محک
برداشت‌ها از طرح ‌اینستکس
ابوالقاسم قاسم زاده
سه دولت بزرگ اروپایی آلمان، فرانسه و انگلیس به نمایندگی از اتحادیه اروپا طرحی به نام «اینستکس» را تصویب و ارائه داده‌اند تا بعد از مخالفت سیاسی و رسمی خارج شدن ترامپ از معاهده برجام و تلاش‌ برای بایکوت روابط اقتصادی ایران در ارتباطات بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران، راهکارهای مالی، بانکی و تجاری را با تهران با روش‌های قانونمند اجرا و تسهیل کنند. این طرح آن گونه که اعلام شده است تا دو ماه دیگر با تنظیم دستور‌العمل‌هایی به مرحله اجرا می‌رسد. در مرحله اول، برنامه‌های اجرایی معطوف به روابط بانکی ایران و اروپا و چرخش پولی، دیده شده است. همچنین در کنار آن تاکید بر تجارت شرکت‌های اروپایی با دولت و بخصوص با شرکت‌های ایرانی (بخش خصوصی) با تاکید بر اولویت غذا و دارو و وسایل پزشکی ـ درمانی، دیده شده است. به عبارت دیگر از مسیر اجرایی این طرح بازار تجاری ایران با اروپا باز می‌شود و در حیطه قانونی تجارت جهانی بدون نقض قوانین مصوب بین‌المللی در عمل قوانین تجاری آمریکا را نیز برهم نمی‌زند. بنابراین هرگونه ارزیابی درباره موفقیت یا ناموفق بودن این طرح منوط به مراحل اجرایی آن بعد از تنظیم آئین‌نامه‌ها است و در دو ماه آینده مشخص و معلوم خواهد شد. اما در همین مرحله که کلیات طرح اینستکس اعلام علنی شده است، در داخل و خارج از کشور، چه از سوی رسانه‌ها و چه از سوی شخصیت‌های سیاسی و دولت‌ها در رد یا قبول آن برداشت‌هایی دیده می‌شود که موضوع نوشته امروز محک است. برداشت‌های خارجی را می‌توان چنین شمارش کرد.

۱ـ در اروپا بخصوص در اتحادیه اروپا، ضمن استقبال از اعلام طرح اینستکس در اغلب رسانه‌های اروپایی و از سوی شخصیت‌های مسئول کشورها، اعلام طرح را گامی عملی در مخالفت با تک جانبه‌گرایی ترامپ و سیاست‌های تخریبی او علیه اصل چند جانبه‌گرایی بعد از پایان دوران جنگ سرد و هدایت جهان به بحران و تخاصم خوانده‌اند. دولت‌های آلمان و فرانسه از آغاز ریاست جمهوری ترامپ، بسیار تلاش کردند تا او تصمیم به خارج شدن از معاهده برجام نگیرد. معاهده‌ای که آمریکا، روسیه، چین،‌ آلمان، فرانسه و انگلیس پای آن را امضاء کرده‌اند، اما موفق نشدند و ترامپ همانگونه که از پیمان بین‌المللی محیط زیست و آب و هوایی پاریس خارج شد، تعهد امضای دولت اوباما در برجام را پس گرفت و لغو کرد. رئیس جمهور آمریکا هنگامی که لغو تعهد آمریکا در برجام را امضاء می‌کرد گفت: من همان گونه که در دوره مبارزه انتخاباتی ریاست جمهوری وعده دادم، امروز از این «پیمان مزخرف» خارج می‌شوم و به ایران پیشنهاد می‌کنم تا با من مذاکره دوجانبه داشته باشد که سود آن به مراتب افزونتر و بالاتر از پیمان برجام خواهد بود. «اگر ایران به جای چند جانبه‌گرایی که دیگر منسوخ شده است با من به مذاکره دوطرفه بیاید، من نه تنها به تمامی درخواست‌های ایران پاسخ مثبت می‌دهم که حتی به ایران

«‌High tech» خواهم داد.» دولت‌های اروپایی بخصوص آلمان و فرانسه به این نتیجه رسیدند که ترامپ آمده است تا بسیاری از قواعد بین‌المللی، بخصوص تجارت جهانی و علی‌الخصوص اصل «چند جانبه‌گرایی» را به هم ریزد و ویران کند. اتحادیه اروپا بلافاصله با صدور بیانیه‌ای با اقدام ترامپ در خارج شدن از برجام به شدت مخالفت و اعلام کرد: نخواهد گذاشت تا معاهده برجام نابود گردد. روسیه، چین، آلمان، فرانسه و انگلیس، یکصدا اقدام ترامپ را محکوم کردند.

امروز در حالی که ترامپ طرح «تحریم همه جانبه» علیه ایران را به اجرا گذاشته است، همه کشورها را از داشتن روابط اقتصادی، بانکی، تجاری با ایران منع می‌کند و هرگونه روابط با تهران را منجر به «مجازات‌ها» می‌خواند. در بستر واقعی این سیاست قلدرمابانه ترامپ است که اتحادیه اروپا طرح اینستکس را تنظیم و اعلام کرده است. به عبارت دیگر اگر چه مخاطب این طرح ایران است، اما برخلاف برداشت‌های برخی در داخل که با عجله و به صورت شعارزدگی به رد آن می‌پردازند، اروپا می‌خواهد اعلام کند که اولاً، به هیچ‌وجه تلاش ترامپ برای منسوخ کردن اصل چندجانبه‌گرایی در روابط بین‌المللی را بر نمی‌تابد. ثانیاً، اروپا مستقل است و تابع و نوکر اجرای دستورات ترامپ نیست. با اعلام طرح اینستکس، چین، روسیه، ژاپن، کره شمالی و جنوبی و مجموعه کشورهای اروپایی عضو اتحادیه از آن حمایت کرده‌اند و براساس برداشت‌ها در رسانه‌های آمریکایی، این طرح شکست دیگری برای ترامپ و رد سیاست‌های او از جانب اروپایی‌ها خوانده شده است. وزارت خارجه آمریکا با صدور بیانیه ضمن مخالفت با اقدام ارائه طرح اینستکس و نقد تصمیم‌گیری اتحادیه اروپا اعلام کرد در مرحله اجرایی با آن مقابله شدید خواهد کرد.

۲ـ اما برداشت‌ها در داخل که به صورت عمده سه جهت‌گیری دارد.

الف: مخالفان دولت روحانی از اصلی پیروی می‌کنند که از آن نتیجه‌ی شکست دولت در همه برنامه‌هایش و از جمله درباره معاهده برجام را دنبال می‌کنند. با این نگاه نباید انتظار داشت که این طیف از مخالفان دولت که استراتژی آنها در فاجعه‌بار خواندن معاهده برجام و یا هرگونه روابط سیاسی ـ اقتصادی خارجی دولت نهفته است با ارائه طرح اینستکس از سوی اتحادیه اروپا با آن موافقت داشته باشند. طرحی که هرگونه ارزیابی آن علی‌القاعده باید منوط به روال اجرای آن هم از دوماه آینده باشند اما به قول معروف، طرحی که هنوز «نه به بار است نه به دار» مواجه با شمشیرهای آخته‌ی «تکفیر و اتّهام کشور فروشی» شده است!

ب: موافقان طرح که همراهان دولت روحانی نیز هستند، اصل طرح را مبنایی برای اعلام رسمی اتحادیه اروپا در مخالفت با ترامپ گرفته‌اند که اروپا می‌تواند مستقل از آمریکا عمل کند و زیربار اجرای طرح‌های تحریم همه جانبه آمریکا علیه ایران نمی‌رود، زیرا اصل طرح تحریم ترامپ را مغایر با قواعد روابط بین‌المللی و بخصوص تجارت آزاد می‌شمارد. ما با دنیا سرجنگ نداریم و هر اقدام مثبت در روابط بین‌الملل و فاصله گرفتن از دیکتاتوری ترامپ را تائید می‌کنیم. اینان طرح جدید اروپا را مقابله با تلاش آمریکا برای انزوای ایران دانسته‌اند.

پ: گروهی نیز در حالی که این اقدام اروپا را دیرهنگام خوانده‌اند، معتقدند نباید آن را رد کرد اما نباید انتظار فوق‌العاده‌ و گسترده از آن داشت. شرق یا غرب در عالم منافع خود را حراست می‌کنند و می‌خواهند. ما اگر چه باید از همه روابط دو و چندجانبه در روابط بین‌المللی بهره‌گیری کنیم، در حل مشکلات و کمبودها تنها باید به توان ملی و مشارکت مردم ـ دولت، اتکاء داشته باشیم.

Email this page

نسخه مناسب چاپ