تویسرکان ؛ شهری کهن در دامنه الوند
 

تویسرکان یکی از شهرهای بسیار کهن و باستانی ایران است که قد متش به۳ تا ۴۰۰۰ سال پیش می رسد. نام اولیه این سرزمین زورآور یا رودآور بوده است و در حال حاضر نیز روستایی به همین نام در ۷ کیلومتری جنوب غرب شهر تویسرکان وجود دارد.برخی معتقدند تویسرکان از دو قصبه توی و سرکان تشکیل شده است که سرکان فعلاً در۱۰ کیلومتری شمال شهر واقع است و توی هم همان تویسرکان فعلی است.تویسرکان با ۱۵۵۶کیلومتر مربع وسعت، ۷ ر۹۸ درصد از مساحت استان همدان را در برگرفته است. این شهرستان واقع در دامنه جنوب غرب رشته کوه الوند، کاملاً کوهستانی است و آب و هوای خشک و سرد دارد. تویسرکان از شمال به کوه الوند و همدان، از جنوب به شهرستان نهاوند، از شرق به شهرهای همدان و ملایر و از غرب به شهرستان کنگاور در استان کرمانشاه محدود می شود.دورودخانه مهم از منطقه تویسرکان سرچشمه
می گیرند، رودخانه کرزانرود از قسمت های علیای دره گشانی و سنجوزان سرچشمه گرفته و حوالی آبادی آریکان با دو شعبه از رود سرابی و سرکان یکی شده و به نام قلقل رود به طرف جنوب غرب شهرستان امتداد
می یابد. رودخانه خرم رود نیزاز
دره های شمال شرق شهرستان در جنوب کوه الوند سرچشمه گرفته و پس از پیوستن به رودخانه کندر به طرف غرب جریان می یابد. این رودها که همگی رودهای کم آبی هستند، سرانجام به گاماسیاب در کرمانشاه می پیوندند.اگرچه بیشتر ایرانیان تویسرکان را همراه با محصول گردوی آن می شناسند و این شهر به خاطر وجود گردوهای خوب و مرغوبش معروف شده است اما قابلیت‌های فراوان دیگری نیز در این شهر وجود دارد که هریک به نوبه خود بر رشد استعدادها و توانمندی های این دیار و افزایش سطح اقتصاد، درآمدزایی و جذب گردشگربرای شهرستان تویسرکان می‌توانند مؤثر باشند.در ترکیب محصولات سالانه تویسرکان می توان به گندم، جو، علوفه، حبوب، محصولات جالیزی، سیب زمینی، سیب، آلو، هلو و گلابی نیزاشاره کرد. در تویسرکان همچنین معادن سنگ از جمله سنگ چینی، سنگ گرانیت، سنگ گچ، سنگ مرمر، سنگ آهک و سیلیس به وفور یافت می شود.
وجود مواد اولیه لازم برای منبت کاری و نجاری مانند چوب مرغوب درختانی همچون گردو و وجود کانون های خودجوش منبت کاری در این منطقه حائز اهمیت است.شاغلان صنایع دستی این شهرستان در رشته‌های قالیبافی ، گلیم بافی و گیوه نیز فعالیت دارند در روستاهای تویسرکان به دلیل وجود زمستان های پربرف و وجود پشم و پنبه فراوان، از قدیم قالیبافی رواج داشته است. وجود فرش های نسبتاً مرغوب با نقوش و رنگ آمیزی های زیبا که متجاوز از ۱۰۰ سال عمر دارند، نشان از قدمت فرشبافی مطلوب در این منطقه دارد.
تویسرکان با توجه به موقعیت اقلیمی وتاریخی جاذبه های دیدنی فراوانی دارد که از آن جمله می توان به این جاذبه ها اشاره کرد.

* مقبره حبقوق نبی(ع)
یکی از مکان های زیارتگاهی معروف شهرستان تویسرکان مقبره حضرت حبقوق نبی(ع) از پیامبران منسوب به بنی‌اسرائیل است که وصی دهم حضرت موسی (ع)نیز بوده و قدمت آن به حدود۲۶۰۰سال قبل می رسد. مقبره حبقوق نبی(ع) در یک کیلومتری غرب شهر تویسرکان قرار دارد.

* آرامگاه میر رضی الدین آرتیمانی
از جمله مشاهیر مدفون در تویسرکان میررضی الدین آرتیمانی است که از شعرا و عرفای عصر صفوی به شمار می آید و در آرتیمان به دنیا آمده است. آرامگاه میر رضی در دامنه کوهی مشرف به شهر جایی بسیار باصفا به نام همینه یا هیمنه قرار گرفته است دیوان اشعار این شاعر نامی به کوشش محمدعلی امامی یکی از فرهنگیان چاپ و منتشر شده است. وی علاوه بر دیوان شعر، ساقی نامه معروفی نیز دارد.

* بازار سر پوشیده تویسرکان
بازار سر پوشیده تویسرکان از آثار به جا مانده از دوران صفویه در این شهرستان است که حدود ۳۷۰ سال پیش ساخته شده و در زمان قاجاریه توسط میرزارضاخان کلانتر و
ابدال خان مرمت شده است.
این بازار مشتمل بر یک راسته اصلی و چهار راسته فرعی است که انتهای هرکدام از این راسته ها به یک بنای تاریخی دیگر مانند حمام خان، مدرسه شیخ علیخان زنگنه، مسجد باغوار و مسجد جامع ختم می شود. این بازار ها هر کدام در گذشته متعلق به صنف ویژه ای بوده و به همان نام شهرت داشته‌اند. ساختمان بازار یک طبقه و به صورت یکسان است که با آجر به صورت گنبدی شکل منظم ساخته شده است. این اثر با شماره ۱۷ر۳۴ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

* پارک کمربسته
این پارک در ۳ کیلو متری شهر تویسرکان در کنار بستر رودخانه و در دره ای بسیار خرم و با صفا قرار دارد .
پارک کمر بسته با توجه به لطافت هوا و چشم اندازهای زیبای طبیعی و انبوه درختان سر به فلک کشیده از اماکن دیدنی وگردشگری تویسرکان است.

* کوه خان گرمز
کوه خان گرمز با ارتفاع نزدیک به ۲۸۸۸ متر از سطح دریا بعد از کوه الوند و قله لشکر دره ملایر سومین قله مرتفع استان همدان به شمار می آید. کوه خان گرمز از نظر گردشگری هم در تابستان و هم در زمستان از پتانسیل بالایی برخوردار است.ارتفاعات این کوه زیستگاه گونه های متعددی از پرندگان و جانورانی همچون قوچ و میش ، کل و بز و کبک است. از این کوه چشمه های متعددی جاری است که آبشخور حیات وحش است و مازاد آب آن به رودخانه قلقل رود می ریزد. کوه خان گرمز دارای قله ای مخروطی شکل است چون از سمت شمال و شرق دامنه کوه پر شیب و صخره های ستبر دارد صعود به آن ممکن نیست و فقط از طرف غرب و جنوب دسترسی به این کوه به سهولت انجام پذیر است.وجه تسمیه کوه خان گرمز مشخص نیست، این کوه از چه زمانی به خان گرمز شهرت یافته است، اما واژه “گرمز” در زبان ترکی به معنای ندیدین است.پوشش گیاهی خان گرمز گونه های متنوع گیاهی راشامل می‌شود. از گونه های دارای ارزش غذایی بالا و خوش خوراک برای تغذیه دام ها می توان به بروموس و فستوکا اشاره کرد . گیاهان درختچه ای مانند نسترن وحشی بادامک ،زرشک نیز در آنجا رویش دارد.در قسمت بالای کوه خان گرمز قسمتی حدود ۲۰۰ هکتار وسعت وجود دارد که علاوه بر چشم اندازی زیبا و دلفریب در فصل بهار پوشیده از گیاهان دارویی بسیار کمیاب می شود .چشمه سراب و دره بید روستای کنجوران ، دره های کند و پونه، زرشک کوچک و زرشک بزرگ و چشمه دار توت تقی آباد، چشمه کمره سازیان ، گاو میش دره، خرس دره، و مرقد سید یحیی مشعشعی در قلقل، دره‌های بزرگ و کوچک سوتلق دره خنجر بیگ و دره تخت در گنبله، دره هیلاق، چشمه دروغه در قلی لاله همه و همه گوشه های گمشده ای از بهشت در این منطقه به نظر می رسند.

* قلعه اشتران
قلعه اشتران ۲۰۰سال پیش توسط حاج مراد خان اردلان جد بزرگ خاندان اردلان در روستای اشتران ساخته شده است. این بنا یکی از قلعه‌های
به جا مانده از دوران قاجاریه در شهرستان تویسرکان است قلعه از نظرموقعیت جغرافیایی و وسعت یکی از قلعه های نادر در استان همدان است.این قلعه با یک هکتار زیر بنا در گذشته یکی از مکان‌های زیبا و مهم بوده است.ساختمان های اندرونی و بیرونی شامل دو طبقه مسکونی و یک طبقه زیرزمین است که جزء طبقه اول محسوب می شود. در هر طبقه ۱۳ اتاق تزیینی وجود دارد سر در ورودی قلعه دارای یک هشتی بسیار زیبا است که بالای آن ساختمانی شامل چند اتاق به عنوان محل نگهبانی وجود دارد که از طریق راهرو به داخل حصار طویله راه پیدا
می کند. در حیاط اندرونی قناتی وجود دارد که خشک است اما نشان می دهد که در گذشته آب آشامیدنی قلعه را تامین می کرده است. در چهار کنج این قلعه چهار برج مدور وجود دارد که دفاع از قلعه را آسان می‌کرده است. در دیوارها از چینه و خشت استفاده شده و در نماها از آجر به کار رفته است، که آجر کاری‌ها بیشتر حالت تزیینی دارد. در سمت شمال این بنا در گذشته حوض سنگی وجود داشته است . این بنا در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است و می توان از آن به عنوان موزه محلی برای جذب گردشگراستفاده کرد.

* مدرسه شیخ علیخان زنگنه
مدرسه شیخ علیخان زنگنه به دستور شاه سلیمان صفوی سال ۱۰۹۰ هجری در تویسرکان ساخته شده است. این مدرسه دارای حیاط مستطیل شکل و پلانی چهار ایوانی و یک طبقه است که گرداگرد آن ۳۶ حجره متصل به هم ساخته شده است . این مدرسه علوم دینی در مرکز شهر تویسرکان کنار بازار سرپوشیده واقع است . در بالای در ورودی این حوزه نام خداوند تبارک و تعالی و اسامی پنج تن آل عبا( ع ) به طرز جالب توجهی با استفاده از
کاشیکاری های سفید درج شده است. تمام قسمت های بنا از آجر و سقف‌ها با طاق ضربی ساخته شده که از استحکام فوق العاده ای برخوردار است. این مدرسه دارای مسجدی است که در وسط جبهه جنوبی واقع است و قرینه همین مسجد در ضلع شمالی بنا شده که از آن به عنوان کتابخانه استفاده می شود. در دو قسمت فوقانی نمای بیرونی ایوان مسجد سه ردیف کاشیکاری جلب نظر می‌کند .این اثر مهم به شماره ۱۸۶۶ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است .

* حمام و مسجد سرابی
مجموعه تاریخی ، فرهنگی سرابی در کنار حمام و امامزاده سلطان ابراهیم(ع) در محله ای به نام سرابی ساخته شده است. مسجد جامع سرابی با ستون های آجری و طاق های ضربی و سقف های گنبدی با پلانی مربع شکل در کنار حمامی از گذشته های دور به طرز جالب توجهی در کنار هم ساخته شده‌اند چنان که گویی هر کدام مکمل یکدیگرند و جذابیت این اثر ارزشمند را دو چندان کرده است . بانی و طراح این آثار به جا مانده استاد سلیمان مصطفایی جد خاندان مصطفایی اهل و ساکن تویسرکان بوده که از دوران قاجاریه ( حدود صد سال پیش ) به جا مانده است . این بنای تاریخی دارای قناتی اختصاصی بوده که از هزاران سال پیش جاری و در حوضی کنار این مجموعه آب آشامیدنی اهالی سرابی را تامین می‌کرده و مازاد آن در حمام مورد استفاده قرار می گرفته است. اگر چه
بر اثر گذشت زمان و قهر طبیعت حدود سی و اندی سال پیش آب این چشمه مسدود و آب لوله کشی جای قنات جوشان را گرفته اما در حال حاضر آب این قنات توسط شهرداری در ارتفاعات سرابی پمپاژ و از آن برای آبیاری فضای سبز شهر استفاده می‌شود . این مجموعه ارزشمند در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است .

* خانه دکتر اقتداری
خانه دکتر اقتداری در ۱۵۰ سال پیش در بافت قدیمی شهر تویسرکان ساخته شده است. سبک بنا از نوع حیاط مرکزی است به این معنا که بنا از چهار حیاط مرکزی تشکیل شده است که هر کدام حکم یک واحد مجزا را دارد. در چیدمان نمای ساختمان از آجر، در دیوارها از خشت ، در پایه ها از سنگ و در سقف ها از چوب استفاده شده است. این بنا مشتمل بر دو طبقه تحتانی و فوقانی است که سقف طبقه همکف با طاق نماهای ضربی مزین شده است و بخش عمده ای از تزیینات اصلی ساختمان را در بر می گیرد.
در سقف طبقه فوقانی از تیرچوبی استفاده شده و در داخل بالمبه کوبی و تقسیم بندی های هندسی و متناسب تزیین یافته است. راه دسترسی به این مجموعه تاریخی – فرهنگی از دالانی سرپوشیده که بنا را به دو قسمت کرده، امکان پذیر است. این دالان به عرض ۴ متر و ارتفاع ۳ متر از معبر اصلی خیابان قرار گرفته و از سازه آن برای ساخت قسمت هایی از طبقه فوقانی استفاده شده است. مالک اصلی این بنا شخصی به نام «آقا رضا محمودی» بوده است. این مجموعه دارای قنات اختصاصی بوده که آب آن به روش کانال سرپوشیده به تمام حیاط های مرکزی انتقال یافته و حوض آنها را در بر می گرفته و در لطافت محیط و فضای سبز خانه ها تأثیر بسزایی داشته است. این بنا با ۱۳۰۰ متر مربع مساحت از الگوهای ناب معماری اسلامی – ایرانی در غرب کشور به شمار می آید. این اثر تاریخی – فرهنگی به شماره ۶۱۴۱ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

* روستای آرتیمان
روستای آرتیمان واقع در شمال شهر تویسرکان در دامنه جنوبی الوندکوه، زادگاه شاعر و عارف نامی قرن ۱۱ هجری قمری رضی‌الدین آرتیمانی، در دره‌ای سرسبز و با صفا قرار گرفته است. این روستا در نزدیکی شهر واقع است و تا تویسرکان کمتر از ۲ کیلومتر فاصله دارد. از جاذبه‌های گردشگری این روستا علاوه بر باغ‌های سرسبز گردو و دیگرمیوه‌ها، چند پارک‌لاله‌زار است که در آن چهار آب بند زیبا توسط اداره آبخیزداری ساخته شده است. همچنین وجود بارگاه امامزاده عبدالله‌(ع) در کنار درختان کهنسال توت که نشان از قدمت تاریخی روستا دارد، از دیگر جاذبه‌هایی است که مسافران را به این منزلگاه می‌کشاند. مدفن آمیرمعین آرتیمانی، پدر رضی‌الدین آرتیمانی عارف و شاعر نامی این شهرستان در جوار این امامزاده بر ارزش فرهنگی – تاریخی روستا افزوده و آرتیمان را مأمن مسافران فرهنگدوست کرده است.

* مبارک‌آباد
از دیگر روستاهای سرسبز و نزدیک به شهر تویسرکان روستای مبارک‌آباد است. این روستا در
۳ کیلومتری شهرستان تویسرکان واقع است. مبارک‌آباد در خود، منطقه‌ای به نام دره دراز را جا داده که به خاطر سرسبزی و تنوع درختان بسیار از نقاطی است که می‌تواند به عنوان یک جاذبه طبیعی -گردشگری مورد توجه مسافران قرار گیرد.

* کرزان
یکی دیگر از روستاهای پرجاذبه در ۸ کیلومتری تویسرکان ، روستای تاریخی- باستانی کرزان است که دارای شش مکان با ارزش تاریخی باستانی است. پل ورودی که قدمت ساخت آن به زمان صفویه برمی‌گردد قلعه باشکوه و ماندگار علی‌اکبرخان جلیلوند، سه امامزاده متبرک به نام‌های امامزاده هارون(ع)، امامزاده عبدالله(ع) و شاهزاده ناصر(ع) و تپه باستانی، تاریخی و مذهبی عبدالرضا .فضای مصفای این روستا که در هاله‌ای از درختان میوه و گردو پوشیده شده از بالای تپه‌های سرسبز اطراف آن بسیار دیدنی و چشم‌نواز است.

* حاجی‌آباد
روستای حاجی‌آباد نیز یکی از روستاهای سرسبز بخش مرکزی دهستان خرم‌رود است . جاذبه گردشگری این روستا رودخانه خرم رود است که از کنار روستا می‌گذرد و سرسبزی و خنکی دلنشینی را در اطراف این روستا ایجاد کرده است. اطراف رودخانه پوشیده از درختان گردو و تبریزی است که این محل را به تفرجگاه مسافران تبدیل کرده است .از دیگر جاذبه‌های گردشگری این روستا زیارتگاه طاهربن علی(ع) است که در بالای تپه‌ای در ۳ کیلومتری روستا قرار گرفته و از نواده‌های حضرت علی(ع) است و در پایین تپه، سکویی است که دور تا دور سکو را درختان چنار فرا گرفته است و چشمه‌ای نیز وجود دارد که زائران آب آن را به عنوان تبرک همراه خود می‌برند. این روستا در شمال غرب شهرستان تویسرکان و در فاصله ۲۷ کیلومتر از شهر قرار گرفته است.

*قلعه اشتران
اشتران، دیگر روستای پرجاذبه تویسرکان است که در ۲۲ کیلومتری شهرستان واقع است. این روستا که در مسیر فرعی همدان- تویسرکان قرار گرفته، دارای جاذبه‌های به ثبت رسیده‌ای چون قلعه نظامی حمزه خان و چهار عمارت بازمانده از خان‌های عهد قجر است که در بالای تپه‌ای پوشیده از درختان قرار گرفته است.
در مسجد جامع این روستا تخته سنگی تاریخی منقش به خط کوفی وجود دارد که قدمت آن با توجه به تاریخ حک شده سال ۶۱ هجری است و به روایت اهالی قدمت این روستا نیز شاید برابر با همین سنگ نوشته باشد. این روستا همچنین دارای دو امامزاده ابراهیم و طاهربن علی (ع) است.

* سنجوزان
سنجوزان روستای گمنام، اما خوش آب و هوای تویسرکان است که در فصل بهار و تابستان پذیرای گردشگران است. این روستا در دل کوهی از کوه‌های الوند واقع شده و همجوار روستای معروف گشانی است. این روستا باتوجه به بافت ارزشمندش اکنون جزو میراث فرهنگی شهرستان به شمار می‌آید. فضای این روستا نیز همچون دیگر روستاهای تویسرکان سرسبز و پوشیده از درخت است اما امتیاز ویژه آن نزدیکی به مکان تفریحی- گردشگری گردکان است که به خاطر آبشار سنگی و پرآبش در منطقه به عنوان یک نگین طبیعی -تفریحی شناخته شده است .

* روستای باباپیر
روستای باباپیر از دیگر روستاهای مشهور تویسرکان است که در مرکز دهستان کرزان رود و قسمت شمال شرق این شهرستان قرار دارد. در اطراف این روستا کوه‌های به هم پیوسته قرار گرفته است که به عنوان یک جاذبه طبیعی – ورزشی مورد توجه ورزشکاران و کوهنوردان است. دیگر جاذبه‌ این روستا بقعه و زیارتگاه خضر نبی‌(ع) و بقعه متبرک امامزاده زبیده خاتون(س) است .

* روستای سید شهاب
روستای سیدشهاب مرکز دهستان سیدشهاب در ۳۰ کیلومتری جنوب شهر تویسرکان واقع است . از مهمترین جاذبه‌های هنری- گردشگری این روستا علاوه بر وجود بیش از ۴۰۰ کارگاه منبت‌کاری و نجاری و صنایع دستی چوبی، می‌توان به چشم‌انداز طبیعی و زیبایی منحصر به فرد اشاره کرد. از مزیت‌های این روستا میزان اشتغالزایی و مهاجرپذیری آن است چرا که در روستا تقریباً هیچ کس بدون شغل نیست و در کنار این روستا، روستای بادامک، اشترمل و جیجانکوه یک ناحیه صنعتی چوب را تشکیل داده‌اند.

Email this page

نسخه مناسب چاپ