محک
بودجه حلّال مشکلات یا..!؟
ابوالقاسم قاسم زاده
بار دیگر در برنامه‌ریزی سالانه دولت و مجلس تنظیم و تصویب بودجه سال آینده موضوع روز شده است. دولت لایحه بودجه سالانه را به مجلس ارائه داد و مجلس با تشکیل کمیسیون‌ها و در نهایت با تشکیل کمیسیون «تلفیق» در ادامه جلسات عمومی در صحن علنی مجلس مشغول به تصویب نهایی آن خواهد شد.

بودجه در همه دولت‌های دارای قوای مجریه، مقننه و قضائیه نقشه راه مدیریت کلان کشور در یک سال تعریف شده مالی خوانده می‌شود. در کشورهای دارای احزاب تعریف شده،‌ چنین است که ابتدا دورنما و یا تنظیم کلی بودجه سالانه در داخل حزب حاکم با مشارکت بخش‌های اجرایی دولت، بخصوص وزارتخانه اقتصاد آن به مرور شکل می‌گیرد تا در هیئت دولت بررسی و بقول معروف چکش‌کاری نهایی و براساس شرایط آن سال و ارزیابی سال آینده مصوب و به مجلس نمایندگان ارائه شود. به عبارت دیگر، بودجه سالانه در طول سال اجرایی دولت حاکم با گذر از کار کارشناسی گسترده و با همکاری نهادهای گوناگون اعم از دولتی و نهادهای خصوصی و سندیکاها از اقشار گوناگون در نظام با نگاه مشارکت فعال، دقیق و کارشناسی از توان تولیدی هزینه بر یا درآمدزا شکل می‌گیرد.

در کشور ما مرکز تنظیم بودجه به عهده سازمان برنامه و بودجه است که کارشناسی و تنظیم آن را انجام می‌دهد. سپس با تصویب آن در هیئت دولت از سوی رئیس جمهور برای تصویب نهایی به مجلس داده می‌شود. اولین مشکل این است که مراحل کارشناسی سازمان برنامه و بودجه در طول سال برای عموم مردم مکشوف نیست، اگرچه در گفتگوها و مصاحبه‌های رسانه‌ای برخی از نکات آن به اطلاع عموم می‌رسد که چندان هم مورد توجه قرار نمی‌گیرد. مشکل دیگر، نقد و بررسی لایحه بودجه در مجلس، بخصوص در کمیسیون‌های مربوط به آن و سرانجام در کمیسیون تلفیق است. در اغلب این کمیسیون‌ها، نگاه بسیاری از نمایندگان از استانهای کشور بر نیازهای مشخص و خاص آن استان برتری دارد و بقول معروف نگاه بخشی بر ارزیابی‌ ملی اولویت دارد. اما امروز و در شرایط خاص کشور، مشکلاتی مانند معیشت عمومی، بیکاری و تورم، کشاورزی، آب و خشکسالی، بهداشت و درمان، مسکن، ضرایب تخصیص بودجه جاری و عمرانی و ده‌ها مورد دیگر اگرچه با مقیاس‌های متفاوت بخشی در عموم استان‌ها دیده می‌شود اما اکنون به‌صورت کلان و در سطح ملی مورد نظر دولت و مجلس است.

بودجه خوب را «تنظیم مالی» و «مدیریتی واقع‌گرا» می‌دانند که درآمدها و هزینه‌ها در آن باید از منحنی مطلوب تعادلی برخوردار باشد. دولت و مجلس در تنظیم بودجه اگرچه باید کلان‌نگر باشند، اما اختصاص مالی یا کُدهای بودجه‌ای، به میزان درآمدها و ذخیره مالی کلان صندوق دولت و در یک کلام وسعت درآمدها و قدرت ریالی و ارزی دولت وابسته است.

دیروز روزنامه دولت گزارشی از اولین جلسه کمیسیون تلفیق مجلس با تیتر «۷هزار میلیارد تومان اعتبار برای رفع فقر مطلق، دولت سال آینده یک میلیون شغل ایجاد می‌کند.» ارائه داده است که در آن آمده است:

«بررسی رسمی لایحه بودجه از صبح دیروز در مجلس آغاز شد آنجا که کمیسیون تلفیق در اولین نشست خود میزبان رئیس سازمان برنامه و بودجه، رئیس کل بانک مرکزی و وزیر نفت بود. بنا به گفته محمود نگهبان سلامی عضو کمیسیون تلفیق محمدباقر نوبخت رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور «اشتغال، کاهش فقر مطلق و مهار تورم» را سه هدف اصلی لایحه دولت دانسته است.

محمدمهدی مفتح، سخنگوی کمیسیون تلفیق هم با بیان این که نوبخت در خصوص کلیات بودجه توضیحاتی ارائه داد گفت: براساس این گزارش مشخص شد که بودجه دوسقفی خواهد بود. براساس درآمد و هزینه‌های پیش‌بینی‌شده در لایحه بودجه سال۹۸ اهداف کلانی دنبال می‌شود. در بخش اشتغال، تمرکز دولت در لایحه بودجه بر اشتغالزایی در حوزه مسکن است که در بافت‌های فرسوده شهر و مسکن اجتماعی این هدف دنبال می‌شود. نماینده تویسرکان در مجلس با اشاره به هدف ارتقای معیشت مردم، بیان داشت: ۱۴میلیارددلار برای تأمین کالاهای اساسی با ارز ۴هزارو۲۰۰تومانی در نظر گرفته شده، همچنین بودجه‌ای برای رفع فقر مطلق در لایحه بودجه پیش‌بینی شده است. مفتح توضیح داد: بودجه رفع فقر مطلق به افرادی تعلق می‌گیرد که درآمد آنها از حداقل مستمری که کمیته امداد امام خمینی(ره) پرداخت می‌کند کمتر است، در واقع دولت به دنبال آن است که همه اقشار برابر حداقل مستمری کمیته امداد، دریافتی داشته باشند، برای این هدف ۷هزارمیلیارد تومان، اعتبار دیده شده است. مفتح در ادامه با اشاره به صحبت‌های رئیس بانک مرکزی در نشست کمیسیون تلفیق بودجه سال ۹۸، اظهار داشت: همتی در خصوص مسائلی که بر سر ارز در سال ۹۷ اتفاق افتاد توضیحاتی ارائه کرد و گفت: برای شرایط ارزی در سال ۹۸ پیش‌بینی صورت گرفته است.

این نماینده مجلس ادامه داد: بیژن زنگنه وزیر نفت از شرایط درآمد و صادرات نفت در سال۹۸ گزارشی ارائه کرد. وزیر از میزان صادرات و درآمد نفتی پیش‌بینی‌هایی را ارائه کرد و بیان شد با فرض اعمال تحریم‌های اقتصادی آمریکا علیه ایران، اعداد و ارقامی که برای این بخش در لایحه بودجه پیش‌بینی شده، مطابق با واقعیت‌ها است. سخنگوی کمیسیون تلفیق بودجه سال۹۸ اظهار داشت: زنگنه در گزارش خود به ظرفیت چاه‌های نفت و مصرف داخلی پرداخت و در خصوص قیمت نفت در بازار جهانی برای نمایندگان عضو کمیسیون توضیحاتی ارائه کرد.

همچنین عضو کمیسیون تلفیق مجلس به نقل از محمدباقر نوبخت رئیس سازمان برنامه و بودجه در نشست روز شنبه این کمیسیون گفت: دولت در لایحه بودجه سال۹۸ کل کشور ایجاد اشتغال برای یک میلیون و هفتادوهفت هزار نفر را پیش‌بینی کرده است. فاطمه ذوالقدر در گفت‌وگو با ایرنا با اشاره به توضیحات نوبخت در این نشست، گفت: به گفته نوبخت، هفت هزارمیلیارد تومان برای مبارزه با فقر عمومی شامل زنان سرپرست خانوار و خانواده‌های زیرنظر بهزیستی و غیره در بودجه۹۸ در نظر گرفته شده و بنا شده که در سال۹۸ براساس بودجه حقوق مددجویان افزایش یابد.»

اگرچه نقد و بررسی بودجه به عنوان سند بالادستی و برنامه‌ای کشور، به عهده اقتصاددانان و صاحب‌نظران «اقتصاد پولی» کشور است اما از سیمای بودجه ارائه‌شده چنین برمی‌آید که بودجه ارائه شده می‌تواند حلال برخی از مشکلات در سال آینده باشد، اما نباید انتظار حل همه مشکلات یا «معجزه» از آن داشت. بودجه یک متن و در نهایت تنظیم دورنمای برنامه‌ریزی کلان دولت است که بسیار حائز اهمیت است. اما و شاید مهمتر از آن قدرت مدیریتی و اجرایی دولت است که نشان می‌دهد، سال آینده بهتر یا بدتر خواهد شد.

Email this page

نسخه مناسب چاپ