بلکه در عمل و به‌صورت اجرایی در این مسیر گام بردارند.

۴ـ بسیاری نیز از همین آغاز به اجرای این طرح خوش‌بینی ندارند و آن را تنها خرید زمان می‌شمارند. از ساحت این نظر، برجام مرده است همچنان که چندجانبه‌گرایی از سوی ترامپ به بایگانی تاریخ سپرده شده است. نمونه بارز آن عملکرد آمریکا در بحران ونزوئلا و درباره بحران فلسطین و تلاش برای تثبیت هژمونی بلامنازع رژیم صهیونیستی در خاورمیانه است. سیاست ترامپ حتی دو یا چندجانبه‌گرایی را برنمی‌تابد. جهان در آینده‌نگری ترامپ باید پذیرای سلطه یکجانبه‌گرایی قدرت فائقه آمریکا و تمکین به آن شود!

Email this page

نسخه مناسب چاپ