تنش در دریای آزوف؛روسیه و اوکراین چه می خواهند؟
بخش اول
 

تنش میان روسیه و اوکراین در دریای آزوف و تحولات بعدی آن از جمله اعلام وضعیت جنگی و مذاکرات فشرده مقام‌های اروپایی نشان می دهد که این منطقه و تنش‌های آن آتش زیر خاکستری هستند که هنوز از سال ۲۰۱۴ میلادی به این سو باقی مانده است.

به گزارش ایرنا، سازمان امنیت روسیه اعلام کرد که چند کشتی کوچک اوکراینی به سرعت در حال ورود به آب‌های سرزمینی این کشور هستند و نیروهای مرزبانی در حالت آماده باش قرار گرفته اند.روس‌ها مدعی شدند که شناورهای اوکراینی به قسمتی از آب‌های روسیه وارد شده اند که پیش از الحاق کریمه اوکراین در سال ۲۰۱۴به روسیه،بخشی از آب‌های سرزمینی روسیه محسوب می شدند.در ادامه روس‌ها اعلام کردند که شناورهای اوکراینی بدون توجه به هشدارهای نیروهای روسی به راه خود ادامه می دهند و نیروی مرزبانی روسیه راهی جز متوقف کردن و توقف آنها نداشتند.در آن سوی آب‌ها و از کی یف نیز خبر رسید که دو کشتی کوچک زرهی ‘بردیانسک’ و ‘نیکاپول’ و یک یدک کش ‘یانی کاپو’ طبق برنامه از قبل هماهنگ شده و اطلاع داده شده از بندر ‘اودسا’ به بندر ‘ماریپول’ در دریای ‘ازوف’ در حرکت بودند که در محاصره نیروهای روسی قرار گرفتند.براساس فیلم‌های منتشر شده از این درگیری دریایی، روسیه دو جنگنده ‘کا-۵۲′ و ‘سوخو-۲۵′ را بر فراز دریای آزوف به پرواز درآورده است.سازمان امنیت فدراسیون روسیه نیز پس از توقیف شناورهای اوکراینی، اعلام کرد که آنها به هشدارهای مکرر نیروهای روسی توجه نکردند و نیروی دریایی روسیه در نهایت مجبور شد بروی آنها آتش بگشاید.

در نتیجه این درگیری، هر سه شناور اوکرایی در دریای سیاه توسط نیروهای دریایی روسیه توقیف شدند. سه نفر از نیروهای دریایی اوکراین در جریان این درگیری زخمی شدند که تحت درمان قرار دارند.در پی این رخداد و توقیف کشتی‌های اوکراینی توسط نیروهای روسی، برخی از ساکنین کیف به سفارت روسیه در این شهر حمله کردند و نارنجک دودزا به داخل ساختمان سفارت پرتاب کردند.البته در این اتفاق به هیچ یک از کارمندان روسیه صدمه وارد نشد.در رابطه با ماجرای پیش آمده در تنگه کرچ، هر کدام از طرفین دیگری را به نقض قوانین بین المللی متهم می کند.وزارت خارجه اوکراین اعلام کرد که این اتفاق برخلاف کنوانسیون حقوق دریایی سازمان بین الملل رخ داده است.در سایت وزارت خارجه اوکراین گفته شده است که کشتی‌های فدراسیون روسیه با نقض آزادی ناوبری و حمل و نقل علیه کشتی‌های نیروی دریایی اوکراین اعمال فشار کردند.’پترو پروشنکو’ رئیس جمهوری اوکراین نیز اقدام روسیه را نوعی تجاوز جنگی و مغایر با قوانین بین المللی دانست. از سوی روسیه نیز مقامات دولتی واکنش‌های خاص خود را به این اتفاق ابراز کردند و همگی بر سر یک موضوع توافق داشتند آن هم اینکه اوکراین برای تحت فشار قرار دادن روسیه در جامعه جهانی و مقابل غرب دست به چنین اقدامات پر ریسکی برابر روسیه می زند.

تغییر وضعیت در اوکراین

پس از توقیف شناورهای اوکراینی توسط روسیه، در اوکراین وضعیت جنگی بوجود آمده است. البته حدود ۵ سال است که در رابطه با وضعیت کریمه و دونباس نیز از امکان اعلام وضعیت جنگ در اوکراین صحبت می شود، اما تاکنون اعمال این وضعیت عملی نشده است و پس از تایید پارلمان اوکراین این کشور به وضعیت نظامی درخواهد آمد.’الکساندر تورچینف’ سخنگوی شورای امنیت ملی اوکراین اعلام کرد که کمیته نظامی ریاست جمهوری این کشور به شورای امنیت ملی دستور داد تا در پی این اتفاق در دریای آزوف وضعیت جنگی اعلام کند.به گفته وی، این کمیته که به ریاست رئیس جمهوری برگزار شد حادثه دریای ‘آزوف’ را ‘تجاوز جنگی’ قلمداد کرده است.رئیس جمهوری اوکراین خواستار اجرای وضعیت فوق العاده و جنگی با روسیه به مدت ۶۰ روز شده و این لایحه را به ‘رادا’ پارلمان اوکراین پیشنهاد داده است.

وضعیت جنگی چه تغییراتی در اوکراین ایجاد می کند

وضعیت جنگی حالت آماده باش ویژه ای است که یک کشور در زمان تهدید در سراسر قلمرو خود به اجرا درمی آورد.اعمال وضعیت جنگی در اوکراین در سه مرحله صورت می گیرد، نخست شورای امنیت ملی پیش نویس اجرای وضعیت جنگ را به رئیس جمهور ارائه می دهد. سپس، رئیس جمهوری دستور لازم را صادر می کند و به لایحه مربوطه را به رادا تقدیم می کند.وضعیت جنگی برای مدت زمان مشخصی مقرر می شود، اما بنابر صلاحدید رئیس جمهوری امکان توقف زودتر از موعد آن وجود دارد.اعمال این وضعیت اختیارات خاصی به سازمان‌های دولتی متولی امنیت و مدیریت کشور می دهد و همین مساله بسیاری از نخبگان یک جامعه را نگران می کند.در این حالت، هر گونه اعتصاب، شورش، راهپیمایی، تظاهرات و تجمع ممنوع می شود. شایان ذکر است که به دلیل شرایط بد اقتصادی در اوکراین و نارضایتی مردم از عملکرد دولت، در دو سال گذشته تظاهرات و شورش‌های متعددی در این کشور رخ داد.بنابراین برخی نگران هستند که با قرار گرفتن اوکراین در شرایط نظامی، در داخل این کشور نیز حکومت نظامی به اجرا گذاشته شود.در وضعیت جنگی دولت همچنین اجازه می یابد از دارایی‌ها و املاک خصوصی و دولتی مردم استفاده کند. همچنین توقیف رسانه‌ها، انتشارات و مراکز تبلیغی بیش از هر زمان دیگری برای دولت آسان است.در زمان اعلام وضعیت جنگی هیچ انتخاباتی برگزار نخواهد شد حال آنکه سال آینده مدت زمان ریاست جمهوری چهار ساله پروشنکو در اوکراین به پایان می رسد و این کشور باید شاهد برگزاری انتخابات ریاست جمهوری و کمی بدتر از آن انتخابات پارلمانی باشد.در چند ماه گذشته، بارها حزب حاکم در اوکراین روسیه را متهم به تلاش برای بازگرداندن طرفداران روسیه به قدرت در این کشور کرده است.رئیس جمهوری اوکراین که شرایط خوبی ندارد و با انتقادهای مختلف از سوی مردم و احزاب روبرو است بارها مدعی شده است که روسیه به دنبال دخالت در انتخابات ریاست جمهوری است.مقامات روسیه نیز معتقدند که به تعویق انداختن انتخابات می تواند یکی از اهداف اوکراین از ایجاد تنش اخیر باشد.دمیتری پسکوف سخنگوی رییس جمهوری روسیه اقدام کشتی‌های اوکراینی در تنگه کرچ را نوعی فتنه تبلیغاتی قبل از انتخابات خوانده است که با برافراختن پرچم جنگ جنبه اجرایی پیدا کرده است.الکساندر تورچینف سخنگوی شورای امنیت ملی اوکراین نیز اعلام کرده است که اگر شرایط جنگی وضع شود انتخابات ریاست جمهوری به تعویق خواهد افتاد.

سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه معتقد است، مسئولان کنونی اوکراین به دنبال فرار از دست مردم ناراضی و خروج از وضعیت بحرانی هستند.در مجموع می توان گفت روس‌ها وضع حالت جنگی در اوکراین را فرصتی برای سرکوب اعتراضات و آشوب‌های داخلی توسط غرب گرایان می دانند که چهار سال است در این کشور در راس قدرت هستند و روابط کی یف و مسکو را هر روز بدتر می کنند.

نگاه کشورهای خارجی به مناقشه اخیر

پس از واکنش‌های متفاوت مقامات دو کشور، پوتین و پروشنکو در تماس‌های تلفنی با همتایان خارجی خود این مسئله را بررسی کردند.رئیس جمهوری اوکراین در گفت و گوی تلفنی با مایک پمپئو وزیر امور خارجه آمریکا که اکنون به بزرگترین متحد این کشور مقابل روسیه تبدیل شده است به بررسی ماجرای ‘کرچ’ پرداخت. در این گفت و گو، طرفین اقدامات آتی علیه روسیه را بررسی کردند و رسانه‌های غربی از جمله واشنگتن پست و دیگر رسانه‌های مشابه، تنش در آزوف را به گونه برای مخاطبان خود ترسیم کردند که گویا روسیه به اوکراین حمله کرده است.پورشنکو همچنین در گفت و گوی تلفنی با ‘یلتس استولتنبرگ’ دبیر کل ناتو دیگر سازمانی که در راستای جلوگیری از پیشروی اتحاد جماهیر شوروی بوجود آمد و امروز بیش از هر زمانی تلاش می کند به مرزهای روسیه نزدیک شود و بقای خود را در مقابله با روسیه تعریف کرده است، گفت وگو کرد.در این گفت و گوی تلفنی نیز روسیه به نقض قوانین بین المللی متهم شد.

رییس جمهوری اوکراین در جریان گفت و گوهای تلفنی با ‘آندژی دودا’ رئیس جمهوری لهستان (مخالف تاریخی روس‌ها در اروپا) و ‘دونالد تاسک’ رئیس شورای اروپا به بررسی مسئله تنگه کرچ پرداخت. رئیس جمهوری لهستان نیز از اوکراین حمایت کرد و بر اعمال فشار و تحریم بیشتر علیه روسیه سخن گفت.در طرف دیگر، ولادیمیر پوتین با آنگلا مرکل صدراعظم آلمان به بررسی این اتفاق پراخت. وی با اشاره به نقض قوانین از سوی اوکراین و اقدامات تنش زا از سوی این کشور، از آلمان خواست که اوکراین را از ارتکاب به اقدامات نسنجیده بعدی برحذر دارد. پوتین افزود که این تحرکات نوعی اقدامات برنامه ریزی شده مربوط به انتخابات پیش رو در اوکراین است.گفتنی است، اختلافات روسیه و اوکراین که با یکدیگر پیوندهای تاریخی و مذهبی بی پایانی دارند از سال ۲۰۱۴ و پس از وقوع تغییرات در اوکراین که کیف از آن به عنوان «انقلاب» و روس‌ها «کودتا» یاد می کنند، آغاز شده است.مردم شرق اوکراین و شبه جزیره کریمه پس از این اتفاق و بر روی کار آمدن غربگراها در این کشور، دست به مخالفت با دولت مرکزی در کی یف زدند.

با توجه به حضور نظامی روسیه در کریمه، روسیه امنیت برگزاری همه پرسی در شبه جزیره کریمه را فراهم کرد و مردم این منطقه که اکثر آنان را روس زبانان متمایل به مسکو تشکیل می دادند رای به استقلال از اوکراین و سپس درخواست پیوستن به روسیه دادند که با موافقت پوتین جنبه اجرایی پیدا کرد.

از آن تاریخ به این طرف، آمریکا و غرب انواع تحریم‌های اقتصادی را علیه روسیه و شخصیت‌ها و شرکت‌هایی که در کریمه فعالیت می کنند وضع کرده اند تا شاید روسیه از کریمه پا عقب بگذارد.اوکراین از جامعه جهانی خواسته است ضمن نپذیرفتن کریمه به عنوان جزئی از خاک روسیه، این کشور را اشغالگر بخوانند و به روسیه برای بازپس دادن این منطقه به اوکراین فشار بیاورند.ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه تا امروز در تمامی مصاحبه‌ها گفته است که مسکو در خصوص بازپس دادن کریمه با هیچ کسی مذاکره نمی کند.

روسیه و اوکراین؛ تنش دریایی و تقابل در خشکی

تنش تازه میان مسکو و کیف بار دیگر به نگرانی‌ها از بروز درگیری در کرانه‌های دریای سیاه دامن زده و سبب موضع گیری‌های متفاوتی از سوی بازیگران دخیل در مناسبات روسیه و اوکراین شده است.به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش‌های خبری ایرنا، توقیف سه شناور نظامی و بیست و چند ملوان اوکراینی از سوی گارد ساحلی ارتش روسیه در تنگه کرچ که روز یکشنبه چهارم آذرماه رخ داد، طی روزهای اخیر ابعاد و پیامدهایی تازه یافت.تنگه کرچ دریای آزوف را به دیگر ساحل جنوبی اوکراین در دریای سیاه متصل می کند با این تفاوت که دریای آزوف پهنه ای محصور بین روسیه در شرق و کریمه در غرب است و با توجه به انضمام کریمه به روسیه در سال ۲۰۱۴، عملا کنترل کرچ در دست روس‌ها قرار گرفته است.توقیف دو قایق توپدار و یک یدک کش اوکراینی در روز یکشنبه بدون درگیری نبود و منجر به تیراندازی از سواحل روسیه به این شناورها و زخمی شدن ملوانان اوکراینی شد. طرفینِ تنش روایت‌های متفاوت و گاه متضادی را از این رخداد ارائه کرده اند. بنا بر اعلان اوکراینی‌ها تیراندازی به سوی شناورهای این کشور بدون هشدار قبلی بوده و اقدام جنگی محسوب می شود که در عرصه کشتیرانی آزاد رخ داده است. روس‌ها اما می گویند شناورهای اوکراینی وارد آب‌های سرزمینی روسیه شده اند و با اقداماتی تحریک آمیز به هشدارهای گارد ساحلی ارتش این کشور بی توجهی کرده اند. در تایید این ادعا بود که مسکو اقدام به پخش اعترافات شماری از ملوانان اوکراینی کرد.

فرمانده نیروی دریایی اوکراین ضمن رد این اظهارات گفته، اعترافات، تحت فشار از ملوانان گرفته شده است. دو طرف حتی در شمار ملوانان زخمی شده در تیراندازی هم با هم اختلاف نظر دارند.پس از این رخداد بود که روسیه خواستار بررسی این موضوع در شورای امنیت سازمان ملل شد؛ تقاضایی که مورد مخالفت آمریکا و چند کشور دیگر عضو شورا قرار گرفت. در سوی دیگر ماجرا کیف به سوی متحدان اروپایی خود روی آورد و با دبیرکل ناتو به رایزنی پرداخت.حامیان غربی اوکراین که در جریان تحولات سال ۲۰۰۴ و ۲۰۱۳ پشت سر نیروهای ضدروسی این کشور قرار گرفتند، طی روزهای گذشته مواضعی مختلف اتخاذ کرده اند.از یک سو آلمان و فرانسه خواستار طرح و بررسی درگیری اخیر در گروه نورماندی شامل این دو کشور و نیز روسیه و اوکراین شده و بر ضرورت واکاوی دقیق شواهد و همچنین خویشتنداری دو طرف تاکید کرده اند. برخلاف حمایت‌های تلویحی برلین و پاریس از موضع اوکراین، لندن و واشنگتن کوشیدند تا مواضعی قاطعانه مقابل روس‌ها اتخاذ کنند.

همزمان با سخنان وزیر امور خارجه انگلیس مبنی بر محکومیت توسل به زور برای برخورد با قایق‌های اوکراینی در تنگه کرچ، نماینده آمریکا در سازمان ملل روسیه را به اقدامات تحریک آمیز علیه اوکراین متهم کرد و گفت: واشنگتن و متحدان اروپایی در شورای امنیت، با نگرانی حوادث اخیر را دنبال و از تمامیت سرزمینی اوکراین حمایت می ‌کنند. وزیر امور خارجه آمریکا هم اقدامات روسیه را زمینه ساز یک تنش خطرناک و ناقض قوانین بین المللی توصیف کرده است.

در تحلیل رخدادهای اخیر بسیاری به اقدام «پترو پروشنکو» رئیس جمهوری اوکراین اشاره دارند که بلافاصله پس از توقیف شناورهای این کشور درخواست تصویب وضعیت اضطراری را به پارلمان ارائه داد و توانست با اکثریت به تایید نمایندگان برساند.ناظران می گویند ممکن است دولت با حمایت اکثریت نمایندگان همسو در پارلمان این وضعیت را تا ماه مارس سال آینده و موعد برگزاری انتخابات ریاست جمهوری یعنی چهارماه دیگر ادامه دهد.انتخابات پارلمانی اوکراین نیز اکتبر سال ۲۰۱۹ برگزار می شود و برخی تحلیلگران می گویند با توجه به مشکلات چند سال اخیر این کشور تحت هدایت دولت غربگرا، روسیه قصد دارد تا اوکراینی‌ها را به سوی چهره‌ها و احزاب نزدیک به مسکو سوق دهد. در همین ارتباط، برخی بر این باورند که سران کیف قصد دارند با تشدید احساسات ضدروسی مانع از بازگشت طرفداران مسکو به قدرت شوند. تبعات تنش جدید میان دو طرف و امکان تکرار درگیری البته نگرانی حامیان غربی کیف را به دنبال داشته است؛ کشورهایی که به رغم اتخاذ مواضع سرسختانه در برابر مسکو پس از بحران سال ۲۰۱۴ اوکراین و اعلام تحریم‌های ضدروسی در عمل نتوانستند قاطعیتی را در برابر کرملین از خود نشان دهند.اوکراین در سال ۲۰۰۴ از اصلی ترین عرصه‌های تقابل نیروهای روس گرا و غرب گرا در شرق اروپا، قفقاز و آسیای میانه بود و در سال ۲۰۱۳ نیز غرب گرایان توانستند «ویکتور یانوکویچ» را از قدرت برکنار کنند. در ادامه نیروهای طرفدار روسیه وارد عمل شدند و درگیری‌های شرق اوکراین منجر به برگزاری همه پرسی در شبه جزیره کریمه و انضمام این منطقه به خاک روسیه شد.در این شرایط، روس‌ها می گویند اوکراینی‌ها دست به اقدامات تحریک آمیز زده اند تا با اهدافی سیاسی در تنشی تازه جبهه ای غربی را در برابر کرملین بگشایند.

ادامه دارد

Email this page

نسخه مناسب چاپ