گام بلند اسد در حفظ یکپارچگی سوریه
تغییر راهبرد ریاض با پذیرش موفقیت های بشار اسد
بخش دوم و پایانی
 

تحلیلگران بازگشت متحدان عربستان به سوی سوریه برای برقراری روابط دیپلماتیک با دمشق را در راستای تحولات اخیر سیاسی در ریاض ارزیابی کرده و پیام آن را پذیرش پیروزی «بشار اسد» از سوی این کشورها می دانند.به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، شرایط در سوریه در سال‌های اخیر به سود دولت مرکزی حرکت کرده و مهمترین بازنده‌های این روند حامیان مادی و معنوی معارضان سوری به ویژه عربستان سعودی و متحدان آن بوده اند.

به اعتقاد تحلیلگران، تغییرات اخیر در عربستان سعودی که مهمترین آن‌ها برکناری «عادل الجبیر» وزیر خارجه عربستان بود نیز ارتباط نزدیکی با تحولات اخیر در منطقه و سوریه دارد. قتل «جمال خاشقچی» در ترکیه، ادامه تنش‌ها میان ریاض و دوحه، گرفتاری سعودی در باتلاق جنگ یمن و تداوم پیروزی‌های دولت بشار اسد در تحکیم جایگاه در سوریه و شکست تمام عیار دربار ریاض در این کشور از جمله مهمترین دلایل برای تغییر نرم در رویکردهای عربستان ارزیابی می کنند. علاوه بر این اعلام خروج واشنگتن از سوریه هم بر میزان دغدغه‌های ریاض افزوده و به همین دلیل است که تارنمای نشریه «آسیا تایمز» سال ۲۰۱۸ را برای دربار سعودی و سیاستگذاران آن سال بدی ارزیابی کرد که با شکست‌های گوناگونی بر ای آن همراه بود.

رجوع کشورهای منطقه به دمشق

به نظر می رسد عربستان با کنار گذاشتن وزیر امورخارجه تندروی خود، آشکارا گام‌هایی را برای دگرگون سازی خط مشی‌ها در سیاست خارجی برداشته است. یکی از مهمترین حرکت‌ها از روند تدریجی تغییر در سیاست خارجی کشورهای عربی از جمله ریاض، از سوی مهمترین متحد این کشور در خلیج فارس نشان داده شد. امارات متحده عربی در اقدامی تعجب آور نخستین کشور عربی شد که سفارت خود را پس از خروج از این کشور، بعد از چند سال بار دیگر در دمشق گشود و به نوعی روابط سیاسی خود را با این کشور از سر گرفت. این واکنش پس از پیروزی‌های چند ماه اخیر دولت اسد در عرصه میدانی سوریه رخ داد؛ البته نخستین اقدام عملی چند هفته قبل از سوی «عمر البشیر» رئیس جمهوری سودان کلید خورد که با سفر به دمشق و دیدار با بشار اسد یخ روابط کشورهای منطقه با سوریه را آب کرد.

تارنمای روزنامه «چاینا دیلی» (China Daily) در گزارشی با بیان اینکه بحرین و امارات پس از ۷سال به دمشق باز می گردند، در زمینه تلاش کشورهای عربی برای بهبود روابط با سوریه آورد: به اعتقاد تحلیلگران مجموعه ای از تحرکات از سوی برخی کشورهای عربی در حال انجام است که حکایت از آن دارد به تدریج سوریه از سوی جهان عرب پذیرفته می شود. این گزارش حضور دیپلمات‌های اماراتی در دمشق را موفقیتی برای بشار اسد دانست و افزود: کشورهای عرب حوزه خلیج فارس و از جمله امارات اکنون با واقعیت‌ها رو برو شده اند و در حال اتخاذ سیاست‌های متوازن منطقه‌ای هستند. علت آن است که شرایط حقیقی در سوریه در حال نمایان شدن است و دولت این کشور دیگر قابل سرنگونی نیست. شدت این ضربات به حدی سنگین بود که حتی روزنامه صهیونیستی «جروزالم پست» هم راهی جز اعتراف به موفقیت‌های دولت سوریه نداشت و در گزارشی نوشت: تحولات اخیر همچون سفر‌های دیپلماتیک یا گشایش سفارتخانه‌ها، پیروزی‌های دیگری را برای بشار اسد رقم زده اند.

این گزارش آورده است: اگرچه دمشق هنوز راه درازی را در پیش دارد اما موفقیت‌ها یکی پس از دیگری برای اسد اتفاق می افتد. این روزنامه اضافه کرد :عربستان سعودی نیز یکی از کشور‌هایی خواهد بود که پس از امارات سفارت خود در دمشق را باز می کند. ریاض حتی نسبت به سرمایه گذاری در شرق سوریه نیز ابراز علاقه مندی کرده است. کشورهای حوزه خلیج فارس در شرایط کنونی به ویژه پس از خروج آمریکا از سوریه، حتی تلاش می کنند تا هزینه‌های بازسازی این کشور را تامین کنند زیرا تحولات نشانه ای از کامل شدن مراحل پیروزی اسد در سوریه است.

پیروزی‌های پیاپی اسد

به اعتقاد تحلیلگران به طور قطع سفر عمر البشیر در کنار بازگشایی سفارت امارات در دمشق بدون دریافت مجوز از ریاض امکان پذیر نبوده است. به تازگی گفته می شود بحرین هم در کنار برخی کشورهای آفریقایی که روابط نزدیکی با سعودی‌ها دارند نیز در حال آماده سازی مقدمات برقراری روابط با دمشق می شود. گفته می شود مصر و موریتانی از دیگر کشورهایی هستند که در حال فراهم کردن زمینه‌ها برای این کار هستند. بسیاری از تحلیلگران و رسانه‌ها در غرب این تحولات را موفقیتی بزرگ برای دولت اسد می دانند. به گزارش تارنمای «راشا تودی» این اقدام از آن جهت پیروزی بزرگ بشار اسد به شمار می رود که امارات در طول جنگ داخلی از جمله مهمترین حامیان گروه‌های معارض بود. این حرکت ابوظبی نشانه ای از پذیرش دوباره دمشق از سوی جهان عرب و پیوستن این کشور به اتحادیه عرب تعبیر می شود.

کارشناس این خبرگزاری روسی بر این اعتقاد است که کشورهای عربی دریافته اند، اسد ماندگار است. برای عربستان و امارات که در تصمیم گیری‌ها با یکدیگر هماهنگ عمل می کنند، خبر خروج آمریکا از سوریه هم تصمیم مهمی به شمار می رود. از این رو ریاض و ابوظبی تلاش می کنند تا با برقراری دوباره روابط با دمشق، نفوذ خود در این کشور را حفظ کنند و بتوانند در مقابل ایران جایگاهی را کسب کنند.

روزنامه «گاردین» نیز در گزارشی بشار اسد را برنده جنگ خونین ۷ ساله این کشور نامید و افزود: عربستان، امارات، بحرین و حتی مصر تا حدود زیادی از موقعیت ایران و ترکیه در سوریه و ادامه بقای اسد در هراس هستند. این کشورها محوری را ایجاد کرده اند که پیروزی خود را در تحولات اخیر نمی بینند. در این چارچوب به ویژه امارات تلاش می کند تا وضعیت موجود را به نفع خود تغییر دهد. نکته دیگر آنکه برخلاف شرایطی که صدام پس از دهه ۱۹۹۰ گرفتار آن بود، بشار اسد به هیچ عنوان منزوی نیست و کشورهای زیادی اکنون به دنبال ایجاد روابط دیپلماتیک با دمشق هستند؛ اردن مرزهای خود را با سوریه باز کرده و روابط تجاری دمشق با آنکار نیز برقرار شده است.

روزنامه آمریکایی «لس آنجلس تایمز» هم بازگشایی سفارت امارات در سوریه را اعتراف یکی از مهمترین دشمنان بشار اسد به موفقیت وی در جنگ داخلی این کشور دانست و عنوان داشت اسد اکنون در تثبیت شده ترین موقعیت خود از زمان وقوع تنش داخلی قرار دارد. این کشور اما برای بازسازی به کمک‌های بین المللی و سرمایه گذار خارجی نیاز دارد. گزارش این روزنامه آمریکایی، ضمن مطرح کردن احتمال تکرار اقدام امارات از سوی ریاض اضافه کرد: به اعتقاد «عبدالباری عطوان» تحلیلگر شناخته شده جهان عرب، بازگشایی سفارت امارات در دمشق کانالی برای هماهنگی تلاش‌ها در زمینه بازسازی سوریه است. به اعتقاد این نویسنده در یک نگاه جامع تر اما این اقدام نمادی از نگرش جدید حکام عربی است بدین نحو که اسد و حکومت وی ادامه خواهد یافت و شرایط هفت سال گذشته پایان یافته است.

ایران و ماحصل بازگشت سوریه به جمع دولت‌های عربی

گروهی از رسانه‌های عربی پس از گشایش سفارتخانه چند کشور منطقه در دمشق این تحلیل را عنوان کردند که بازگشت سوریه به جمع دولت‌های عربی می تواند زمینه‌های بهبود روابط این کشورها با جمهوری اسلامی ایران را نیز فراهم کند.زنجیره قطع روابط دیپلماتیک کشورهای عربی با سوریه که پس از شروع بحران در این کشور و از سال ۲۰۱۱ آغاز شد اینک با گذشت حدود هفت سال روندی معکوس یافته است.به نوشته تارنمای «المیادین» لبنان، «پیتر فورد» سفیر پیشین انگلیس در سوریه و بحرین در پی بازگشایی سفارتخانه برخی کشورهای عربی در دمشق بیان داشته که زمان بهبود روابط با سوریه و بازگشت این کشور به اتحادیه عرب فرا رسیده است. فورد در گفت و گویی با این شبکه خبری تصریح داشت: تداوم دشمنی با سوریه برای هیچ کشوری سودی ندارد و کشورهای عربی این موضوع را درک کرده اند.

وی در خصوص مواضع قطر درباره سوریه هم گفت دوحه در آینده ای بسیار نزدیک رویکرد خود را درباره دمشق تغییر خواهد داد. وی درباره سیاست‌های عربستان هم اظهار کرد سعودی‌ها مدتی است، تصمیم به از سرگیری تدریجی روابط با دمشق گرفته اند. در همین ارتباط، روزنامه «القبس» کویت خبر داده این کشور پس از امارات و بحرین به زودی سفارتش را در دمشق بازگشایی خواهد کرد. امارات با انجام مراسمی سفارت خود در سوریه را پس از هفت سال، گشود. ساعاتی پس از این اقدام، بحرین نیز از بازگشایی سفارتخانه اش در دمشق خبر داد. در همین پیوند، «عمر حسن البشیر» رئیس جمهوری سودان چندی پیش و در سفری ناگهانی به سوریه رفت و با «بشار اسد» دیدار کرد. سفر البشیر به سوریه، نخستین سفر یک مقام عالی رتبه عربی به این کشور از سال ۲۰۱۱ تاکنون است. برخی منابع آگاه مصری نیز پیشتر اعلام کردند که قاهره یک هیات سیاسی را به دمشق اعزام کرده است تا مقدمات دیدار «عبدالفتاح السیسی» رئیس جمهوری مصر با اسد را فراهم کند.

حزب «التجمع» مصر نیز با انتشار بیانیه‌ای از ضرورت بازگشت روابط طبیعی مصر و سوریه سخن به میان آورد و از رهبران مصر خواست که سوریه را به اتحادیه عرب برگردانند و از این کشور برای حضور در نشست اقتصادی این اتحادیه دعوت به عمل آورند. روزنامه «الاخبار» لبنان در گزارشی با عنوان «بازگشت شکست خوردگان به دمشق» نوشته است: امارات مرحله آشتی کشورهای عربی با سوریه را آغاز کرده است. سخن درباره پرونده سوریه در کشورهای عربی حول محور «بازگشت دمشق به محور عربی» می چرخد. این تحرکات در شرایطی است که سال‌ها تلاش پی در پی برای سقوط نظام سوریه و مخالفت با برقراری روابط با دولت اسد راه به جایی نبرده است. پس از سفر چند روز پیش عمرالبشیر به سوریه، امارات در چارچوب طرحی جدید و مهم سفارت خود را در دمشق بازگشایی کرد که این موضوع تقویت کننده روند روابط سوریه با کشورهای عربی است. این روابط در شرایطی از سر گرفته می شود که پیروزی دولت سوریه قطعی است و کشورهایی که طعم شکست را چشیده اند در برابر واقعیت‌ها تسلیم شده اند.

به نوشته روزنامه الاخبار، تحرک قابل توجه امارات برای برقراری روابط با سوریه به این مفهوم نیست که این کشور به تنهایی خواهان برقراری روابط با سوریه است بلکه این اقدام با ابتکار عمل‌های گسترده ای مورد حمایت قرار می گیرد که سفر رئیس جمهوری سودان به سوریه یکی از آنها است. در شرایطی که بسیاری از محافل مردمی و پارلمانی در کشورهای عربی خواهان برقراری روابط با سوریه شده اند، گروهی از محافل رسمی هم در سطحی بالاتر برای برقراری روابط با سوریه تلاش گسترده ای می کنند و خواهان دعوت از نظام سوریه برای حضور در نشست آینده اتحادیه کشورهای عربی در تونس هستند. برپایه گزارش رسانه‌های روسی، گفت و گوهایی میان سوریه و اردن برای افزایش شمار و سطح نمایندگان دیپلماتیک اردن در دمشق در جریان است و فضای مثبتی درباره انتخاب سفیر جدید اردن در سوریه وجود دارد.

ابوظبی هم در شرایطی سفارت خود را در دمشق بازگشایی کرده است که چند روز پیش «علی مملوک» رئیس دفتر امنیت ملی سوریه به مصر سفر کرد و خبرهایی درباره سفر یک هیات امنیتی مصری به دمشق در رسانه‌های مطرح می شود و یک هواپیمای سوری هم در فرودگاه «حبیب بورقیبه» تونس فرود آمده است. روزنامه «الدستور» اردن در گزارشی به قلم «حماد فراعنه» دلیل اصلی تعامل کشورهای عربی با دمشق را پایداری نظام سوریه در برابر موج نیروهای تکفیری- تروریستی دانست.

در گزارشی از روزنامه «العرب» چاپ لندن می خوانیم: تغییر مزاج سیاسی کشورهای عربی، دمشق را به جمع عربی بر می گرداند و این تغییر زمینه را برای عادی سازی کامل روابط کشورهای عربی با سوریه در آینده نزدیک فراهم می کند. این موضوع را می توان در سفر رئیس جمهوری سودان به سوریه، دیدار فرماندهان اطلاعاتی سوریه و مصر در قاهره و بازگشایی سفارت امارات در دمشق و فرودآمدن هواپیمای گردشگران سوریه در تونس مشاهده کرد.

به نوشته روزنامه العرب، تحلیلگران معتقدند که دلیل تغییر موضع کشورهای عربی درباره سوریه به کم رنگ شدن نقش قطر و تغییر موضع عربستان درباره ماهیت تنش‌های منطقه برمی گردد. دوحه به طور بی سابقه ای کشورهای عربی را زیر فشار قرار داد تا عضویت سوریه را در اتحادیه عرب به حالت تعلیق در آورند. پادشاه پیشین قطر به طور بی سابقه ای با اسد خصومت داشت و او ماموریت ویران سازی نظام سوریه را به وزیر خارجه وقت قطر واگذار کرد. سوریه در آن هنگام به میدان رقابت عربستان و قطر تبدیل شد. اما موضع جدید کشورهای عربی درباره سوریه در واقع ناشی از تحولاتی است که عرصه بین الملل شاهد آن است. تصمیم «دونالد ترامپ» برای خروج نیروهای آمریکا از سوریه هم در این زمینه تاثیر گذار است و بسیاری از کشورهای عربی طی روزهای آینده تدابیری را در دستور کار قرار خواهند داد که می تواند موازنه قدرت را در داخل اتحاد عرب تغییر دهد تا سوریه بار دیگر به عنوان عضو این اتحادیه در آید.

به نوشته روزنامه «رای الیوم»، پیش بینی می شد که امارات سفارت خود را در سوریه بازگشایی کند و پس از این کشور بحرین هم برای بازگشایی سفارت خود در سوریه تلاش کند. پیش از این برای این اقدام مقدمه سازی شده است و این حرکت در چارچوب تلاش و تغییر موضع کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس و کشورهای جهان برای برقراری روابط با سوریه قرار می گیرد و آمریکا و عربستان هم در این راستا چراغ سبز نشان داده اند.

شاید بتوان گفت اختلاف عربستان با ترکیه و قطر هم در این زمینه تاثیر گذار است اما پیش از هرچیزی می توان گفت که ریاض در برابر نتیجه جنگ و پیروزی نظام سوریه تسلیم شده است. کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس به این نتیجه رسیده اند که در پیش گرفتن راهبرد سقوط نظام از طریق قدرت و با کمک به گروه‌های مسلح اشتباه بوده است و این دخالت نسنجیده کشورهای عربی زمینه را برای ورود دیگر کنشگران به سوریه باز کرد و آنها حضور خود را در سوریه تقویت کردند. این دخالت ناشیانه از سوی کشورهای عربی سبب شد که نظام سوریه روابط خود را با ایران تقویت سازد و ائتلاف محکمی را تشکیل دهند.

ایران از گسترش روابط کشورهای عربی با نظام سوریه احساس نگرانی نمی کند. نزدیک شدن دمشق با کشورهای عربی سبب می شود که دمشق به عنوان واسطه‌ای برای برقراری روابط میان ایران و کشورهای عربی عمل کند زیرا ایران به نظام سوریه به عنوان همپیمانی قابل اعتماد نگاه می کند. انتظار می رود که ترکیه از موضوع همگرایی سوریه با کشورهای عربی احساس نگرانی کند زیرا همگرایی کشورهای عربی با سوریه سبب می شود این کشورها موضع مخالفت نظام سوریه با حضور نیروهای ترکیه در سوریه را در محافل منطقه ای و بین المللی جدی بگیرند و از سوریه در برابر ترکیه حمایت کنند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ