افول قدرت نرم آمریکا
بخش اول
 

به تدریج و با گذشت زمان و با کودتاها و دخالت‌های گوناگون آمریکایی‌ها روشن شد آنچه که به عنوان رویایی آمریکایی شناخته می‌شد، چیزی جز مصیبت و وحشی‌گری برای سایر ملت‌ها به ارمغان نخواهد آورد.

مهدی پورصفا در خبرگزاری فارس نوشت: سخن گفتن از افول قدرت آمریکا شاید تا همین ده سال سخت بود اما امروز افول آمریکا در سطح دنیا به عنوان یک واقعیت در حال اتفاق به رسمیت شناخته می‌شود. هیچ کس نمی‌تواند این نکته را فراموش کند که پس از بحران مالی سال ۲۰۰۸ و فروپاشی گسترده مالی در غرب تمام آنچه که به عنوان یک رویای آمریکایی نشان داده شده بود، عملا فروپاشید. رویای آمریکایی دیگر وجود خارجی نداشت و اعتراضات ۹۹ درصدی‌ها در آمریکا نشان‌دهنده بخشی از بحران بزرگی بود که در آمریکا و در نتیجه افول قدرت این کشور به وجود آمده بود. روی کار آمدن دونالد ترامپ رییس‌جمهوری فعلی ایالات متحده ناشی از رنگ باختن همین رویا در بین آمریکایی‌ها بود. حالا و در شرایطی که دونالد ترامپ قصد دارد مصرانه آمریکا را به مرزهای آمریکا برگرداند، سئوال اینجاست که چه چیز سبب شده تا قدرت آمریکا به سمت زوال حرکت کند و این تغییرات تا چه اندازه می‌توانند از آن چه امروز هژمونی آمریکا نامیده می‌شود، بکاهند؟

جذابیت ایده آلیسم و ماتریالیسم

آمریکا به هر روی با توجه به تاریخش و رفتارش در سطح بین‌المللی کانون توجه جهانی است. در حقیقت بخش مهمی از آنچه که هژمونی آمریکا در دنیا خوانده می‌شود، همان چیزی است که رویای آمریکایی خوانده می‌شود. رویای آمریکایی تمام آن چیزی که ایالات متحده آمریکا روی آن بنا شده و تا امروز ادامه یافته است. شاید اگر آنچه که امروز رویای آمریکایی نامیده می‌شود، وجود نداشت چیزی به نام قدرت آمریکا نیز به رسمیت شناخته نمی‌شد. حالا با این فرض که ظرفیت آمریکا برای نفوذ سازنده روی وقایع بین المللی، بسته به این است که دنیا چگونه سیستم اجتماعی و نقش جهانی آمریکا را می بیند؛ نتیجه می گیریم که اگر حقایق منفی داخلی و ابتکارات سیاسی خارجی که مورد انزجار بین المللی است، نقش تاریخی آمریکا را غیرمعقول و ناپسند کند، موقعیت جهانی آمریکا به اجبار افول خواهد کرد، بنابراین ایالات متحده آمریکا با تمام قدرت‌های منحصر به فرد تاریخی و موروثی خود، باید بر مشکلات داخلی حیرت‌آور خود غالب شود و سیاست خارجی مهارگسیخته خود را عوض کند تا بتواند دوباره برتری سیستماتیک خود را بهبود بخشد. در طول چند دهه «رؤیای آمریکا» میلیون‌ها نفر را در سراسر دنیا مفتون خود ساخته و آنها را به ساحل‌های خود کشانده است.

رویای آمریکایی و جذابیت

بسیاری از دانشمندان، پزشکان و سرمایه گذاران خارجی هنوز هم باور دارند که در آمریکا موقعیت کاری و اجتماعی راضی‌کننده‌تر و مقرون به‌صرفه‌تری برای آنها وجود دارد، تا در کشور خودشان. جوان ترها به دنبال این هستند که راهی به تحصیلات عالی دانشگاهی آمریکا پیدا کنند، زیرا یک مدرک عالی دانشگاهی از آمریکا، موقعیت کاری بهتر و بیشتری برای آنها ایجاد می‌کند، چه در مملکت خودشان و چه در خارج. تعداد زیادی از حدود یک میلیون دانشجوی خارجی که هر ساله برای تحصیلات عالی به آمریکا می‌آیند، فریفته موقعیت‌های آمریکا می‌شوند و در آمریکا می مانند. به همین شکل، مردم فقیر آمریکای مرکزی که در بعضی موارد جان خود را به خطر می‌اندازند تا شاید دستیابی به بازار کارهای غیرفنی و غیر تخصصی آمریکا پیدا کنند، انتخاب شخصی ای نموده اند که آنها را از کسانی که جرأت پذیرش چنین سفر مخاطره آمیز را نداشته اند، جدا می‌سازد. برای چنین افرادی، هنوز هم آمریکا جذاب‌ترین و کوتاه ترین راه برای رسیدن به یک زندگی که به مراتب بهتر از زندگی قبلی آنهاست، می باشد. بهره اصلی رؤیای شخصی این افراد در نهایت نصیب آمریکا می‌شود. کلید کشش و جاذبه آمریکا ترکیبی از ایده آلیسم و ماتریالیسم آن بوده که هر دو منبعی برای برانگیختن روح وروان انسان‌هاست.جذابیت دوگانه ایده آلیسم و ماتریالیسم از همان ابتدا وجهه آمریکا را تعریف کرده بود، از این رو از اطراف اقیانوس اطلس، مردمی که برای مملکت خودشان همان چیزهایی را که انقلاب آمریکا ظاهرا برای مردمش به جا گذاشته بود آرزو می‌کردند، به آمریکا جذب شدند. در نامه‌هایی که مهاجران به اقوام خود می‌نوشتند، تصویری اغواکننده – که اغلب بسیار مبالغه آمیز بود – از موقعیت‌های مالی و شخصی خودشان در دنبال کردن و رسیدن به رؤیاهای آمریکایی ارائه می‌دادند. با این حال برخی مجبور شدند این حقیقت دردناک را که خیابان‌های آمریکا از طلا فرش نشده‌اند، خود شخصا کشف و تحمل کنند.

آمریکا و اولین قدم برای فتح دنیا

علی رغم محبوبیـت رویای آمریکایی و دوام پذیری آن تا اوایل قرن بیستم بسیاری از دولت‌ها و ملت‌ها بوده‌اند که به ماهیت دولت آمریکا پی برده‌اند. در حقیقت اگر بخواهیم به مخدوش شدن رویای آمریکایی در دنیا بپردازیم، باید به سال‌ها قبل برگردیم زمانی که ایالات متحده اولین همسایه خود یعنی مکزیک را تحت سنگین ترین فشار نظامی قرار داد و بخش مهمی از این کشور را که امروز کالیفرنیا نامیده می‌شود، تصرف کرد. برای دولت و مردم مکزیک، آمریکای نوبنیاد چیزی بسیار متفاوت با آمریکایی بود که در آن سوی اقیانوس تصویر شده بود. در نظر مکزیکی‌ها، آمریکا کشوری بود توسعه طلب، قدرتی بود طماع در اشغال سرزمین‌های دیگران، بی ریشه و بی رحم در دنبال کردن منافع خود، امپریالیست در جاه طلبیهای بین المللی خود و بسیار مزور و ریاکار در تظاهرات و دورویی‌های ظاهرا دموکراتیک خود. در حالی که تاریخ مکزیک به خودی خود مبرا از خطا و اشتباه نیست، ولی بسیاری از شکایتها و اعتراض‌های آنها علیه آمریکا ریشه در واقعیات تاریخی دارد. آمریکا به زیان ارضی مکزیک و با حرکتی امپریالیستی و حرص سیرناشدنی که هم طراز با وجهه بین المللی جمهوری جوان آن نبود، سرزمین خود را گسترش داد. به زودی پس از اشغال سرزمین‌های مکزیک نوبت به کاشتن پرچم آمریکا در شاهنشاهی‌ هاوایی و چند دهه بعد حتی در آن سوی اقیانوس به فیلیپین (ایالات متحده بعد از ختم جنگ جهانی دوم از فیلیپین خارج شد) رسید. کوبا و قسمتی از آمریکای مرکزی نیز برخوردی با ایالات متحده داشتند که باقیمانده تجربه مکزیک بود. در حقیقت این اقدام آمریکایی‌ها چیزی جز تلاش برای برقراری ارتباط نزدیک‌تر با دنیا برای تجارت نبود. دریای کاراییب باید به یک دریاچه آمریکایی تبدیل می‌شد و آمریکایی‌ها در این مسیر عملا هر جنایتی را مرتکب شدند. ماحصل این اقدامات برای مردم آمریکای لاتین هنوز فقر بیش از اندازه و قحطی است. به عنوان مثال کشوری همانند ‌هاییتی که زمانی بسیار حاصلخیز بود، زمانی در اثر حملات مداوم آمریکایی عملا به طور کامل نابود شد و در تمام طول قرن بیستم به عنوان کشوری فلک زده شناخته شد. کشور پاناما که میزبان کانال راهبردی پاناما برای نقل و انتقال کشتی‌ها بود، تنها برای حفظ منافع اقتصادی آمریکا تا سال‌ها زیر یوغ آمریکایی‌ها قرار داشت.

اولین قربانیان رویای آمریکایی‌

در طول قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، نگرش مردم آمریکای جنوبی نسبت به آمریکا بیشتر منفی بود. بخشی از آمریکای جنوبی در ابتدا جذب این مسئله که آمریکا کنترل اروپا را قبول نکرده، شده بودند و بعضی از آنها حتی نوآوری‌های قانون اساسی آمریکا را هم تقلید کردند. اما دکترین مونرو که دخالت اروپایی‌ها را در نیمکره غربی ممنوع کرده بود، در نظر بعضی از آمریکای جنوبی‌ها مشکوک به نظر می‌رسید و به آن به دیده تردید می‌نگریستند. اینها باور داشتند که هدف اصلی دکترین مونرو منافع ایالات متحده آمریکا بوده است. دشمنی‌های فرهنگی و سیاسی به تدریج ظاهر گشت، بخصوص در میان افراد روشنفکر طبقه متوسط که از نظر سیاسی فعال بودند. دو کشور آمریکای جنوبی که دارای تمایلهای محلی بودند، آرژانتین پرون و برزیل وارگاس در طول قرن بیستم برتری و کنترل آمریکا را در منطقه به چالش کشیدند. به تدریج و با گذشت زمان و با کودتاها و دخالت‌های گوناگون آمریکایی‌ها روشن شد آنچه که به عنوان رویایی آمریکایی شناخته می‌شد، چیزی جز مصیبت و وحشی‌گری برای سایر ملت‌ها به ارمغان نخواهد آورد. وقایعی همچون کودتاها و تجاوزهایی که هر کدام داستانی در خور توجه خود دارند. با این حال سال‌ها وقت لازم بود تا این رویا برای مردم آمریکا نیز از درون منهدم شود و شاید قرن بیست و یکم سرآغاز آن چیزی بود که رویای آمریکایی را به طو کامل تخریب کرد .

افول قدرت نرم آمریکا

قدرت نرم آمریکا به باور بسیاری از تحلیلگران و ناظران غربی و حتی آمریکایی به شدت کاهش یافته است. به گزارش پژوهش خبری صدا وسیما، رهبر معظم انقلاب در سخنرانی خود به مناسبت روز دانش آموز و تسخیر لانه جاسوسی درباره فرسوده شدن قدرت نرم آمریکا فرمودند: ‌بسیاری از سیاسیّون معتبر دنیا و جامعه‌شناس‌های معتبر دنیا معتقدند که «قدرت نرم» آمریکا فرسوده‌ شده است، در حال از بین رفتن است. قدرت نرم چیست؟ قدرت نرم این است که یک دولتی بتواند خواسته‌ی خود و نظر خود و عقیده‌ی خود را به اطراف بقبولاند و آنها را اقناع کند به نظر خود؛ این قدرت در آمریکا امروز رو به ضعف کامل و رو به فرسودگی کامل است؛ در زمینه‌های مختلف. حالا زمان دولت اوباما هم همین‌جور بود امّا زمان این آقا که دیگر به طور واضح با او مخالفت می شود؛››

فرسوده شدن قدرت نرم ایالات متحده

جوزف نای، یکی از اندیشمندان لیبرال آمریکایی در مقاله ای برمبنای این نظرسنجی، قدرت نرم آمریکا در عرصه جهانی را رو به افول توصیف کرده است. نای می نویسد، مدافعان ترامپ می گویند، قدرت نرم اهمیت چندانی ندارد و بودجه قدرت سخت را افزایش می دهند. روزنامه ‌هافینگتون پست در مقاله ای نوشت، افول رهبری جهانی آمریکا تنها چیزی است که آمریکایی‌ها نمی خواهند.

با فروپاشی، اتحاد جماهیر شوروی با وجود دارا بودن قدرت سخت نظامی متناسب با قدرت آمریکا و اعلام پایان تاریخ توسط فرانسیس فوکویاما، برخی از اندیشمندان لیبرال آمریکا نظیر جوزف نای که در دولت کلینتون نیز به عنوان مشاور فعالیت می کرد، برای اولین بار در مقاله‌ای در مجله فارین پالیسی بر لزوم توجه به قدرت نرم به جای اتکای کامل بر قدرت سخت، تاکید کردند. قدرت سخت، درباره توانایی‌های اقتصادی و نظامی به کار می‌رود و قدرت نرم، توانایی یک کشور در وادار کردن کشورهای دیگر به انجام و یا باور داشتن همان چیزی است که او می‌خواهد، آن هم از راه جاذبه‌های فرهنگی و ایدئولوژیک که در اختیار دارد. جنس قدرت نرم از اقناع و قدرت سخت از مقوله اجبار است. ایدئولوژی، مذهب، ارزش‌های موجود در فرهنگ، کارکرد و سیاست‌های داخلی کشورها، افکار عمومی و سازمان ملل از ابزارهای قدرت نرم در سطح بین المللی است. در آن زمان، جوزف نای، آمریکا را تنها منبع قدرت نرم در جهان توصیف کرد. پس از جنگ جهانی دوم، آمریکا در هر دو عرصه قدرت نرم و قدرت سخت پیشرفت قابل ملاحظه ای داشت. اما از دو دهه پیش قدرت نرم آمریکا به باور بسیاری از تحلیلگران روابط بین‌الملل روندی نزولی در پیش گرفته است.

دانشگاه‌ها و به طور کلی آموزش عالی، تعامل با کشورهای دیگر و دیپلماسی یا همان سیاست خارجی، رفتار حکومت، دیجیتال و فناوری، فرهنگ شامل ارزش‌ها و هنجارها و رسانه‌ها شامل تلویزیون، شبکه‌های خبری، خبرگزاری‌ها و ‌هالیوود، منابع قدرت نرم آمریکا است. آموزش عالی و تلاش جوانان از سراسر جهان برای تحصیل در دانشگاه‌های آمریکا یکی از منابع قدرت نرم این کشور بوده است. دانشجویان خارجی که در آمریکا تحصیل می کنند، می توانند مروج ارزش‌های آمریکایی باشند و به عنوان منبعی برای قدرت نرم آمریکا تبدیل شوند. رسانه‌های خبری آمریکایی، نفوذ قابل توجهی در اکثر نقاط جهان دارند و در واقع منبع اشاعه قدرت نرم این کشور هستند.

برنامه‌های رادیو و تلویزیون و ‌هالیوود بخشی از امپراتوری رسانه‌ای آمریکا را تشکیل می دهند. بسیاری از شاخص‌ها در حال حاضر حاکی از کاهش و افول قدرت نرم آمریکا در سراسر جهان است. حتی در اروپا نیز قدرت نرم آمریکا به شدت کاهش یافته است که تحریم کالاهای آمریکایی و حتی تظاهرات ضد ترامپ نمونه‌هایی از آن است. وقوع بیداری اسلامی در شمال آفریقا و بخش‌هایی از غرب آسیا که منجر به سرنگونی حکومت‌های مورد حمایت آمریکا بود، یکی دیگر از نشانه‌های کاهش قدرت نرم آمریکا است. حمله به سفارت‌خانه‌های آمریکایی پس از انتشار فیلم موهن به پیامبر اسلام در لیبی، مصر و کشورهای دیگر نشان دهنده مقابله با ابزارهای قدرت نرم آمریکا است. سبک زندگی آمریکایی که توسط رسانه‌های غربی تبلیغ می شد به دلیل ظهور رسانه‌های مستقل و نمایش واقعیت‌های تلخ از وضعیت موجود در آمریکا و خارج شدن تصویر آمریکا از زیر نقاب‌ هالیوود نیز رنگ باخته است. قدرت نرم آمریکا با روی کارآمدن ترامپ به شدت کاهش یافته است. مهمترین دلایل افول قدرت نرم آمریکا، شعار اول آمریکا است که به باور جوزف نای، می تواند حتی متحدان آمریکا را از این کشور دور کند. راه‌اندازی جنگ تجاری با چین و حتی اتحادیه اروپا و کانادا، خروج از توافقنامه‌ها و معاهده‌های بین‌المللی نظیر شورای حقوق بشر سازمان ملل،‌ ‌توافقنامه پاریس و حتی خروج از نهاد فرهنگی یونسکو از مهم‌ترین دلایل کاهش نفوذ و فرسوده شدن قدرت نرم آمریکا است.

ادامه دارد

Email this page

نسخه مناسب چاپ