تحلیلی بر پاپ آرت
تهی، اما سرشار از قدرت
محمد عارفی‌تبار
 

مدرنیته جنبشی است که ساختار بصری آثار هنری و محتوای آن را دچار دگرگونی کرد وهنر مدرن روز به روز در تاریخ هنر نقشی متفاوت از خود به جای گذاشت.

همواره این تغییرات با جستجوی هنرمند همراه بوده و در این روند، خالقان اثر با در نظر گرفتن شرایط جامعه و تحت تاثیر تفکرات فلسفی، روز به روز به جستجوی بیشتر و اندیشه عمیق‌تر در خلق اثری تازه پرداختند. هنر مدرن با شکستن چهارچوب‌های سنتی، هم در محتوا و هم در عناصر بصری، بسیار آوانگارد عمل کرده است.

بر خلاف نظر دو هنرمند پاپ آرت یعنی «راشنبرگ» و «اسپر جانز» که معتقدند نقاشی صرفاً یک جسم است با بافت و طرح و رنگ منحصر به خود و نه وسیله‌ای برای انتقال مفاهیم و پیام‌ها؛ هنر مدرن و جنبش‌های هنری مدرن، یکی پس از دیگری، خواسته و نا خواسته محملی برای انتقال مفاهیم اجتماعی، سیاسی و مبارزات قرار گرفته‌اند.به واقع هنر مدرن سعی در مخاطب قرار دادن جامعه، درگیر شدن در فضای اجتماعی و بیان منویات هنرمند را دارد.

از میان جنبش‌های هنری قرن بیستم، جنبش پاپ آرت، نقش و جایگاه ویژه‌ای دارد. «هنر مردمی، هنر عامه یا هنر پاپ (به انگلیسی: ‏Pop‏ ‏Art‏) یک جنبش هنری در زمینه نقاشی و مجسمه‌سازی بود که در اواسط دهه‌ ۱۹۵۰ در انگلستان و آمریکا به طور مجزا به وجود آمده و در سال۱۹۶۰ به اوج بیان تصویری رسید.

دستمایه‌های اصلی‌ هنرمندان پاپ غالب برگرفته از فرهنگ روزمره و مردمی، تولیدات انبوه، تبلیغات (محیطی‌ و تلویزیونی) است. این سبک را می‌توان یک سبک روشنفکرانه با نگاهی انتقادی به مصرف‌گرایی دانست.»۱

جنبش اکسپرسیونیسم انتزاعی که تا قبل از سال ۱۹۶۰ رواج یافت؛ هم در محتوا و هم در ظاهر بسیار مفهومی و مبهم بود و چندان نمی‌توانست با توده مردم ارتباط برقرار کند و جایگاهی بسیار شخصی داشت. پاپ آرت که در واکنش به اکسپرسیونیسم انتزاعی شکل گرفت و رشد کرد، درصدد برآمد تا هنر را به زندگی روزانه مردم نزدیک کند.‏

‏ از اینرو، پاپ آرت هدفش نزدیک شدن بیشتر به مخاطب و جستجوی محتوای ملموس‌تر بوده است.

با توجه به مفهوم‌گرایی در هنر مدرن، اثر هنری می‌باید، در پی انتقال مفاهیم باشد و مخاطب را بتواند به سوی خود جذب کند. از منظر هنرمند پاپ آرت، شلوغی فضا و زندگی سریع و بدون توقف‌معاصر، فرصتی برای انسان نمی‌گذارد تا کمی تعلل کند و به اطرافش توجه نماید.

مدرنیزاسیون آمده تا آدمی را با خود ببرد و مجال اندیشه را از او بگیرد. تصاویر بصری شلوغ، رنگ‌های متنوع و آثار هنری پیچیده، دیگر تکراری است که جامعه فرصتی برای آن در زندگی ندارد. لذا هنرمند را وا می‌دارد تا برای خلق اثری نو از موادی ساده‌تر، دم دست‌تر و ملموس‌تر استفاده کند.

در این فرآیند، هنرمند پاپ آرت، بیش از پیش به اطرافش توجه نشان داده و این تلاش در به کار گیری اشیا در تکنیک کولاژ خود نمایی کرده است. «در سال ۱۹۶۱ نمایشگاهی با عنوان «هنر سر هم سازی»۲ با تکنیک کولاژ در موزه هنرهای مدرن نیویورک برگزار شد که بازتاب و واکنش‌های بسیار مثبتی را در پی داشت و این سرآغازی بر هنر پاپ است. همچنین ویلیام سی سیتنز، منتقد هنری، در مقدمه این نمایشگاه این گونه می‌گوید:

«موج اخیر سر هم‌سازی، یک تحول چشمگیر از هنر انتزاع‌گرایی ذهنی به سوی نوعی همراهی و تجانس با محیط را نشان می‌دهد.» (ویلیام سی، سیتز در مقدمه نمایشگاه کولاژ موزه هنرهای مدرن نیویورک. سال ۱۹۶۱)

«ساده‌گرایی کولاژ و ترکیب ساده مواد توانست جای خود را در آثار هنری باز کند و تا کنون نیز یک تکنیک بسیار مناسب برای خلق آثار هنری و تصویر سازی باشد.»۳ این آثاربسیار به زندگی روزمره شباهت دارند و به اشیا پیرامونمان نزدیک‌اند.

در تداوم این روند برای جذب مخاطب، هنرمند به سوی وحشت آفرینی پیش رفت. این ذهنیت که تنها انسان معاصر را با شوکه کردن و ایجاد شگفتی می‌توان متوقف و متوجه اطرافش کرد، در بین هنرمندان به یک جنبش هنری تبدیل شد به نام: «هنر وحشت.» این جنبش هنری نیز به دلیل ارتباط سریع و مؤثر با مخاطب و سادگی آن در حیطه هنر پاپ قرار می‌گیرد. هنرمندانی چون ادوارد کین هولز، پل تک و بروس کونر از سرآمدان این جنبش به‌شمار می‌آیند. پل تک در اثری متفاوت و عجیب که بسیار شوکه‌کننده است، بسیار فراتر رفته و جسد یک مرد هیپی را در نمایشگاه شخصی خود به نمایشگاه گذاشته است.

این آثار در ایجاد فضایی که مخاطب را سریع و مؤثر جذب کند، تأثیر بسیار داشته است. از هنرمندان دیگر که بسیار خلاقانه نقشی موثر و ژرف باقی گذاشت، ایو کلاین است. کلاین در کنار واگویه‌های هنری اش که محتوا و مفهوم‌گرایی نقش عمده‌ای دارد، شخصیت خلاقانه‌اش بسیار در جذب مخاطب مؤثر بوده است. او در خلق اثر هنری خود سعی بر آن داشت تا مخاطبان را مشارکت دهد.این فکر به واقع به خلق اثر هنری و انجام آن درمقابل مخاطب منجر می‌شود.نمایشگاه جنجالی او که در سال ۱۹۵۸ در پاریس برپا شد، نمونة یک خلاقیت و مفهوم‌گرایی عمیق است. تمام نمایشگاه سفید رنگ شده و در آن هیچ اثری یافت نمی‌شد؛ حتی یک صندلی. «آلبرت کامو نویسنده فرانسوی که از این نمایشگاه بازدید کرد در دفترچه یادبود آن نوشت: تهی اما سرشار از قدرت.»۴

پاپ آرت در ادامه و در اوج خود در کشور آمریکا به یک جنبش انتقادی به مصرف گرایی تبدیل شد. هنرمند سرشناس و مطرح این جنبش اندی وارهول است. وارهول با استفاده از قوطی سوپ و کوکا کولا و جعبه‌های تجاری و حتی اسکناس، برخی از مهمترین آثارش را خلق کرد.این جنبش اعتراضی بسیار با ساختار جامعه هماهنگ پیش رفت و هنرمند متفکر نیز در بیان انتقاد از جامعه مصرف زده از عناصر و اشیا مصرفی در خلق آثارش سود جست.‏

سیر جنبش‌های هنری مدرن بسیار ملموس نشان دهنده علاقه و اشتیاق هنرمند به برقراری ارتباط با مخاطب است، اما پیچیدگی بصری تصاویر و محتوا‌های دور از ذهن اغلب این مسیر را با مشکل روبرو کرده است.در هنرپاپ ‌«زندگیِ‌روزمره به اثرِ هنری بازگشت و به حد کمال‌رسید و مسائل سیاسی و اجتماعی و فرهنگیِ بعد ازجنگِ جهانیِ دوم و روزگار جنگ سرد و دورانِ رونقِ اقتصادیِ آمریکای سرمایه‌داری و اشاعه فرهنگ مصرفی نیز در قلبِ اثرِ‌هنری، نقشِ اساسی ایفا کرد.»۵

همچنین با ساده سازی بصری و ایجاد تکنیک‌های خلاقانه‌تر، این فضای مبهم در هنر مدرن شکسته شده. البته تمام حرکت‌هایی که در سایه جنبش پاپ قرار می‌گیرند، محتواگرا باقی نماندند و بیشتر به سمت فضای تجاری و ساخت غالب‌های گرافیکی پیش رفتند. همین‌طور که در حال حاضر هنر پاپ چنان فاخر نیست و کم اثری را می‌توان در هنر پاپ یافت که ارزش‌های فرهنگی و هنری درخوری داشته باشد.‏

در تحلیل پاپ آرت، همین‌طور که آلبرت کامو‌گفته است، تهی بودن از محتوای قابل درک به راز آلود بودن و قدرت داشتن اثر هنری، کمک کرده است. قدرتی که مخاطب را می‌تواند جذب کند و بسیار صریح پیامش را به او برساند.

آنچه که هنر پاپ را به یکی از جنبش‌های موثر هنر مدرن تبدیل کرد، ارتباط سریع و بدون واسطه با مخاطب است و همچنین بازنمایی فضای بصری جامعه. از این رهیافت می‌توان دریافت که هنر، هر اندازه بسط و گسترش بیشتری در میان مخاطبان داشته باشد و به همان اندازه غنی از بازخوردهای جامعه باشد و دغدغه‌های هنرمند را بیان کند، بسیار روند عمیق و تأثیرگذار و فراگیری را خواهد داشت. قدرت هنر در انتقال مفاهیم و گیرایی بیشتر بر روی مخاطب است.‏

‏ آنچه که نتیجه بسیار مهمی را در جنبش‌های هنری مدرن رقم می‌زند بازخورد جامعه نسبت به اثر هنری است. هرچه اثر هنری گیراتر و به زندگی روزمره نزدیکتر باشد و به همان اندازه مفهومی‌تر می‌تواند مخاطب را به خود جذب کند. لذا همینطور در هنر پاپ به دلیل ارتباط مهم و اصلی که این هنر با مردم دارد، سعی در گیراتر شدن داشته و مفهوم در اثر هنری جایگاه بعدی را دارد.

پی‌نویس:‏

‏۱-ویکی پدیا تعریف پاپ آرت

۲ـ ‏The‏ ‏art‏ ‏of‏ ‏Assemblage‏

۳ـ برگرفته از کتاب آخرین جنبش‌های هنری قرن بیستم، نوشته ادوارد لوسی اسمیت، ترجمه سمیعی آذر

۴ـ آخرین جنبش‌های هنری قرن بیستم. ادوارد لوسی اسمیت. ترجمه دکتر سمیعی آذر ص ۱۴۱

۵ـ فصلنامه کیمیای هنر،سال دوم شماره ۸، پاییز ۱۳۹۲، پژوهشی در مورد بازنمایی در هنر پاپ، داود میرزایی‏

code

Email this page

نسخه مناسب چاپ