ترامپ زیربار فشارها برای تجدید نظر در خروج نظامیان آمریکا از سوریه
تغییر فاز جنگ در سوریه؛ دولت اسد در آستانه پیروزی کامل
بخش دوم و پایانی
 

جنگ داخلی سوریه رو به پایان است و دولت دمشق حاکمیت خود را در سراسر این کشور تحکیم خواهد کرد. در این میان، نشانه‌هایی از یک هماوردی تازه در سوریه به چشم می خورد.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، بازگشایی سفارت کشورهایی چون امارات و بحرین در دمشق در نخستین هفته دی ماه برای بسیاری از ناظران در حکم پرچم سفیدی بود که حامیان گروه‌های معارض دولت سوریه به منظور خاتمه دشمنی با «بشار اسد» بالا بردند.پیش از آن نیز «عمر البشیر» رئیس جمهوری سودان به عنوان اولین رهبر عربی پس از آغاز جنگ داخلی سوریه و احتمالا با هماهنگی دیگر دولت‌های عربی راهی دمشق شد تا با اسد دیدار کند.اواخر آذرماه بود که «دونالد ترامپ» اعلام کرد نظامیان آمریکایی را از خاک سوریه بیرون می کشد. این اظهارات ترامپ هر چند با مخالفت‌های بسیاری در داخل آمریکا و از سوی متحدان واشنگتن روبرو شد اما در مجموع، این تحولات گویای پذیرش این واقعیت از سوی بازیگران متخاصم تحولات سوریه بود که زمان عبور از منازعات نظامی فرارسیده است.در تکمیل این روندها، برخی از رسانه‌ها از ملاقات و همکاری هیات‌های اطلاعاتی و امنیتی امارات و سوریه، بازگشایی خطوط هوایی شماری از کشورهای عربی به مقصد سوریه و گشایش برخی مرزها خبر دادند.در این دوره موضوع بازسازی سوریه و موضع گیری‌های بازیگرانی که تا پیش از این کمر به سقوط اسد بسته بودند در خصوص مشارکت در بازسازی تا حد زیادی برنامه و خط سیر این بازیگران را برای آینده سوریه مشخص می سازد.

در همین ارتباط بود که «انور قرقاش» وزیر مشاور در امور خارجی کابینه امارات همزمان با گشایش سفارت این کشور در دمشق از ضرورت نقش آفرینی موثر دولت‌های عربی در آینده سوریه به منظور جلوگیری از نفوذ جمهوری اسلامی ایران و ترکیه سخن گفت. نکته قابل تامل اینکه این موضع‌گیری را نمی توان تنها محدود به یک مقام اماراتی دانست بلکه شواهد و نوع ارتباطات کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس گویای تسری این ایده میان ائتلافی از دولت‌های عربی است که از امارات تا بحرین و اردن و عربستان سعودی و … در آن جای دارند.ترکیه بازیگری است که از ابتدای درگیری‌های سوریه در سال ۲۰۱۱، به دلیل حمایت حزب حاکم «عدالت و توسعه» از اخوانی‌های سراسر منطقه از جمله اخوانی‌های معارض اسد، سقوط دولت وی را هدفگذاری کرد. اختلافات ارضی دو کشور و اهمیت مساله کُردها برای ترکیه سبب شد تا عزم آنکارا در سال‌های پس از ۲۰۱۱ برای دگرگونی دولت سوریه جزم تر شود و ترک‌ها به یکی از مهمترین حامیان گروه‌های معارض اسد تبدیل شوند.با برگشتن ورق در تحولات سوریه به سود دولت دمشق، ترکیه اولین بازیگری بود که از درِ مذاکره با جمهوری اسلامی ایران و روسیه به عنوان اصلی ترین حامیان اسد وارد شد. از نگاه کشورهای عربی، سران آنکارا با داعیه رهبری جهان تسنن، اهداف خود را در سرکوب گروه‌های کُردی سوریه جسورانه دنبال می کنند و برای حفظ منویات و مطالبات خود در خاک همسایه جنوبی حتی برای ترامپ خط و نشان می کشند .

جلوگیری از نفوذ ترکیه ای که با فاصله گرفتن از شرکای پیشین، سهم خود را از آینده سوریه مطالبه می کند، نوعی اشتراک منافع را میان اعراب و آمریکایی‌ها به وجود آورده است. از همین رو است که مقام اماراتی از ضرورت سد نفوذ آنکارا در سوریه سخن می گوید و ترامپ تهدید می کند در صورت حمله ترکیه به کُردهای متحد واشنگتن، اقتصاد این کشور را ویران خواهد کرد. افزون بر اینکه سعودی‌ها همچنان زخم افشاگری‌های «رجب طیب اردوغان» علیه «محمد بن سلمان» را در پرونده روزنامه نگار مقتول سعودی بر تن دارند، ماجرای همپیمانی ترکیه با قطر و تحکیم محور اخوانی نیز مضاف بر این‌ها شده و گویا یک کانون ضدترکی با مرکزیت عربستان در حاشیه جنوبی خلیج فارس شکل گرفته است.در مورد ایران ماجرا به شکلی دیگر است. نزدیکی روابط تهران و دمشق موجب شده تا بازیگران غربی- عربی پس از شکست در عرصه نظامی و میدانی، جبهه‌ای تازه را برای جدا کردن سوریه از ایران برگزینند. بازسازی سوریه فرایندی است که تکمیل آن بنا بر اعلان مقامات این کشور نیازمند ۲۵۰ تا ۴۰۰ میلیارد دلار است. آمریکا صراحتا شرط حضور خود در فرایند بازسازی سوریه را به خروج ایران از این کشور منوط ساخته و در مقابل، شرکای عربی خود را به مشارکت گسترده تر در آینده سوریه فرا می‌خواند. ترامپ پس از اعلان پایان حضور پرهزینه نظامی در سوریه، از پادشاه عربستان به خاطر وعده کمک صدمیلیون دلاری برای بازسازی سوریه سپاسگزاری می‌کند. به این ترتیب، ترامپ از جیب متحدان منطقه ای خود می بخشد تا جبهه رقابتی را این بار در عرصه اقتصادی مقابل تهران در سوریه بگشاید.بازگشایی سفارت خانه‌های عربی در سوریه نیز با همین موضوع در ارتباط است. زیرا بدون داشتن سفارت و ارتباط دیپلماتیک عملا حضور داشتن در آینده سوریه و پروژه بازسازی این کشور ناممکن است. پیش از این عنوان می شد سوریه در موضوع بازسازی، مخالف مشارکت دولت‌هایی است که با دامن زدن به جنگ، این کشور را ویران ساختند و در مقابل نیز این دولت‌ها حضور در فرایند بازسازی را منوط به کنار رفتن اسد از قدرت می دانستند. با دگرگونی این فضا، هم موضع مخالفان اسد تغییر یافته و هم مواجهه دولت دمشق با ویرانه‌های جنگ هشت ساله ضرورت‌های اجتناب ناپذیر جذب سرمایه و مشارکت خارجی را در فضای پس از جنگ پررنگتر ساخته است.در فضای پس از جنگ داخلی سوریه می توان شاهد جبهه آرایی دیگر در جهت جبران شکست در عرصه میدانی بود؛ جبهه ای که در آن رژیم صهیونیستی آشکارا از حمله به اهداف ایرانی در سوریه سخن می گوید و به موازات آن ائتلافی غربی- عربی می کوشد در جریان بازسازی سوریه، تهران را در رقابت یا به عبارت بهتر تنازعی اقتصادی از میدان بیرون براند.

گام کردهای سوری برای صلح با دمشق

کُردهای سوریه با انتشار بندهای پیشنهادی خود برای توافق با دولت دمشق، بر تمامیت ارضی و یکپارچگی سوریه تأکید کردند، اقدامی که تحلیلگران مسایل منطقه از آن به عنوان گام مهم کردها برای برقراری صلح در این کشور بحران زده‌یاد کرده‌اند. تأکید کردهای سوریه بر این است که بتوانند شکلی از اداره مناطق عمدتا کردنشین را به صورت «عدم تمرکزگرایی» یعنی نوعی مدیریت میان‌ فدرالیسم و خودگردانی را داشته باشند. از دی ماه سال ۱۳۹۵ که پیروزی‌های ارتش سوریه و نیروهای مقاومت اسلامی در سوریه شدت گرفت و تا ابتدای سال ۱۳۹۷ بخش‌های گسترده ای از خاک سوریه از دست تروریست‌ها آزاد شد و طی این مدت روند تجمیع تروریست‌ها در استان ادلب در شمال غرب سوریه تکمیل شد، «شورای دموکراتیک سوریه» که مجموعه‌ای با اکثریت کرد و اقلیت عرب در شمال سوریه می باشد با دعوت از آمریکا و کمک یانکی‌ها اقدام به تصرف بخش‌های زیادی از شمال سوریه کرد.کردها که تا قبل از آغاز بحران سوریه یعنی در اسفند ماه سال ۱۳۸۹ در ۱۳ درصد خاک سوریه ساکن بودند، با شدت یافتن بحران این کشور و درگیری ارتش سوریه در نقاط مختلف این کشور از فرصت پیش آمده سوء‌استفاده کرده و با کمک نیروهای آمریکایی بر ۲۷ درصد خاک سوریه تسلط یافتند.

با شکست تروریست‌های تکفیری مورد حمایت جبهه غربی – عربی – صهیونیستی در دو سال گذشته توسط ارتش سوریه و جبهه مقاومت اسلامی و برگشت ورق به سمت دمشق و از طرف دیگر اعلام خروج نیروهای آمریکایی توسط دونالد ترامپ از خاک سوریه در تاریخ ۲۸ آذر ماه سال جاری و همچنین افزایش تهدیدات ترکیه نسبت به کردهای سوری موجب شد تا شورای دمکراتیک سوریه که تا پیش از این تخم مرغ‌های خود را در سبد آمریکایی‌ها چیده و پشت‌گرم به یانکی‌ها بودند با خلاء مواجه شده و به فکر همراهی با دولت دمشق برآیند. اکنون کردهای سوریه تلاش دارند تا با وساطت روس‌ها، ضمن تعریف خود در قالب حکومت سوریه، نوعی از خودگردانی را کسب کنند.نهاد موسوم به «خودگردانی» کردهای سوریه در قالب «شورای دموکراتیک سوریه» که عمده آن‌ها را کُردها تشکیل می‌دهند، مذاکرات با دولت سوریه را در سال ۲۰۱۸ به طور جد پیگیر شده و تاکنون چندین جلسه گفتگو تشکیل شده است؛ این گفتگوها پس از تهدیدات چند ماهه اخیر ترکیه برای حمله به شمال سوریه، وارد فاز جدی‌تری شده است. نهاد موسوم به «خودگردانی» کُردهای سوریه که در حال گفت ‌و‌گو با دولت سوریه است، در بیانیه‌ای، ۱۰ بند پیشنهادی خود را که گفته در مذاکرات آتی با دولت دمشق عرضه می‌کند، منتشر کرد.در همین راستا کُردهای سوریه با انتشار بندهای پیشنهادی خود برای توافق با دولت دمشق، بر تمامیت ارضی و یکپارچگی کشور سوریه تأکید دارند.به نوشته خبرگزاری «هاوار» ده بند پیشنهادی نهاد موسوم به «خودگردانی» کردهای سوریه به شرح زیر است:

۱- حفظ تمامیت ارضی سوریه ۲- سیستم حکومتی در سوریه، «جمهوری دموکراتیک» و مناطق «خودگردان» نیز جزئی از این سیستم باشد. ۳- مناطق خودگردان باید نمایندگانی در پارلمان سوریه داشته باشند. ۴- ارتباط مناطق خودگردان با کشورهای خارجی نباید تعارضی با منافع مردم سوریه و قانون اساسی این کشور داشته باشد. ۵- پرچم مناطق خودگردان باید در کنار پرچم سوریه در ادارات نصب شود. ۶- نیروهای دموکراتیک سوریه جزئی از ارتش این کشور باشند و مسئولیت دفاع از مرزهای سوریه را بر عهده بگیرند. ۷- نیروهای امنیتی در داخل مناطق خودگردان، طبق شوراهای محلی عمل کنند و تعارضی با قانون اساسی سوریه نداشته باشند. ۸- زبان عربی زبان رسمی در تمام سوریه است و آموزش به زبان مادری در مناطق خودگردان باید صورت گیرد . ۹- در مناطق خودگردان، آموزش تاریخ، فرهنگ و زبان در دانشکده‌ها به زبان محلی باشد. ۱۰- ثروت طبیعی سوریه به شکل عادلانه در مناطق مختلف توزیع شود.اعلام خروج یکباره نیروهای متجاوز آمریکایی از سوریه توسط رییس جمهوری آمریکا، موجب شده تا کردهای سوریه از طرفی با شوک مواجه شده و از طرف دیگر از اقدام خود در دعوت از یانکی‌ها پشیمان شوند؛ هر چند کردها نباید از ابتدا به طناب پوسیده آمریکایی‌ها دل می بستند؛ همچنین ده بند پیشنهادی کردها دارای اشکالاتی است که باید ضمن گفتگو با دولت دمشق اشکالات آن برطرف شود.البته تاکنون دمشق موضعی در این ارتباط اعلام نکرده است و پیشنهادهای مزبور به صورت یکطرفه از سوی کردها ارایه شده و باید در انتظار اعلام دیدگاه‌های دمشق در این ارتباط بود تا ارزیابی‌ها در این خصوص کامل تر شود.

آمریکا قادر به ایجاد تغییر در سوریه نیست

استاد روابط بین الملل دانشگاه سان فرانسیسکو آمریکا گفت، گرچه ترامپ به شدت مخالف حضور ایران در سوریه است اما در عین حال دریافته که با حضور سربازان آمریکایی نخواهد توانست چیزی را در این کشور تغییر دهد.استفن زونس در گفت وگو با خبرنگار ایرنا و در پاسخ به چرایی تصمیم رئیس جمهوری آمریکا برای خروج ۲ هزار نیروی نظامی خود از سوریه، این مطلب را مطرح کرد.

وی با ابراز تردید درباره تغییر در رویکرد نظامی و امنیتی آمریکا به منطقه خاورمیانه افزود: ایالات متحده، بیش از ۳۰ هزار سرباز در منطقه خاورمیانه دارد، بنابراین خروج تعداد نسبتا کمی از سربازان آن از سوریه نشانگر تغییر عمده در سیاست‌های آمریکا نیست. این استاد روابط بین الملل در دانشگاه سان‌فرانسیسکو یادآور شد: در واشنگتن هنوز یک اجماع کلی وجود دارد که آمریکا باید همچنان به حضور قدرتمند نظامی، دیپلماتیک و اقتصادی در خاورمیانه ادامه دهد و فقط اختلاف‌نظر بر سر بهترین راه برای انجام این کار است.

زونس با بیان اینکه برخلاف آنچه ترامپ می گوید، داعش در سوریه شکست نخورده، اظهار داشت: با این حال، این گروه به یک نوار کوچک از مرز عراق، محدود شده است. نیروهای دموکراتیک سوریه (اس دی اف- SDF)باید به قدر کافی قوی باشند تا بتوانند در برابر گسترش داعش مقاومت کنند، بویژه آنکه ایالات متحده قول داده تا از این نیرو پشتیبانی هوایی کند.مدیر برنامه مطالعات خاورمیانه در دانشگاه سان فرانسیسکو تصریح کرد: آن دسته از مقامات دولتی که از ادامه استقرار نیروهای ایالات متحده در داخل سوریه حمایت می‌کنند، دلیل اصلی خود را مقابله با نفوذ ایران و روسیه اعلام کرده اند و به داعش و نیز حمایت از کردها اشاره ای ندارند.زونس ادامه داد: بنابراین در واقع آنها می گویند واشنگتن حق دارد نیروهای خود را به یک کشور خارجی اعزام کند و آنها را در آنجا نگه دارد فقط به این دلیل که آنها به روابط استراتژیک و نزدیک دولت آن کشور با ایران و روسیه، معترض هستند.وی تاکید کرد: این توجیه شگفت‌انگیز برای استقرار نیروهای نظامی ایالات متحده در سوریه، یک سابقه بسیار خطرناک به وجود می آورد، به ویژه که کنگره در مورد اینکه آیا ایالات متحده باید در چنین سیاست تحریک‌آمیز درگیر شود یا نه، منفعل بوده است.

عدم تعادل ترامپ و خطر درگیری

این استاد دانشگاه با اشاره به مقاله اخیر خود در تارنمای سیاست خارجی مبنی بر نقطه کانونی و استدلال خطر درگیری نظامی آمریکا در سوریه گفت به سود آمریکا خواهد بود که از سوریه خارج شود.زونس با اشاره به عدم تعادل سیاسی ترامپ افزود: اگر آمریکا دارای فرمانده کل قوای با کفایتی بود، شاید وضعیت ماندن در سوریه فرق می کرد. وی ادامه داد: با این حال، با توجه به خطرات برخورد با نیروهای روسیه و ایران و پیچیدگی بالای وضعیت در آن کشور، صراحتا باید گفت خطرناک است که در دوران فرماندهی ترامپ، نیروهای آمریکایی در چنین منطقه پر تنشی باقی بمانند.استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه سان فرانسیسکو خاطرنشان کرد: آمریکایی‌ها از جنگ‌های بی پایان در خاورمیانه خسته شده‌اند. صرف نظر از انگیزه‌های مشکوک ترامپ و اینکه وی راهبرد خاصی برای منطقه ندارد، باید گفت که زمان آن نیست که خواستار گسترش حضور نیروهای ایالات متحده در خاورمیانه باشیم.

Email this page

نسخه مناسب چاپ